Dea Circe Maia Rodríguez, coñecida como Circe Maia, nada en Montevideo o 29 de xuño de 1932, é unha escritora, poeta, profesora e tradutora uruguaia. Ao longo da súa traxectoria obtivo diversos galardóns, como o Gran Premio Nacional ao Labor Intelectual, o Premio Internacional de Poesía Federico García Lorca ou o Premio Bartolomeu Hidalgo, que logrou en tres ocasiones.
Traxectoria
Naceu en Montevideo, Uruguai, en 1932. Os seus pais eran María Magdalena Rodríguez e o escribano Xulio Maia, ambos os dous procedentes do norte de Uruguai. Foi o seu pai quen lle publicou o seu primeiro libro de poesía, cando Circe tiña 12 anos (Plumitas, 1944). Aos seus 19 anos sufriu a repentina morte da súa nai, que deixou unha profunda pegada no seu primeiro libro de poesía madura, publicado cando tiña 26 anos (En el tiempo, 1958).
Casou con Ariel Ferreira, médico, en 1957, e en 1962 a parella mudouse a Tacuarembó coas súas dúas primeiras nenas.
Cursou estudos de filosofía no Instituto de Profesores Artigas (IPA) e seguiu estudando filosofía na Facultade de Humanidades e Ciencias da Educación da Universidade da República. Dedicouse ao profesorado de filosofía no liceo departamental e no Instituto de Formación Docente de Tacuarembó.
Participou na fundación do Centro de Estudantes do Instituto de Profesores Artigas (CEIPA) e foi socia activa do Partido Socialista do Uruguai.
Os anos da ditadura cívico-militar en Uruguai foron duros para a súa familia. Un día de 1972, os militares irromperon ás 3 da madrugada na súa casa para arrestar a Circe e Ariel, pero a ela permitíronlle quedar porque a súa filla menor tiña apenas 4 días.
O seu marido estivo dous anos preso por formar parte do Movemento de Liberación Nacional-Tupamaros. En 1973, Maia foi destituída do seu cargo como profesora de educación secundaria polo goberno militar, pero logrou continuar dando clases particulares de idiomas e seguir cos seus estudos.
En 1983 perdeu ao seu fillo de 18 anos nun accidente de tránsito. Esta traxedia engadida ás dificultades de escribir baixo a ditadura levouna cara a un descanso no seu traballo poético. Co regreso da democracia en 1985, foi reintegrada ao seu cargo como profesora de educación secundaria. As súas publicacións comezaron de novo con Destrucciones (1987), un pequeno libro escrito en prosa, e Un viaje a Salto (1987), relato en prosa sobre o encarceramento do seu marido.
A publicación de Superficies (1990) marcou o seu regreso á poesía e foi seguida por outros libros de poesía e as súas traducións ao inglés, grego e outros idiomas. Para o público lector a publicación máis importante foi a recompilación dos seus nove libros de poesía Circe Maia: obra poética (2007 e 2010), un libro de máis de 400 páxinas.
Ensinou filosofía en secundaria até a súa xubilación en 2001, pero continuou ensinando literatura inglesa nun instituto privado, preparando grupos de teatro en Tacuarembó, ademais de escribir e traducir.
En 2019 puxo a disposición 10 das súas obras poéticas con acceso libre e gratuíto a través da plataforma Autores.uy, trátase de obras publicadas até 2001, e a compilación e edición estivo a cargo de Rebeca Linke Editora.
En xullo do 2023 presentouse un libro escrito por Azul Cordo titulado Dicen las raíces. Mujeres en la dictadura uruguaya no que reúne os perfís de dez mulleres uruguaias que foron impactadas de diversas formas pola ditadura uruguaia, e no que Circe é unha das historias que forman parte do libro.
Poesía No seu primeiro libro adulto, En el tiempo (1958), Maia xa sinalaba que a expresión axeitada da poesía é «a linguaxe directa, sobrio, aberto, que non require cambio de ton na conversación, pero que sexa como unha conversación con maior calidez, maior intensidade... A misión desta linguaxe é descubrir e non cubrir; descubrir os valores, os sentidos presentes na existencia e non introducirnos nun mundo poético exclusivo e pecho». Ao longo de toda a súa obra permaneceu fiel a esta arte poética. Os obxectos, as persoas, as mortes próximas, a pintura e o tempo son algúns dos temas elixidos para «descubrirse» e descubrir a trama humana. A propia experiencia convértese na posibilidade de auscultar o humano e de establecer o diálogo cun ti sempre presente.
Ao longo de máis de cincuenta anos de traballo poético apartouse da literatura hermética que se volve monólogo. Como ela mesma di, ve «na experiencia diaria, viva, unha das fontes máis auténticas de poesía». A súa poesía exprésase a partir da sensibilidade, sobre todo auditiva e visual.
Algúns dos seus poemas foron musicalizados por Daniel Viglietti, Jorge Lazaroff, Numa Moraes e Andrés Stagnaro, entre outros. Que a súa poesía estaba de acordo co espírito da época pódese ver no nome do grupo do canto popular uruguaio Los que Iban Cantando, inspirado por un poema de En el tiempo (1958). Quizais o máis significativo foi o seu poema Por detrás de mi voz que foi musicalizado por Daniel Viglietti en 1978 como Otra Voz Canta. Esta canción, que ás veces se realiza en combinación co poema Desaparecidos de Mario Benedetti, converteuse nunha denuncia dos reximes militares latinoamericanos que cometeron desaparicións forzadas.
Obras
Plumitas (1944) En el tiempo (1958) Presencia diaria (1964) El Puente (1970) Maia, Bacelo, Benavides; poesía (1972) Cambios, permanencias (1978) Dos voces (1981) Destrucciones (poesía en prosa, 1987) Un viaje a Salto (prosa, 1987) Superficies (1990) Círculo de luz, círculo de sombra (traducidos ao sueco, 1996) De lo visible (1998) Medida por medida (tradución de Shakespeare, 1999) Breve sol (2001) Ayer un Eucalyptus (obra traducida ao inglés, 2001) Un viaje a Salto, (tradución al inglés, 2004) Obra poética, (ao conxunto da súa obra poética, 2007) La casa de polvo sumeria: sobre lecturas y traducciones (2011) La pesadora de perlas (2013) Poemas: Robin Fulton (tradución dun poeta escocés, 2013) Dualidades (2014) Transparencias (Antoloxía poética. Editorial Visor, España. 2018) Múltiples paseos a un lugar desconocido: antología poética (1958-2014) (Editorial Pre-Textos, España. 2018) Voces del agua (Rebeca Linke Editoras. 2020)
Discografía
Circe Maia por ella misma (Sonopoemas, SP 704) 1996, Imagen final y otros textos (Ayuí / Tacuabé A/E164k) 2008, Imagen final y otros textos (reedición. Ayuí / Tacuabé A/E164CD)
Recoñecementos En 2007, obtivo o Premio Nacional de Poesía de Uruguai. En 2008, converteuse en académica correspondente da Academia Nacional de Letras de Uruguai, tomando posesión oficial do cargo ao ano seguinte durante un acto celebrado en Tacuarembó e ao que asistiu o presidente da Academia, Wilfredo Penco. En 2009, gañou o Premio Anual de Literatura Poesía, co seu libro Obra Completa.
Gañou o Premio Bartolomeu Hidalgo en tres ocasións, sendo a primeira delas en 2010 na categoría Traxectoria. En 2013, o Ministerio de Educación e Cultura de Uruguai concedeu a Medalla Delmira Agustini a Maia xunto á actriz China Zorrilla, á pianista Nibya Mariño e ao antropólogo e escritor Daniel Vidart.
En 2015, foille outorgado o Gran Premio Nacional ao Labor Intelectual que concedido pola Dirección Nacional de Cultura de Uruguai cada tres anos. Ese mesmo ano, gañou o Premio Bartolomeu Hidalgo por segunda vez, nesta ocasión na categoría de poesía polo seu libro Dualidades. Dous anos máis tarde, en 2017, obtivo ese galardón por terceira ocasión, durante a 40.ª Feira Internacional do Libro de Montevideo, neste caso como recoñecemento ao mellor libro publicado entre 1978 e 2017 pola antoloxía Obra poética.
En 2021, a Biblioteca Nacional de España dedicou a Circe a súa homenaxe do Día das Escritoras, en colaboración coa Federación Española de Mulleres Directivas, Executivas, Profesionais e Empresarias (FEDEPE) e Clásicas e Modernas.
En novembro do 2022 a Intendencia de Montevideo outorgoulle a distinción de Cidadá Ilustre de Montevideo nunha cerimonia realizada na sala Delmira Agustini do Teatro Solís.
En 2023, a súa obra La pesadora de perlas gañou o Premio Burnichon ao Libro Mellor Editado en Córdoba, sendo mención especial nesa edición Latir y revelar, de Gabriel Orge, El castillo de quienes buscan sentidos, de Anne-Marie Norgeu e Asunción del grillo, de Osvaldo Guevara. Tamén en 2023, Maia foi recoñecida co XX Premio Internacional García Lorca, por “converter a poesía nun método de coñecemento da realidade, que se basea na experiencia diaria cunha linguaxe transparente e exacta”. Este galardón, dotado con 20.000 euros, recoñece a obra poética de autores vivos en español e en edicións anteriores foron premiados poetas como Raúl Zurita, Luís Alberto de Cuenca, Yolanda Pantin ou Julia Uceda, entre outros.
Premios
2007, Premio Nacional de Poesía de Uruguai. 2009, Premio Anual de Literatura Poesía, co seu libro Obra Completa. 2009, Homenaxe da Academia Nacional de Letras. 2010, Premio Bartolomeu Hidalgo á traxectoria. 2013, Medalla Delmira Agustini. 2015, Premio Bartolomeu Hidalgo de poesía polo seu libro Dualidades. 2015, O Gran Premio Nacional ao Labor Intelectual, MEC. 2023, XX Premio Internacional García Lorca, por “converter a poesía nun método de coñecemento da realidade, que se basea na experiencia diaria cunha linguaxe transparente e exacta”. 2026, Premio Iberoamericano de Poesía Pablo Neruda 2026.
Notas
Categoría:Nados en 1932 Categoría:Nados en Montevideo Categoría:Poetas do Uruguai Categoría:Escritores en lingua castelá Categoría:Alumnos da Universidade da República