Gondor é un reino ficticio do legendarium de J. R. R. Tolkien, descrito como o máis grande reino dos homes no oeste da Terra Media a finais da Terceira Idade. O terceiro volume do Señor dos Aneis, O Regreso do Rei, relata en gran parte os acontecementos en Gondor durante a guerra do Anel e a posterior restauración do reino. A historia do reino está descrita nos apéndices do libro.
Segundo a narrativa, Gondor foi fundado polos irmáns Isildur e Anárion, os fillos de Elendil, exiliados do reino insular de Númenor despois da súa caída. Xunto con Arnor no norte, Gondor, o reino do sur, serviu como último bastión dos homes do oeste. Despois dun período de crecemento, Gondor comezou a esmorecer segundo avanzaba a Terceira Idade, sendo debilitado continuamente polas loitas internas e os conflitos cos aliados do Señor Escuro Sauron. Na época da guerra do Anel, o trono de Gondor estaba baleiro, aínda que os seus principados e feudos aínda tiñan deferencia polo rei ausente, amosando a súa lealdade aos mordomos de Gondor. O reino só foi restaurado coa derrota final de Sauron e a coroación de Aragorn como rei.
Baseándose nas primeiras concepcións, a historia e a xeografía de Gondor foron desenvolvéndose por etapas a medida que Tolkien creaba o seu legendarium e escribía O Señor dos Aneis. Os críticos observaron o contraste entre os mordomos cultos pero sen vigor de Gondor e os líderes sinxelos pero vigorosos do reino de Rohan, baseados nos anglosaxóns, que eran favorecidos por Tolkien. Os eruditos na obra de Tolkien observaron paralelismos entre Gondor e os normandos, a antiga Roma, os viquingos, os godos, os longobardos e o Imperio Bizantino.
Na literatura Etimoloxía ficticia Tolkien fixo que o nome Gondor procedese do sindarin, co significado "terra de pedra". Isto ten o seu eco no propio texto do "Señor dos Aneis" co nome de Gondor entre os rohirrim, Stoningland. Os primeiros escritos de Tolkien suxiren que esta era unha referencia á cantería ben desenvolvida dos gondorianos en contraste cos seus rústicos veciños. Esta visión está apoiada polos termos drúedain para referirse aos gondorianos e a propia Minas Tirith - cidade de pedra. Tolkien negou que o nome Gondor estivese inspirado na antiga cidadela etíope de Gondar, sinalando que a raíz Ond proviña dun relato que leu cando era neno no que se mencionaba ond ("pedra") como unha das dúas palabras coñecidas das linguas preceltas de Gran Bretaña. Gondor tamén é chamado o reino do sur ou reino sureño, e xunto con Arnor, formaban os Reinos Númenóreanos no exilio. Os investigadores Wayne G. Hammond e Christina Scull propuxeron unha tradución en quenya para Gondor: Ondonórë. Os homes de Gondor son alcumados "tarks" (do quenya tarkil "home alto", numenoreano) polos orcos de Mordor.O Regreso do Rei, Libro 6, cáp. 1 "A torre de Cirith Ungol"
Xeografía ficticia
O reino miniatura|upright=2.5|Mapa de Gondor na Terceira Idade, delimitado por Rohan e Mordor. A xeografía de Gondor está ilustrada nos mapas do Señor dos Aneis feitos por Christopher Tolkien en base aos bosquexos do seu pai e apuntamentos xeográficos The Rivers and Beacon-Hills of Gondor, Cirion and Eorl e O Señor dos Aneis. Gondor atópase no oeste da Terra Media, na costa norte de Anfalas e a Baía de Belfalas co gran porto de Pelargir preto do fértil delta do río Anduin e a populosa rexión de Lebennin, que se estende até as Montañas Brancas (sindarin: Ered Nimrais, "montañas de cornos brancos"). Preto da desembocadura do Anduin estaba a illa de Tolfalas.
Ao noroeste de Gondor atópase Arnor; ao norte, Gondor limita co Bosque Escuro e Rohan; ao nordeste, con Rhûn; ao leste, cruzando o río Anduin e a provincia de Ithilien, con Mordor; ao sur, co deserto e o norte de Harad. Polo oeste limita co Gran Mar.
A ampla terra ao oeste de Rohan é coñecida como Enedwaith; nalgúns dos escritos de Tolkien forma parte de Gondor, mais noutros non.
A rexión cálida e seca do sur de Gondor era, na época da guerra do Anel, "unha terra en litixio e desértica" disputada polos homes de Harad.
A rexión de Lamedon e as terras altas do próspero Morthond, co desolado outeiro de Erech, xace ao sur das Montañas Brancas, mentres que os populosos vales de Lossarnach están xusto ao sur de Minas Tirith. O porto da cidade estaba a uns quilómetros ao sur, en Harlond, onde o gran río Anduin se achegaba máis a Minas Tirith. Ringló Vale estaba entre Lamedon e Lebennin.
A rexión de Calenardhon atópase ao norte das Montañas Grises; concedéuselle a independencia como reino de Rohan. Ao nordeste, o río Anduin entra nos outeiros de Emyn Muil e pasa Sarn Gebir e os estreitos perigosos, sobre un gran río-lago, Nen Hithoel. A súa entrada foi outrora a fronteira norte de Gondor, e está marcada polas Portas dos Argonath, un par de estatuas enormes como advertencia aos intrusos. No extremo sur do lago están os outeiros de Amon Hen (o outeiro da vista) e Amon Lhaw (o outeiro da audición) nas costas oeste e leste; debaixo de Amon Hen está a pradeira de Parth Galen, onde a Irmandade desembarcou e logo se disolveu, coa captura de Merri e Pipin, e a morte de Boromir. Entre os dous outeiros hai un illote rochoso, Tol Brandir, que en parte fai de encoro do río; xusto debaixo del hai unha enorme fervenza, as Cataratas de Rauros, nas cales cae o bote fúnebre de Boromir. Máis abaixo do río están os outeiros de Emyn Arnen.
A capital, Minas Tirith miniatura|esquerda|Mapa aéreo de Minas Tirith. A capital de Gondor a finais da Terceira Idade, Minas Tirith (do sindarin: "torre de garda"), atópase no extremo oriental das Montañas Brancas, construída arredor do pico do monte Mindolluin. A cidade tamén é chamada ás veces como "a Torre Branca", unha sinécdoque para a cidade por ser a Cidadela o seu edificio máis destacado e a sede da administración da cidade. O xefe de goberno é o Señor da Cidade, función que cumpren os mordomos de Gondor. Outros funcionarios inclúen o Gardián das Casas da Saúde e o Gardián das Chaves. O Gardián das Chaves estaba a cargo da seguridade da cidade, especialmente das súas portas, e da custodia do seu tesoro, en particular a Coroa de Gondor; tiña o mando completo da cidade cando foi sitiada polas forzas de Mordor.O Regreso do Rei, Libro 5 cáp. 8 "As casas da saúde"
Minas Tirith tiña sete murallas: cada muralla tiña unha porta, e cada porta miraba nunha dirección diferente á seguinte, mirando alternativamente ao norte ou ao sur. Cada nivel estaba uns 30 metros máis elevado que o anterior, e cada un rodeado por un alto muro de pedra de cor branca, agás o muro do Primeiro Círculo (o nivel máis baixo), que era negro, construído co mesmo material utilizado para Orthanc. Este muro exterior tamén era o máis alto, longo e forte dos sete muros da cidade; só era vulnerable a terremotos capaces de fender o chan onde se asentaba.O Regreso do Rei, Libro 5, cáp. 4 "O asedio de Gondor" A Gran Porta de Minas Tirith, construída de ferro e aceiro e custodiado por torres de pedra e bastións, era a porta principal no primeiro nivel da muralla da cidade. Fronte á Gran Porta había unha grande área pavimentada chamada a Entrada. Os principais camiños cara a Minas Tirith encóntranse aquí: o camiño norte que se converteu no Gran Camiño do Oeste cara a Rohan; o camiño sur ás provincias do sur de Gondor; e o camiño a Osgiliath, situado ao nordeste de Minas Tirith. Agás pola alta portela de rocha que unía o oeste do outeiro con Mindolluin, a cidade estaba rodeada polos campos de Pelennor, unha zona de terras de cultivo.
A rúa principal da cidade zigzagueaba outeiro arriba e atravesaba cada unha das portas e o esporón central de rocha. Conducía á Cidadela a través da Sétima Porta da súa parte leste. A Torre Branca, no nivel máis alto da cidade e cunha visión dominante dos vales do río Anduin, estaba na Cidadela a 700 pés por enriba da chaira, protexida pola sétima e máis interna muralla por enriba do esporón. Orixinalmente construída por un rei da antigüidade, tamén é coñecida como a Torre de Ecthelion, o Mordomo de Gondor que a fixo reconstruír. Sede dos gobernantes de Gondor, os reis e os mordomos, a torre tiña 300 pés (91 m) de altura, polo que o seu pináculo estaba a uns 300 metros sobre a chaira. As portas principais da torre miraban cara ao leste, cara ao Patio Alto e a Praza da Fonte. No seu interior estaba o Salón da Torre, o gran salón do trono ondes os reis (ou mordomos) tiñan a súa corte. A pedra vidente de Minas Tirith, usada por Denethor no Regreso do Rei, mantíñase nunha cámara secreta na parte superior da torre. Había tamén unha despensa dos Gardas da Cidadela no soto da torre. Detrás da torre, accedendo dende o sexto nivel, había un paso de montaña que conduce á necrópole dos reis e dos mordomos.
miniatura|A Árbore Branca sen vida de Gondor foi comparada coa Árbore Seca da lenda medieval. Ilustración dun manuscrito medieval da Árbore Seca (no centro) coa ave Fénix, flanqueda polas Árbores do Sol e da Lúa. Tanto a Árbore Seca coma o Fénix son símbolos de resurección e vida nova. Ruán, 1444-1445.
No Patio da Fonte estaba a Árbore Branca, o símbolo de Gondor. Estivo seca durante os séculos que Gondor foi gobernado polos mordomos; Aragorn provocou un abrocho da Árbore Branca no seu regreso á cidade como rei. John Garth escribiu que a Árbore Branca está conectada coa Árbore Seca do século XIV descrita nas viaxes de Xoán de Mandeville. A lenda conta que a Árbore Seca estivo sen vida dende a crucifixión de Xesús, mais que florecerá de novo cando "un príncipe do lado oeste do mundo recite unha misa debaixo del". As mazás destas árbores permiten que as persoas vivan durante 500 anos.
O nivel máis alto tamén contiña aloxamentos para o Mordomo de Gondor, a Casa do Rei, Merethrond o Salón das Festas, os cuarteis para as compañías da Garda da Cidadela e outros edificios para os soldados. No Regreso do Rei, o hobbit Peregrin Tuc foi designado para servir coa garda.
As indicacións nos mapas de Tolkien para a ilustradora Pauline Baynes sinalan que a cidade tiña a latitude de Rávena, unha cidade italiana no mar Mediterráneo, aínda que estaba "900 millas ao leste de Hobbiton, máis preto de Belgrado". As almenaras de advertencia de Gondor estaban no máis alto dunha liña de picos que conectaban cara ao oeste Minas Tirith con Rohan.
Dol Amroth miniatura|esquerda|upright|Bandeira de Dol Amroth. Dol Amroth (do sindarin: "o Outeiro de Amroth") é unha cidade fortaleza que se atopa nunha península que sobresae cara ao oeste na baía de Belfalas, na costa sur de Gondor. Tamén é o nome da cidade portuaria, unha das cinco grandes cidades de Gondor, e a sede do principado do mesmo nome, fundado polo príncipe Galador.Unfinished Tales, "Cirion and Eorl and the Friendship of Gondor and Rohan". O poema "The Man in the Moon Came Down Too Soon" que aparece en The Adventures of Tom Bombadil conta como o Home da Lúa caeu unha noite na "ventosa baía de Bel"; a súa caída está marcada pola badalada dunha campá na Torre do Mar (Tirith Aear) de Dol Amroth, e como se recupera nunha pousada da cidade.The Adventures of Tom Bombadil, Introdución e poema 6