O conflito árabe-israelí (en árabe: الصراع العربي الإسرائيلي Al-Sira'a Al'Arabi A'Israili; en hebreo: הסכסוך הישראלי-ערבי Ha'Sikhsukh Ha'Yisraeli-Aravi) refírese á tensión política e os conflitos armados entre o Estado de Israel e os seus veciños árabes, en particular os palestinos e comeza coa descolonización do Reino Unido e Francia da ribeira oriental do mar Mediterráneo. Existen un cúmulo de circunstancias e causas que orixinaron o conflito.

A súa definición, historia e posibles solucións son materia de permanente debate e os problemas que inclúe varían co tempo. Ao día de hoxe, as principais cuestións son a soberanía sobre a Franxa de Gaza e Cisxordania, o status da parte oriental de Xerusalén, dos Altos do Golán e das Granxas de Shebaa, o destino dos asentamentos israelís e dos refuxiados palestinos, o recoñecemento de Israel e Palestina como Estados independentes, o dereito de ambos a existir e vivir en paz ao abrigo de ameazas e actos de forza, así como a relación de Israel con Siria e o Líbano.

Actualmente Israel ten tratados de paz vixentes con Exipto e Xordania que garanten a súa convivencia. Así mesmo, ten tratados de cesamento do fogo asinados co Líbano, Siria e Arabia Saudita que, aínda que non recoñecen a existencia de Israel, si que supuxeron na práctica un mecanismo eficaz para o cesamento das hostilidades. Tamén existe un complexo acordo provisional con Palestina, que supón o establecemento dunha especie de protectorado israelí sobre zona palestina e un cesamento do fogo parcial.

Historia miniatura|The question to be asked, pintura moderna alegórica do conflito árabe-israelí. Durante máis de quince séculos, o pobo xudeu viviu dividido en varios países do mundo, especialmente en Europa, no que se coñece como a diáspora xudía. A convivencia destes co resto de europeos non sempre foi fácil, e as persecucións e pogroms, especialmente na Europa do Leste a finais do século XIX, foron determinantes para a aparición e auxe do sionismo político, que reclamaba un Estado propio para todas as comunidades xudías dispersas polo mundo. Os sionistas culturais subliñaban a importancia que tiña converter a Palestina nun centro para o crecemento espiritual e cultural do pobo xudeu. Na época na que se fundou o sionismo, Palestina formaba parte do Imperio Otomán e estaba habitada por árabes cristiáns e musulmáns na súa gran maioría, así como por unha pequena comunidade de xudeus relixiosos que, aínda que minoritaria, tiña unha implantación significativa na cidade de Xerusalén e nos seus arredores. miniatura|Xudeus evacuando a Cidade Vella de Xerusalén logo das revoltas árabes de 1936. Circunstancias O sionismo como movemento nacionalista dos xudeus da diáspora que reclamaban a volta á Terra (Haaretz) dende finais do século XIX ata a segunda guerra mundial, sobre todo na década dos anos 20. A desaparición do imperio Otomán trala primeira guerra mundial e consecuente aparición de novos focos de poder en Oriente Medio. O Holocausto da segunda guerra mundial que provocará en última instancia o definitivo asentamento da diáspora xudía en Palestina. O desprazamento de millóns de árabes trala creación do moderno Estado de Israel que provocará tensións nos países de maioría árabe musulmá. Primeira guerra mundial miniatura|Mapa do territorio baixo o Mandato británico de Palestina antes da creación do reino de Transxordania. No ano 1914, o Imperio Otomán decidiu entrar na primeira guerra mundial o lado das potencias centrais e o goberno británico empezou a ver o movemento sionista como un posible aliado nunha guerra que parecía desenvolverse mal para os aliados. De maneira paralela, axentes británicos como T. E. Lawrence alentaron rebelións árabes contra o dominio otomán en Oriente Próximo baixo a promesa de futuros Estados independentes árabes. Cara a 1917, David Lloyd George e Arthur Balfour, primeiro ministro e secretario de exteriores británico respectivamente, buscaban alianzas que puidesen mellorar o curso da guerra. Considerouse entón que os xudeus poderían ser dobremente útiles, axudando a soster a fronte oriental e estimulando o esforzo bélico estadounidense. Foi así como se produciu o 2 de novembro de 1917 a Declaración Balfour, pola que o Reino Unido declarábase favorable aos plans sionistas de creación dun fogar nacional xudeu en Palestina. A vitoria aliada e o afundimento do Imperio Otomán deixaría ao goberno británico co control de Palestina nos seguintes trinta anos, adoptando a forma oficial de Mandato da recentemente creada Sociedade de Nacións.Fraser, T.(2004):The Arab-Israeli Conflict. Palgrave McMillan, p.6-8. Durante a década de 1920 o número de xudeus en Palestina incrementouse notoriamente: en 1922 o seu número era de 83 790 sobre unha poboación total de 752 048; en 1929 había 156 481 nunha poboación total de 992 559, duplicando a súa poboación en sete anos. A inmigración xudía canalizábase a través da Organización Sionista Mundial, cuxa figura principal era Chaim Weizmann, e vinculada coa Axencia Xudía para Palestina, que exercía como un goberno para os xudeus de Palestina, comprando terra e construíndo escolas, hospitais e asentamentos. A principal figura da organización cara á metade dos anos trinta foi David Ben-Gurion.Anon.(Chatham House Research Staff), Great Britain and Palestine 1915-1939. Londres, 1939. Citado en Fraser (2005) p. 9. A filosofía de Ben Gurión e os seus colegas era a de construír Sion forxando unha nación xudía, é dicir, asentar as bases para a futura creación dun Estado xudeu en Palestina.Sachar, H. (1976):A History of Israel. Oxford., citado en Fraser (2005), p.10 Os árabes non posuían institucións similares ás que os xudeus estaban a desenvolver, debido ao feudalismo que aínda existía e que permitía aos clans máis poderosos dominar á maioría da poboación, destacando os continuos enfrontamentos entre os Husseinis e os Nashashibis.Fraser (2005), p.10.

Palestina estivo relativamente tranquila entre 1922 e 1928, momento no que se desatou a violencia en forma de enfrontamentos entre árabes e xudeus e entre os propios árabes na barreira oeste de Xerusalén. En agosto de 1929 estes enfrontamentos saldáronse coa matanza de Hebrón, de Safed e doutras comunidades xudías palestinas en 1929. O resultado destes incidentes foi a morte de 133 xudeus e 116 árabes, e unha reinterpretación á baixa da Declaración Balfour e das aspiracións sionistas: dúas comisións británicas, baixo o mando de Walter Shaw e John Hope-Simpson, tentaron redefinir a política británica en Palestina, identificando o medo dos árabes ante a inmigración e a compra de terras por parte xudía como principal causa das dificultades entre ambas as comunidades. A recomendación de Hope-Simpson de que as características do territorio só admitirían 20000 inmigrantes xudeus máis provocou o rexeitamento dos sionistas. Con todo, en febreiro de 1931, o primeiro ministro británico Ramsay MacDonald escribiu a Weizmann indicándolle que o seu goberno non tiña intención de prohibir a inmigración xudía, debido principalmente a que a situación en Palestina parecía acougarse novamente. Con todo, esta calma relativa non duraría moito tempo: o desenvolvemento político europeo cambiaría por completo o conflito árabe-israelí. O 30 de xaneiro de 1933, Adolf Hitler chegou ao poder en Alemaña e en marzo xa asegurara a súa ditadura.Fraser (2005), p.10-11.

Segunda guerra mundial esquerda|miniatura|Campo de concentración de Buchenwald. O incremento do antisemitismo en Alemaña e Romanía fixo que un gran número de xudeus marchásese de Europa, tendo a Palestina como única opción debido ás restricións migratorias dos Estados Unidos. En 1936, a poboación xudía incrementouse ata os 370.483 sobre unha poboación total de 1.336.518.Anon (1939) A reacción árabe contra o que eles consideraban unha transformación desagradable do país foi a Revolta Árabe, que empezou o 15 de abril de 1936 co asasinato dun xudeu preto de Nablus. A escala da revolta deu lugar a unha despregadura importante de forzas británicas, así como á simpatía oficial destas cara á Haganah, a forza defensiva da Axencia Xudía.Fraser, T.(2004), p.11. A Comisión Real Palestina, baixo mando de Lord Peel, foi encomendada co labor de investigar as causas subxacentes dos disturbios e de recomendar unha solución para lidar coas queixas lexítimas de árabes e xudeus. O seu máximo expoñente, o profesor Reginald Coupland da Universidade de Oxford, chegou á conclusión de que existían en Palestina dúas culturas claramente diferenciadas: unha árabe de orixe asiática e unha xudía de orixe europea. Considerando que dúas culturas tan contrastadas non chegarían a convivir nun só Estado, Coupland propuxo como única solución a partición en dous Estados distintos. Coupland conseguiu convencer aos seus colegas da Comisión e mesmo a Weizmann, quen se converteu nun defensor da partición. Aínda así, non todos os sionistas estaban a favor da partición e os árabes opoñíanse frontalmente a ela.Fraser, T. (1984): Partition in Ireland, India and Palestine: Theory and Practice. Londres. Citado en Fraser (2004), p.12.

Cara a finais de 1937 os británicos empezaron a abandonar o seu apoio á idea do fogar xudeu e á partición do Mandato, debido a que buscaban asegurarse a simpatía árabe na situación prebélica que preludiaba a segunda guerra mundial. Unha nova declaración, coñecida como Libro Branco, foi patrocinada por Malcolm MacDonald, ministro británico de Colonias, o que supuxo un xiro completo da política británica na Palestina e o fin do compromiso cos xudeus iniciado dúas décadas antes mediante a Declaración Balfour. O Libro Branco foi publicado semanas antes do comezo da segunda guerra mundial e establecía que no prazo de dez anos Palestina converteríase nun só Estado independente gobernado en común por árabes e xudeus. Segundo o novo plan, a inmigración xudía limitaríase a 75.000 persoas no seguintes cinco anos e co previo consentimento árabe (o que na práctica supoñía o peche á inmigración legal en vésperas do inicio da guerra), de modo que os xudeus manterían sempre un status minoritario debido ao seu menor peso demográfico.Bethell, N. (1979): The Palestine Triangle. Londres. Citado por Fraser (2004), p.13.

A pesar de que moitos árabes déronse conta de que a nova declaración favorecía en gran medida as súas aspiracións, o goberno exipcio e algúns dos principais líderes palestinos como o clérigo exiliado Amin al-Husseini rexeitárona por considerala insuficiente. A alianza do líder palestino co Terceiro Reich, que incluíu o recrutamento dunha división de musulmáns bosníacos para as SS, danaría moi significativamente a causa palestina ao verse asociada co réxime nazi.Rogan, E. e Shlaim, A. (2001): The War for Palestine. Rewriting the History of 1948. Cambridge. Citado en Fraser (2004), p.13

O Holocausto

miniatura|Nenos xudeus rescatados dos campos de concentración alemáns en 1945 sendo levados ao Estado para os xudeus no Mandato británico de Palestina (actualmente coñecido como Estado de Israel). No caso dos xudeus, a nova política do goberno británico plasmada no Libro Branco, cuxa vixencia se mantivo durante a guerra, foi vista como un acto de delación, a pesar do cal mantiveron o seu apoio a Gran Bretaña no inminente conflito bélico. En novembro de 1938, a Reichskristallnacht, na que os nazis deron renda solta ao terror de Estado contra os xudeus, revelou as verdadeiras intencións do III Reich e provocou un crecemento da emigración xudía.Fraser (2004), p.13