Cantabria é unha comunidade autónoma uniprovincial situada no norte de España, considerada como «comunidade histórica» segundo o seu Estatuto de autonomía. Limita con Asturias ao oeste, con Euskadi (provincia de Biscaia) ao leste, con Castela e León (provincias de León, Palencia e Burgos) ao sur, e co mar Cantábrico ao norte. A súa capital e cidade máis poboada é Santander.
Cantabria está situada na cornixa Cantábrica, nome dado á franxa de terra existente entre o mar Cantábrico e a cordilleira Cantábrica, no norte da Península Ibérica. Posúe un clima oceánico húmido e de temperaturas moderadas, fortemente influenciado polos ventos do océano Atlántico que chocan contra as montañas. A precipitación media é de 1.200 mm, o que permite o crecemento de frondosa vexetación. A súa maior elevación localízase no pico de Torre Blanca (2.619 m). A comunidade está formada por 102 concellos, sendo un deles, Valle de Villaverde, un exclave en Biscaia.
Cantabria é a rexión máis rica do mundo en sitios arqueolóxicos do Paleolítico Superior. Os primeiros signos de ocupación humana datan do Paleolítico Inferior, aínda que este período non estea tan ben representado na rexión. Destacan neste aspecto as pinturas da cova de Altamira, datada entre o 16.000 e 9.000 a.C e declarada, xunto a outras nove covas cántabras máis, Patrimonio da Humanidade pola Unesco.
As súas primeiras referencias datan do ano 195 a. C., momento en que o escritor romano Catón O Vello fala na súa obra Orixes do nacemento do río Ebro do "país dos cántabros". A moderna provincia de Cantabria constituíuse o 28 de xullo de 1778.Instituciones Históricas de Cantabria A Lei Orgánica do Estatuto de Autonomía de Cantabria aprobouse o 30 de decembro de 1981, dotando deste xeito á comunidade autónoma de organismos e institucións de autogoberno, co Parlamento de Cantabria como asemblea lexislativa.
Etimoloxía esquerda|miniatura|200px|Mapa físico de Cantabria. Diversos foron os autores que trataron a orixe etimolóxica do nome de Cantabria (Santo Isidoro de Sevilla, Julio Caro Baroja, Aureliano Fernández Guerra, Joaquín González Echegaray, Adolf Schulten etc.). Aínda que non é segura a súa procedencia, a opinión máis aceptada polos expertos é que deriva da raíz cant-, de orixe celta ou ligur e que significa roca ou pedra, e o sufixo -abr, frecuente nas rexións celtas. De todo isto dedúcese que cántabro viría significar pobo que habita nas penas ou montañés, en clara referencia ao territorio abrupto e montañoso de Cantabria.
Xeografía física A rexión posúe unha superficie de 5.321 km² e as súas costas teñen unha lonxitude total de 165,7 quilómetros. O seu cabo máis sobresaliente é o Cabo de Ajo (43°29′ N, 3°37′ O) . Na rexión existen tres ámbitos xeográficos ben diferenciados: A Mariña, A Montaña e Campoo e os vales do sur pertencentes ás concas do río Ebro e do Douro. A presenza predominante da montaña e a súa difícil orografía do terreo explica que historicamente ademais se coñeza á rexión enteira como A Montaña.
Relevo centro|miniatura|800px|A medida que nos desprazamos cara ao sur o relevo suave da Mariña tórnase abrupto ata alcanzar as altas montañas da Cordilleira Cantábrica (imaxe panorámica)
Cantabria é unha rexión de carácter montañoso e costeiro e cun importante patrimonio natural. O seu enérxico relevo fai que o 40% da súa superficie sitúese por encima dos 700 metros de altitude e un terzo da rexión presenta pendentes de máis do 30% de inclinación. Nela distínguense tres áreas morfoloxicamente ben diferenciadas:
A Mariña. Unha franxa costeira de vales baixos, amplos e de formas suaves duns 10 km de ancho cuxa altitude non adoita superar os 500 msnm e que limita co mar por medio dunha liña de rasas litorais, configurando abruptos cantís que son rotos pola aparición de desembocaduras de ríos xerando rías e praias. No litoral da rexión destaca a baía de Santander. Polo sur a mariña limita con a montaña. A Montaña. É unha longa barreira de montañas abruptas paralela ao mar que compón parte da cordilleira Cantábrica. Na súa maioría de roca calcaria afectada por fenómenos kársticos e que cobren a maior parte de Cantabria. Forman vales profundos en disposición norte-sur con fortes pendentes esburatadas por ríos de carácter torrencial, de gran poder erosivo e curtos pola pouca distancia entre o seu nacemento e a súa desembocadura. Os vales configuran diferentes comarcas naturais da rexión ben delimitadas fisicamente polos cordais montañosos: Liébana, Nansa, Saja, Besaya, Pas-Pisueña, Miera, Asón-Gándara, Campoo. Á montaña pertence a serra do Escudo, cordón montañoso de entre 600 e 1.000 m. e que ao longo da zona occidental de Cantabria segue paralela a uns 15 ou 20 km da costa. Montañas máis altas atopámonos a medida que nos desprazamos ao sur, cunha aliñación de cristas que limitan os vales e as concas hidrográficas dos ríos Ebro, Douro e aqueles que desembocan no mar Cantábrico. Polo xeral superan os 1.500 metros de altitude, desde o porto de San Glorio no oeste ata o de Los Tornos na parte oriental: Peña Labra, porto de Sejos, porto do Escudo, Castro Valnera e La Sía. Tamén destacan os grandes macizos calcarios dos Picos de Europa na zona sur occidental da rexión, cuxas cumes exceden a maioría 2.500 metros e onde é ampla a presenza do modelado glaciar na súa morfoloxía. A maior elevación de Cantabria localízase no pico de Torre Blanca (2.619 m.), na divisoria entre Cantabria e a provincia de León, aínda que de forma tradicional asignouse esta honra a Peña Vieja (2.617 m.) por atoparse totalmente dentro do territorio montañés. Campoo e os vales do sur. A outra comarca que se diferencia é Campoo, no extremo sur de Cantabria. Cun clima máis continentalizado, presenta un desenvolvemento óptimo de masas forestais de cerquiño (quercus pyrenaica) e que se atopa nun período expansivo polo abandono das terras agrarias. Ademais, tamén existen grandes repoboacións de coníferas (pinus sylvestris) nas suaves pendentes da comarca.
Clima Debido á Corrente do Golfo Cantabria, do mesmo xeito que o resto da cornixa Cantábrica, ten unhas temperaturas moito máis suaves que as que lles correspondería pola súa latitude, similar á de Nova Escocia en Norteamérica. A rexión está afectada por un clima oceánico húmido, con veráns e invernos suaves. As precipitacións sitúanse ao redor de 1200 mm anuais na costa, aumentando os valores nas zonas montañosas ata os 1.600 mm, o que a sitúa na denominada España húmida (ou España verde).
centro|miniatura|800px|Panorámica do porto de Alisas coas cumes nevadas.
A temperatura media sitúase ao redor dos 14 °C. A neve é frecuente nas partes altas de Cantabria entre os meses de outubro e marzo. Os meses máis secos son xullo e agosto, aínda que non existe seca propiamente dita, xa que por unha banda sempre existe un mínimo de precipitación, e por outra as temperaturas non son moi elevadas. Nalgunhas zonas dos Picos de Europa con clima de alta montaña, por encima dos 2.500 msnm mantéñense os bancos de neve durante todo o ano.
No entanto as diferenzas entre comarcas poden chegar a ser importantes. Así as máis afastadas do litoral, como Liébana e Campoo, presentan un clima mediterráneo continentalizado, no primeiro caso polo microclima especial da zona e no segundo pola súa proximidade á Meseta Central.
A influencia do relevo montañoso de Cantabria é destacable sobre o seu clima, sendo a causa principal de fenómenos atmosféricos peculiares como son as chamadas suradas, propiciadas polo efecto Foehn. O vento do sur sopra forte e seco, aumentando a temperatura a medida que nos achegamos á costa. Isto provoca unha rechamante diminución da humidade relativa do aire e a ausencia de precipitacións. Condicións que contrastan coas da vertente sur da cordilleira onde o vento é máis fresco e húmido e pode estar chovendo. Estas situacións son máis frecuentes en outono e inverno, rexistrándose unhas temperaturas anormalmente altas de máis de 28 °C. Non son infrecuentes os incendios avivados por este vento, como o que arrasou a cidade de Santander no inverno de 1941.
Doutra banda, as zonas costeiras adoitan estar sometidas a ventos constantes provenientes do océano Atlántico, que frecuentemente chegan a ser fortes. En condicións moi particulares, máis propicias nos meses de abril-maio e setembro-outubro, os ventos do Oeste poden alcanzar magnitudes de galerna.
Hidrografía miniatura|200px|dereita|Nacemento do río Asón. 200px|miniatura|Río Camesa ao seu paso por Santa Olalla. 200px|miniatura|dereita|Estuario de San Vicente de la Barquera. Os ríos cántabros son curtos, rápidos e pouco caudalosos; salvan unhas considerables pendentes ao estar o mar próximo ao seu nacemento na cordilleira Cantábrica. Os seus percorridos adoitan ser perpendiculares á costa, se exceptuamos o río Ebro, e posúen un caudal máis ou menos persistente ao longo de todo o ano motivado por unhas precipitacións polo xeral constantes. Aínda así, este é escaso (20 m³/s anualmente) en comparación con outros ríos da Península Ibérica. A rapidez das súas augas, motivado polas considerables pendentes dos percorridos, fan que teñan un gran poder erosivo, formando os encaixados vales en forma de V característicos da cornixa Cantábrica. A actividade humana, cada vez máis abundante neles polo aumento e concentración constante da poboación nos vales, está exercendo unha forte presión sobre estes ríos.
Os principais ríos que dividen a rexión noutras tantas concas hidrográficas son: Conca Cantábrica (desembocan no mar Cantábrico): Agüera Asón Besaya Deva Escudo Miera Nansa Pas Pisueña Saja Conca do Ebro (desembocan no mar Mediterráneo): Híjar Río Ebro Conca do Douro (desembocan no océano Atlántico): Camesa
O Pico Tres Mares (2.175 m.), na comarca de Campoo-Los Valles, no límite con Palencia, separa as tres concas hidrográficas; nas súas saias nacen os ríos Híjar, Pisuerga e Nansa que verten respectivamente ao Mediterráneo, Atlántico e Cantábrico. Cantabria é, xunto con Castela e León, a única comunidade autónoma cuxos ríos desembocan en cada un dos tres mares que rodean a Península Ibérica.
Vexetación miniatura|200px|Prado de sega en Valdáliga. As diversas altitudes da rexión, que van en pouca distancia do nivel do mar aos 2600 msnm da Montaña, fan que a diversidade vexetal sexa grande e exista un amplo número de biótopos.
Cantabria posúe unha vexetación eurosiberiana, dentro da provincia Atlántica. Caracterízase por ter bosques de especies frondosas e caducifolias, como son o carballo e a faia. No entanto a acción humana desde tempos remotos favoreceu a creación de pastos, propiciando grandes superficies de pasteiros e praderías que alimentan ao gando vacún.
Os prados de pastos intercálanse con plantacións de eucaliptos (Eucalyptus globulus) e pequenas masas de bosques autóctonos de carballos e freixos.
A parte meridional de Cantabria, xa dentro da comarca de Campoo e limitando coa meseta castelá, caracterízase por ter unha paisaxe de transición cara a unha vexetación seca, convivindo variedades biclimáticas atlánticas e mediterráneas. A súa diversidade vexetal está propiciada por localizarse no límite do dominio bioxeográfico mediterráneo, o que fai que existan especies propias deste bioclima, como é a aciñeira, localizadas en chans calcarios pouco desenvolvidos e de escasa humidade.
Historia 200px|miniatura|esquerda|Bastón perforado da Prehistoria atopado na Cova del Castillo.