As guerras carlistas foron unha sucesión de guerras civís en España ao longo do século XIX. Debéronse, por unha banda, a unha disputa polo trono e, por outra, a un enfrontamento entre principios políticos opostos. O carlistas, que loitaban baixo o lema de «Deus, País e Rei», encarnaban unha oposición reaccionaria ao liberalismo e defenderon o monarquía tradicional, os dereitos da Igrexa e os foros, mentres os liberais reclamaban profundas reformas políticas a través dun goberno constitucional e parlamentario.
Segundo o historiador Alfonso Bullón de Mendoza, todos os testemuños da época coinciden en que en 1833 os carlistas eran superiores en número aos seus rivais, inda que a maioría dos carlistas non podían actuar activamente debido á represión do goberno. Xeograficamente, onde maior apoio popular tiña a causa do infante Carlos María Isidro foi en gran parte de Castela a Vella, a área de Tortosa e a montaña de Cataluña, e onde estaban mellor organizados os seus seguidores era en Castela a Vella, Estremadura e Andalucía. Porén, onde finalmente triunfou o levantamento carlista foi na maior parte do País Vasco e Navarra, dado que a lexislación provincial, que deixaba a subinspección dos órganos en mans dos respectivos concellos, permitira que os Voluntarios Realistas non foran purgados alí como no resto de España.
Así, os defensores do pretendente lograron facerse fortes durante a primeira guerra carlista na metade norte peninsular, sobre todo no País Vasco e Navarra, así como o norte de Cataluña e o Maestrat.
O acordo de Vergara de 1839 marcou o final da primeira guerra carlista, pero as insurreccións e intentos carlistas continuaron durante todo o século XIX e o carlismo reapareceu con forza coa Revolución de 1868. En 1872 o terceira guerra carlista, que duraría ata 1876, despois de rematar o período revolucionario coa Restauración Borbónica.
Inda de grande influencia na primeira metade do século XX, a actuación do Comunión Tradicionalista, a agrupación política do carlismo sería decisiva no conspiración contra a Segunda República e o levantamento do 18 de xullo de 1936 que deu lugar ao guerra civil española. Nela os carlistas tiveron unha actuación destacada (especialmente en Navarra) a través das súas milicias requeté, sendo tamén un dos dous grupos políticos que deron lugar ao Falange Española Tradicionalista y de las JONS, o Movemento Nacional franquista.
Lista de conflitos Primeira guerra carlista (1833 - 1840). Segunda guerra carlista (1846 - 1849). Alzamento carlista de 1855. Desembarco carlista de San Carlos de la Rápita (1860). Alzamento carlista de 1869. Alzamento carlista de 1870. Terceira guerra carlista (1872 - 1876).
Notas
Véxase tamén Outros artigos Carlismo
Categoría:Guerras do século XIX