O goberno é a institución ou organismo investido de autoridade para administrar unha unidade política, como un Estado, mediante o establecemento, a administración e a aplicación de normas, regulacións e programas dentro da sociedade. Posúe tipicamente o monopolio do uso lexítimo da forza coercitiva co fin de resolver problemas de acción colectiva, incluíndo a defensa fronte a ameazas externas e o mantemento da orde interna.
Os gobernos varían amplamente en forma e estrutura, clasificándose tradicionalmente segundo o número de gobernantes —como a monarquía (goberno dun só), a oligarquía (goberno dun grupo reducido) ou a democracia (goberno da maioría)— e segundo características organizativas como os sistemas unitarios, que concentran o poder de forma central, ou os sistemas federais, que o reparten entre distintos niveis. As clasificacións modernas distinguen tamén entre sistemas presidencialistas, parlamentarios e semipresidencialistas en función das relacións entre o executivo e o lexislativo.
Entre as súas funcións fundamentais figuran proporcionar seguridade, administrar xustiza, regular a actividade económica e fornecer bens públicos como as infraestruturas, aínda que as avaliacións empíricas revelan que a extralimitación na redistribución ou na regulación adoita correlacionar cunha redución do crecemento e da innovación nos estudos empíricos sobre a eficacia da gobernanza. A separación de poderes en ramas lexislativa, executiva e xudicial serve, en moitos sistemas, como mecanismo para limitar o goberno arbitrario e protexer as liberdades individuais.
Xustificación desde principios fundamentais
miniatura|Fachada do pazo do Parlamento de Galicia.|esquerda|200x200px
A partir de observacións fundamentais sobre o comportamento humano, os individuos en ausencia dunha autoridade coordinada enfróntanse a riscos xeneralizados de agresión mutua, impulsados pola escaseza de recursos e por intereses propios diverxentes que incentivan a deserción nas interaccións. En tales condicións, semellantes a un estado de natureza, garantir a seguridade persoal, a propiedade e os intercambios voluntarios resulta insostible para a maioría, xa que as partes máis débiles non poden defenderse de forma fiable fronte a agresores máis fortes ou fronte a aproveitados que explotan os esforzos colectivos sen contribuír a eles. Esta dinámica esixe un mecanismo que impoña normas uniformes e as faga cumprir de forma imparcial, evitando ciclos infinitos de represalia e posibilitando a especialización e o comercio esenciais para avanzar máis aló da mera subsistencia.
Filósofos como John Locke argumentaron que o goberno lexítimo xorde para salvagardar os dereitos naturais preexistentes á vida, á liberdade e á propiedade, que os individuos posúen de forma independente pero que non poden exercer plenamente sen un árbitro neutral que resolva as disputas e impida as súas vulneracións. Na súa ausencia, os custos da execución privada —como as vendetas ou a autodefensa ineficiente— erosionan a produtividade e a estabilidade demográfica, como evidencian os padróns históricos nos que os grupos sen estruturas centralizadas permanecen pequenos e baseados en lazos de parentesco co fin de minimizar os riscos de traizón. O goberno, como monopolio delegado da forza coercitiva, resolve o problema da acción colectiva ao obrigar ao cumprimento das normas en favor da defensa pública e da orde interna, permitindo que as sociedades se expandan máis aló dos límites tribais. David Hume, dun xeito similar, fundamentou a autoridade no interese público percibido pola estabilidade, segundo o cal mesmo cando goberna unha minoría, faino aliñando o poder coa protección da propiedade en beneficio da maioría a través de expectativas previsibles.
Empiricamente, o xurdimento dos gobernos centralizados correlaciona coas transicións cara á agricultura e á urbanización arredor do 10.000 a.C., cando as densidades de poboación amplificaron os fallos de coordinación sen resolución xerárquica, dando lugar a institucións extractivas ou protectoras que superaron en competencia ás rivais sen Estado. Os estados fallados modernos, como Somalia despois de 1991, ilustran a reversión causal cara ao caudillismo —microgobernos de facto— en lugar dunha anarquía sostible, subliñando que os incentivos humanos favorecen a institucionalización da violencia baixo unha autoridade única co fin de minimizar a depredación xeneralizada. Así, o goberno xustifica a súa existencia non a través dun consentimento abstracto, senón a través da súa necesidade funcional para conter o caos e fomentar as condicións necesarias para a cooperación racional, aínda que o seu alcance debe permanecer vinculado a estes imperativos fundamentais co fin de evitar a extralimitación.
Formas de goberno Forma de goberno é diferente de sistema de goberno. A forma de goberno é a política base que define como o estado exerce o poder sobre a sociedade. O sistema de goberno é a división do poder no estado. Existe tamén o réxime político, que é unha relación entre o gobernante e a forza exercida entre el.
As formas máis empregadas no mundo actual son a monarquía e a república. Existen outras á parte destas, pouco ou nunca utilizadas. Na monarquía, existe unha familia real liderada polo rei ou raíña que goberna o país. Até o século XVIII, en Europa predominou a monarquía utilizando o sistema absolutista, en que o monarca ten poderes ilimitados.Absolutismo. Brasil Escola. Rainer Sousa. Consultado o 11-2-2012. Na república, un gobernante asume o poder durante un período. A inexistencia de goberno, denomínase anarquismo.600x600px|miniatura|Formas de goberno no mundo en 2021
|centro Sistemas de goberno Algúns dos sistemas de goberno son: Parlamentarismo – O xefe de estado é elixido polo pobo, non podendo por conseguinte exercer libremente os poderes que lle son atribuídos pola constitución (só os exerce a pedimento do goberno) por falta de lexitimidade democrática; e o goberno responde politicamente perante o parlamento, o que en sentido estrito significa que o parlamento pode forzar a dimisión do goberno a través da aprobación dunha moción de censura ou o rexeitamento dunha moción de confianza.Jorge Reis Novais, "Semipresidencialismo I"Maurice Duverger, "Échec au Roi" Presidencialismo – A mesma persoa é xefe de goberno e xefe de estado. A base da doutrina é a teoría da separación dos poderes desenvolvida por Montesquieu no libro O Espírito das Leis (1748). Os poderes do estado son independentes. O sistema é exclusivo da república, onde o presidente é elixido por voto directo ou indirecto.Presidencialismo. Cola da Web. Zichelle, Laura Valiante. Consultado o 12-2-2012. Semipresidencialismo – O seu "descubrimento" foi feito por Maurice Duverger no seu libro "Échec au Roi" de 1978. Nesa obra, Duverger define o semipresidencialismo como o sistema de goberno no que o xefe de estado é elixido polo pobo, recollendo así a lexitimidade democrática necesaria para exercer os poderes relevantes que a Constitución lle atribúe; o goberno é responsábel politicamente perante o parlamento; e en sentido estrito o parlamento pode, a través dunha moción de censura, forzar a dimisión do goberno. Difire do parlamentarismo por presentar un xefe de estado con prerrogativas que o volven moito máis que unha simple figura protocolaria ou mediador político; difire tamén do presidencialismo polo feito de o goberno ser responsable perante o parlamento. Así, Duverger coloca a problemática da definición do sistema de goberno no plano da constitución. É a partir desta que se pode dicir cal é o sistema de goberno vixente nun determinado país, e non a través da observación do funcionamento práctico dos sistemas.
Réxime político No mundo actual, a democracia é un dos réximes máis esixidos polo pobo. Algúns réximes son:Estado, regime político e sistemas de governo Luis Aureliano. 07/01/2009 às 15h06. Consultado o 13-2-2012. Autoritarismo – Caracterízase pola énfase na autoridade do estado nunha república ou unión. O estado é controlado por lexisladores non electos que usualmente permiten algún grao de liberdade individual. Democracia – O poder de tomar importantes decisións políticas está cos cidadáns (pobo), directa ou indirectamente, a través de representantes electos.Folha Online - publifolha - Entenda os princípios do regime democrático Ribeiro, Renato Janine. Consultado o 12-2-2012. Despotismo – O goberno é dun líder recoñecido pola poboación como salvador carismático. Ditadura – É un goberno autoritario e antidemocrático. O ditador é considerado un líder represor.Ditadura Dicionário. Consultado o 13-2-2012. Oligarquía – O poder político está concentrado nun pequeno número de persoas. Plutocracia – O poder é exercido polas persoas máis ricas. Teocracia – As accións políticas, xurídicas e policiais son sometidas ás normas dalgunha relixión. Tiranía – O xefe goberna con poder ilimitado, mais sen perder de vista que debe representar a vontade do pobo. Totalitarismo – O estado está baixo o control dunha única persoa, político, facción ou clase, non recoñece límites á súa autoridade e esfórzase para regulamentar todos os aspectos da vida pública e privada, sempre que for posíbel.Robert Conquest Reflections on a Ravaged Century (2000) ISBN 0-393-04818-7, page 74
Notas
Véxase tamén
Outros artigos Administración pública Goberno absoluto Goberno parlamentario República República presidencial República parlamentaria Monarquía Monarquía constitucional Monarquía semiconstitucional Monarquía mancomunada (Commonwealth) Monarquía absoluta Teocracia Partido único Xunta militar Goberno de transición Estado federal Estado semifederal Estado confederal
Categoría:Administración Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Ciencias sociais)