miniatura|260px|A depresión é unha das enfermidades mentais máis frecuentes. A enfermidade mental é unha alteración das ideas e dos sentimentos con trastornos graves do razoamento, do comportamento, da facultade de recoñecer a realidade e de adaptarse ós retos normais da vida por parte da persoa afectada. É unha deficiencia no proceso de organización progresiva da personalidade, que comporta á vez un proceso de regresión. Hai que distinguir a enfermidade mental do atraso mental. Hai diferentes tipos de trastornos mentais, e moitas facetas diferentes do comportamento e a personalidade humana poden chegar a sufrir trastornos.Gazzaniga, M.S.; Heatherton, T.F. (2006). Psychological Science. Nova York: W.W. Norton & Company, Inc.WebMD, Inc. (01 de juliol de 2005). Mental Health: Types of Mental Illness. Consultado o 9/07/2014 en webmd.comUnited States Department of Health; Human Services (1999). Overview of Mental Illness. Consultado o 9/07/2014
As causas dos trastornos mentais adoitan non estar claras. As teorías incorporan achados dunha variedade de campos. Os trastornos poden estar asociados con rexións ou funcións particulares do cerebro. Crese que está provocada por perturbacións cerebrais de orixe xenética, tóxica, infecciosa ou terapéutica que poden agravarse por factores psicosociais. Porén, moitas das causas da enfermidade mental son aínda descoñecidas. Os trastornos adoitan ser diagnosticados ou avaliados por un profesional da saúde mental, como un psicólogo clínico, un psiquiatra, unha enfermeira psiquiátrica ou un traballador social clínico, utilizando varios métodos como as probas psicométricas, pero a miúdo baseándose na observación e no cuestionamento. As crenzas culturais e relixiosas, así como as normas sociais, deben terse en conta ao facer un diagnóstico.
Os servizos para trastornos mentais adoitan estar en hospitais psiquiátricos, clínicas ambulatorias ou nos comunitarios. Os tratamentos son proporcionados por profesionais da saúde mental. As opcións de tratamento comúns son a psicoterapia ou a medicación psiquiátrica, mentres que os cambios no estilo de vida, as intervencións sociais, o apoio entre iguais e a autoaxuda tamén son opcións. Nunha minoría de casos, pode haber detención involuntaria ou tratamento. Demostrouse que os programas de prevención reducen a depresión.
En 2019, os trastornos mentais comúns en todo o mundo inclúen: depresión maior, que afecta a uns 264 millóns de persoas; demencia, que afecta a uns 50 millóns; trastorno bipolar, que afecta a uns 45 millóns; e esquizofrenia e outras psicoses, que afectan a uns 20 millóns de persoas.Os trastornos do neurodesenvolvemento inclúen o trastorno por déficit de atención con hiperactividade (TDAH), o trastorno do espectro autista (autismo) e a discapacidade intelectual, que aparecen cedo no período de desenvolvemento.O estigma e a discriminación poden aumentar o sufrimento e a discapacidade asociados aos trastornos mentais, o que leva a varios movementos sociais que intentan aumentar a comprensión e desafiar a exclusión social.
Nas enfermidades mentais establécese a diferenza entre neurose e psicose, consistente basicamente no feito de que na neurose o afectado é consciente do que lle pasa e os cambios na conduta non teñen tanta intensidade como na psicose. Aínda que, a diferenza das enfermidades físicas, afectan a conduta e as emocións da persoa, non hai que discriminar aos enfermos mentais e é necesario que estes non se sintan estigmatizados por padecer a enfermidade.
No mundo occidental, unha de cada cinco persoas adultas sofre cada ano algunha enfermidade mental. Nos menores de 18 anos os datos de afectación son idénticas, do 20%, e estímase que destes, dúas terceiras partes non reciben ningún tratamento efectivo. Definición A definición e a clasificación dos trastornos mentais son cuestións clave tanto para os investigadores como para os provedores de servizos e as persoas ás que se lles poida diagnosticar dito trastorno. Para que un estado mental sexa clasificado como trastorno, xeralmente debe causar disfunción. A maioría dos documentos clínicos internacionais empregan o termo "trastorno" mental, mentres que "enfermidade" tamén é común. Observouse que o uso do termo "mental" (é dicir, da mente) non implica necesariamente a separación do cerebro do corpo.
Segundo a cuarta edición do Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (Manual diagnóstico e estatístico dos trastornos mentais) (DSM-IV), publicado en 1994, un trastorno mental é unha síndrome ou patrón psicolóxico que se asocia con angustia (por exemplo, a través dun síntoma doloroso), discapacidade (deterioración nunha ou máis áreas importantes do funcionamento), maior risco de morte ou causa unha perda significativa de autonomía; non obstante, exclúe as respostas normais como a dor pola perda dun ser querido e tamén exclúe a comportamento desviante por razóns políticas, relixiosas ou sociais que non derivan dunha disfunción no individuo.
A definición do DSM-IV afirma que, como moitos termos médicos, o "trastorno mental" "carece dunha definición operativa consistente que abarque todas as situacións". Sinala que se poden empregar diferentes niveis de abstracción para as definicións médicas, incluíndo patoloxía, sintomatoloxía, desviación dun rango normal ou etioloxía, e que o mesmo ocorre cos trastornos mentais, de xeito que ás veces un tipo de definición é apropiada e ás veces outra, dependendo da situación.
En 2013, a Asociación Americana de Psiquiatría (APA) redefiniu os trastornos mentais no DSM-5 como "unha síndrome caracterizada por unha alteración clinicamente significativa na cognición, regulación emocional ou comportamento dun individuo que reflicte unha disfunción nos procesos psicolóxicos, biolóxicos ou de desenvolvemento subxacentes ao funcionamento mental". O borrador final da CIE-11 (Clasificación internacional de enfermidades, 11.ª edición) contén unha definición moi semellante. Enfermidade nerviosa Un colapso mental, unha crise nerviosa ou unha crise de saúde mental é un trastorno mental agudo e limitado no tempo que se manifesta principalmente como depresión, ansiedade, paranoia ou disociacións graves inducidas polo estrés nun individuo previamente funcional, ata o punto de que xa non é capaz de funcionar no día a día ata que se resolva o trastorno. Unha crise nerviosa adoita estar estreitamente ligada ao esgotamento psicolóxico, ao exceso de traballo grave, á privación do sono e a factores estresantes similares, que poden combinarse para sobrecargar temporalmente a un individuo con funcións mentais que doutro xeito estarían ben establecidas. Un colapso mental pode durar horas ou meses. Aínda que estes períodos de tempo poden variar entre as diferentes persoas, as súas reaccións ao colapso mental tamén poden variar. Estes termos non foron definidos formalmente mediante un sistema de diagnóstico médico como o DSM-5 ou a CIE-10 e están case ausentes da literatura científica sobre as enfermidades mentais.Hall-Flavin, Daniel K. (26 October 2016). "Nervous Breakdown" Mayo Clinic. Archived copy, 2 November 2021. Ademais do concepto de trastorno mental, algunhas persoas defenderon unha volta ao concepto anticuado de enfermidade nerviosa. En How Everyone Became Depressed: The Rise and Fall of the Nervous Breakdown (2013), Edward Shorter, profesor de psiquiatría e historia da medicina, afirma:
Historia Na Idade Media ao trastorno mental relacionábaselle co demo pois pensaban que a persoa estaba posuída por espíritos malvados e que tiña algunha relación coa bruxaría, así que o tratamento era a tortura ou a fogueira para liberar a alma.
No século XIX, os manicomios eran como cárceres, pois só se disfrazaba a tortura como unha curación, un dos tantos casos foi o do hospital psiquiátrico Charenton en París, onde aplicaban como tratamento, mantelos pacientes atados, mergullalos en auga fría, darlles golpes e mergullarlles a cabeza nunha bañeira. Todo isto para apartar as ideas e ilusións que eles puidesen albergar.
Coa aparición do psicanálise cambiou a historia das enfermidades mentais, entendidas como un trastorno do inconsciente que se tiña que tratar con combinación de psicoterapia e medicamentos.
En 1949 o portugues, Antonio Egas Moniz, Premio Nobel en Medicina en 1949, practicaba a lobotomía, que consiste en retirar un anaco do cerebro na parte frontal, pero en 1967 este tratamento deixou de ser legal.
Paralelamente, en 1964 a CIA levou a cabo o proxecto M K Ultra, que buscaba controlar a mente e así borrar a memoria existente e reconstruír o pensamento, algúns dos experimentos realizados eran a radiación, uso de psicodélicos, inxección simultánea de barbitúricos e anfetaminas, e descargas eléctricas ao cerebro. O único resultado deste experimento foi deixar ás persoas involucradas con danos cerebrais.
Perspectiva cultural As concepcións clínicas das enfermidades mentais tamén deben ter presente a existencia de determinados valores culturais e a todo o que afecta ao ámbito da moral e o comportamento social. Hai aspectos comúns, de modo que ás veces hai que argumentar que é un erro intentar separar o ámbito sanitario do social; habería que redefinir o papel do individuo na sociedade. Dentro da psiquiatría clínica, a persistencia da angustia e a discapacidade indican un trastorno interno que require de terapia, pero noutro contexto este mesmo problema ou trastorno, esta a discapacidade do individuo, pode ser considerada como un indicador da loita emocional e a necesidade de abordar determinados problemas sociais e estruturais.Tilbury, F., Rapley, M. (2004) 'There are orphans in Africa still looking for my hands': African women refugees and the sources of emotional distress Health Sociology Review. Vol 13, Issue 1, 54–64 Esta dicotomía comportou que algúns académicos e clínicos defendan unha concepción posmodernista de que é unha enfermidade mental e que afecta o benestar do individuo.
Estas formulacións, xunto coa psiquiatría transcultural -que se dedica ao estudo comparativo da saúde e das enfermidades mentais entre diferentes sociedades, nacións e culturas-, e coas psicoloxías "heréticas" -centradas en alternativas culturais e en identidades e experiencias étnicas-, contrastan coa corrente principal da comunidade psiquiátrica activa que evita a relación co ámbito moral ou cultural.
Concepto Dependendo do concepto de enfermidade que se utilice, algúns autores consideran máis adecuado utilizar no campo da saúde mental o termo "trastorno mental" (que é o que utilizan os dous sistemas clasificatorios da psicopatoloxía máis importantes na actualidade: a ICD-10 da Organización Mundial da Saúde e o DSM-IV-TR da Asociación Psiquiátrica Americana). Sobre todo naqueles casos nos que a etioloxía biolóxica non está claramente demostrada, como sucede na maioría dos trastornos mentais. Ademais, o termo "enfermidade mental" pode asociarse a estigmatización social. Por estas razóns, este termo está en desuso e úsase máis trastorno mental, ou psicopatoloxía.
O concepto enfermidade mental aglutina un bo número de patoloxías de moi diversa índole, polo que é moi difícil de definir dunha forma unitaria e hai que falar de cada enfermidade ou trastorno de forma particular e ata individualizada xa que cada persoa pode sufrilas con síntomas algo diferentes.
Etioloxía Debido á súa natureza única e diferenciada doutras enfermidades, están determinados multifactorialmente, integrando elementos de orixe ambiental, familiar, psicosocial e psicolóxico, tendo todos estes factores un peso non só na presentación da enfermidade, senón tamén na súa fenomenoloxía, no seu desenvolvemento evolutivo, tratamento, prognóstico e posibilidades de rehabilitación.