Gioachino Antonio Rossini, nado en Pesaro (Estados Pontificios) o 29 de febreiro de 1792 e finado en Passy (Francia) o 13 de novembro de 1868, foi un compositor musical italiano. Rossini compuxo en total 39 óperas, destacando especialmente Il barbiere di Siviglia. A súa primeira ópera compúxoa aos 14 anos, e a derradeira, Guillerme Tell aos 37, despois do cal decidiu retirarse da composición a grande escala, encontrándose no cume da súa popularidade. Estableceu novos estándares tanto para a ópera cómica como para a seria, se ben tamén escribiu numerosas cancións, algunhas pezas de música de cámara e piano e algo de música sacra.
Nado en Pesaro de pais músicos, seu pai trompetista e a súa nai cantante, Rossini comezou a compoñer aos 12 anos e foi educado na escola de música de Boloña. A súa primeira ópera representouse en Venecia en 1810 cando tiña 18 anos. En 1815, comprometeuse a escribir óperas e dirixir teatros en Nápoles. No período 1810-1823 escribiu 34 óperas para a escena italiana que se representaron en Venecia, Milán, Ferrara, Nápoles e outros lugares. Esta produtividade requiría un enfoque case formulado para algúns compoñentes (como as aberturas) e unha certa cantidade de autoempréstito. Durante este período produciu as súas obras máis populares, incluídas as óperas cómicas L'italiana in Algeri, Il barbiere di Siviglia e La Cenerentola, que levou á súa máxima expresión a tradición da ópera bufa que herdou de mestres como Domenico Cimarosa e Giovanni Paisiello. Tamén compuxo obras de ópera seria como Otello, Tancredi e Semiramide. Todas estas atraeron admiración pola súa innovación na melodía, cor harmónica e instrumental, e da forma dramática. En 1824, foi contratado pola Ópera de París, para a que produciu unha ópera para celebrar a coroación de Carlos X, Il viaggio a Reims (reutilizada máis tarde para a súa primeira ópera en francés, Le Comte Ory), revisións de dúas das súas óperas italianas, Le Siège de Corinthe e Mosè in Egitto, e en 1829 a súa derradeira ópera, Guillaume Tell.
A retirada de Rossini da ópera durante os últimos 40 anos da súa vida nunca foi completamente explicada. Os factores que contribuíron puideron ter sido a súa mala saúde, a riqueza que lle achegara o seu éxito e o xurdimento dunha grand opéra espectacular con compositores como Giacomo Meyerbeer. Dende principios da década de 1830 ata 1855, cando deixou París e se estableceu en Boloña, Rossini escribiu relativamente pouco. Ao seu regreso a París en 1855 fíxose famoso polos seus salóns musicais dos sábados, aos que asistían regularmente músicos e personalidades dos círculos artísticos e de moda de París, para os que escribiu as entretidas pezas Péchés de vieillesse. Entre os convidados incluíronse a Franz Liszt, Anton Rubinstein, Giuseppe Verdi, Meyerbeer e Joseph Joachim. A última gran composición de Rossini foi a súa Petite Messe Solennelle de 1863.
A segunda paixón de Rossini foi a gastronomía onde deixou o seu nome a algúns pratos, dos que posiblemente o máis coñecido sexa os canelóns Rossini, receita que recolleu o seu amigo Marie-Antoine Carême.
Traxectoria Infancia
Gioachino Antonio Rossini naceu o 29 de febreiro de 1792 en Pesaro, unha cidade na costa adriática de Italia que daquela formaba parte dos Estados Pontificios. Foi o único fillo de Giuseppe Rossini, trompetista e trompista, e a súa esposa Anna, de solteira Guidarini, costureira de profesión e filla dun panadeiro. Giuseppe Rossini era encantador, mais impetuoso e irresponsable. A carga de manter a familia e criar o neno recaeu principalmente en Anna, con algo de axuda da súa nai e da súa sogra. Stendhal, quen publicou unha colorida biografía de Rossini en 1824, escribiu:
Giuseppe, coñecido como Vivazza (vivaz), foi encarcerado canto menos dúas veces: primeiro, en 1790, por insubordinación ás autoridades locais nunha disputa sobre o seu emprego como trompetista da cidade; e, en 1799 e 1800, polo seu activismo republicano e o apoio das tropas de Napoleón contra os benfeitores austríacos do papa. En 1798, cando Rossini tiña seis anos, a súa nai comezou unha carreira como cantante profesional de ópera cómica e durante pouco máis dunha década tivo un éxito considerable en cidades como Trieste e Boloña, antes de que a súa inexperta voz comezase a fallar.
En 1802, a familia trasladouse a Lugo, preto de Rávena, onde Rossini recibiu unha educación básica en italiano, latín e aritmética, ademais de música. Estudou trompa con seu pai e outra música cun sacerdote, Giuseppe Malerbe, cuxa extensa biblioteca contiña obras de Joseph Haydn e Wolfgang Amadeus Mozart, ambos pouco coñecidos en Italia nese momento, mais inspiradores para o mozo Rossini. Aprendeu rápido e, aos doce anos, compuxera un conxunto de seis sonatas para catro instrumentos de corda, que foron interpretadas baixo a tutela dun mecenas rico en 1804. Dous anos máis tarde, admitírono no recentemente inaugurado Liceo Musicale de Boloña, baixo a tutela do sacerdote Stanislao Mattei, onde inicialmente estudou canto, violonchelo e piano, e pouco despois uniuse á clase de composición. Escribiu algunhas obras substanciais mentres era estudante, incluída unha misa e unha cantata, e despois de dous anos invitárono a continuar os seus estudos. Rexeitou a oferta: o estrito réxime académico do Liceo proporcionáralle unha sólida técnica compositiva, mais como afirma o seu biógrafo Richard Osborne, «o seu instinto de continuar a súa educación no mundo real finalmente afirmouse».
Mentres aínda estaba no Liceo, Rossini actuara en público como cantante e traballara en teatros como répétiteur e solista de teclado. En 1810, a petición do popular tenor Domenico Mombelli, escribiu a súa primeira partitura operística, un drama operístico serio en dous actos, Demetrio e Polibio, con libreto da esposa de Mombelli. Representouse publicamente en 1812, despois dos primeiros éxitos do compositor. Rossini e os seus pais chegaron á conclusión de que o seu futuro estaba na composición de óperas. O principal centro operístico do nordeste de Italia era Venecia, e baixo a tutela do compositor Giovanni Morandi, amigo da familia, mudouse alí a finais de 1810, cando tiña dezaoito anos.
Primeiras óperas (1810-1815) miniatura|Gioachino Rossini en 1815. A primeira ópera de Rossini que se representou foi La cambiale di matrimonio, unha comedia nun só acto, presentada no pequeno Teatro San Moisè en novembro de 1810. A peza foi un grande éxito e Rossini recibiu o que daquela lle pareceu unha considerable suma: «corenta escudos, unha cantidade que nunca vira xunta». Máis tarde, describiu o San Moisè como un teatro ideal para un mozo compositor que aprende o seu oficio —«todo tendía a facilitar o debut dun compositor novato»: non tiña coro, e unha pequena compañía de protagonistas; o seu repertorio principal consistía en óperas cómicas nun acto (farsas), escenificadas con escenografías modestas e ensaios mínimos. Seguiu o éxito da súa primeira peza con tres farsas máis para a casa: L'inganno felice (1812), La scala di seta (1812) e Il signor Bruschino (1813).
Mantivo os seus vínculos con Boloña, onde en 1811 tivo éxito ao dirixir Die Jahreszeiten (en galego As estacións) de Haydn e un fracaso coa súa primeira ópera de longa duración, L'equivoco stravagante. Tamén traballou para teatros de ópera en Ferrara e Roma. A mediados de 1812, recibiu un encargo de La Scala de Milán onde a súa comedia en dous actos La pietra del paragone tivo cincuenta e tres funcións, un percorrido considerable para a época, que non só lle trouxo beneficios económicos, senón tamén a exención do servizo militar e o título de maestro di cartello (un compositor cuxo nome en carteis publicitarios garantía un teatro cheo). O ano seguinte, a súa primeira ópera seria, Tancredi, obtivo bos resultados en La Fenice de Venecia e mesmo mellores en Ferrara, cun final tráxico reescrito. O éxito de Tancredi fixo que o nome de Rossini fose coñecido internacionalmente; seguiron producións da ópera en Londres (1820) e Nova York (1825). Ás poucas semanas de Tancredi, Rossini tivo outro éxito coa súa comedia L'italiana in Algeri, composta apresuradamente e estreada en maio de 1813.
1814 foi un ano menos notable para o compositor en ascenso, nin Il turco in Italia nin Sigismondo compraceron o público milanés nin veneciano, respectivamente. 1815 marcou unha etapa importante na súa carreira. En maio trasladouse a Nápoles, para asumir o cargo de director de música dos teatros reais. Entre estes incluíase o Teatro San Carlo, o teatro de ópera máis importante da cidade. O seu xerente, Domenico Barbaja, ía ser unha influencia importante na carreira do compositor alí.
Nápoles e Il barbiere (1815-1820) miniatura|esquerda|Gioachino Rossini circa 1815. O establecemento musical de Nápoles non lle deu a benvida de inmediato a Rossini, que foi visto como un intruso nas súas prezadas tradicións operísticas. A cidade fora unha vez a capital operística de Europa; a memoria de Domenico Cimarosa era venerada e Giovanni Paisiello aínda vivía, mais non había compositores locais de ningún talle que os seguisen, e Rossini axiña gañouse o público e a crítica. A súa primeira obra para San Carlo, Elisabetta, regina d'Inghilterra foi un dramma per musica en dous actos, no que reutilizou partes substanciais das súas obras anteriores, descoñecidas para o público local. Os expertos Philip Gossett e Patricia Brauner escriben: "É coma se Rossini quixese presentarse ao público napolitano ofrecendo unha selección da mellor música de óperas que é pouco probable que se reviva en Nápoles". A nova ópera foi recibida con tremendo entusiasmo, do mesmo xeito que a estrea napolitana de L'italiana in Algeri, e a posición do compositor na cidade estivo asegurada.
Por primeira vez, puido escribir regularmente para unha compañía residente de cantantes de primeiro nivel e unha excelente orquestra, con ensaios axeitados e horarios que facían innecesario compoñer con présa para cumprir cos prazos. Entre 1815 e 1822, compuxo dezaoito óperas máis: nove para Nápoles e nove para teatros de ópera noutras cidades. En 1816, para o Teatro Argentina de Roma e con libreto de Cesare Sterbini, compuxo a ópera que se convertería na súa máis coñecida: Il barbiere di Siviglia. Xa existía unha ópera popular dese título escrita por Paisiello e a versión de Rossini recibiu orixinalmente o mesmo título que o seu heroe, Almaviva. A pesar dunha noite de estrea infrutuosa, con contratempos no escenario e moitas persoas da audiencia a favor de Paisiello e en contra de Rossini, a ópera converteuse rapidamente nun éxito, e no momento da súa primeira reposición, en Boloña, uns meses despois, foi facturada polo seu actual título e axiña eclipsou a obra de Paisiello. miniatura|Isabella Colbran, esposa do compositor, en 1817. As óperas de Rossini para o Teatro San Carlo foron pezas substanciais, principalmente serias. O seu Otello (1816) provocou que Lord Byron escribise: "Estiveron crucificando a Otello nunha ópera: boa música, pero lúgubre — mais en canto ás palabras!". Non obstante, a peza demostrou ser popular en xeral e mantívose no escenario en frecuentes novas montaxes ata que foi eclipsada pola versión de Giuseppe Verdi, sete décadas despois. Entre as súas outras obras para a casa encóntranse Mosè in Egitto (1818), baseada na historia bíblica de Moisés e O Éxodo de Exipto, e La donna del lago (1819), baseada no poema homónimo de Walter Scott. Para La Scala escribiu a ópera semiseria La gazza ladra (1817) e para Roma a súa versión do conto de Cincenta, La Cenerentola (1817). En 1817, tivo lugar a primeira representación dunha das súas óperas (L'italiana) no Théâtre-italien de París, cuxo éxito levou a que outras das súas óperas se representasen alí e, finalmente, ao seu contrato en París de 1824 a 1830.