mini|290x290px|kalotni model kompleksa molekula u bakterijskoj ribosomskoj podjedinici od 70 svedberga Ribosom (ribo- i grč. σῶμα – tijelo) je vrsta stanične čestice koja se nalazi u citoplazmi. Sastoji se od bjelančevina i ribosomske ribonukleinske kiseline, a služi prevođenju genske upute, koja dolazi u obliku glasničke RNA, u polipeptidni lanac, odnosno primarnu strukturu proteina.
Ribosomi se sastoje od male i velike podjedinice. Kod eukariota su sedimentacijske veličine 80 svedberga , osim u mitohondriju i kloroplastu gdje su 70 S zbog njihovog evolucijskog nastanka. Kod prokariota su veličine 70 S. Prostorna veličina ribisoma iznosi dvadesetak nanometara.
U prostoru koji zatvaraju mala i velika podjedinica zbiva se biosinteza bjelančevina.ribosomi | Hrvatska enciklopedija Genski kod koji je zapisan u molekuli mRNA čita se na manjoj podjedinici. Aktivno mjesto na većoj podjedinici izgrađeno je isključivo od rRNA i katalizira nastanak peptidne veze među aminokiselinama, zbog čega je ribosom zapravo ribozim. Unutar citoplazme, skupina ribosoma vezanih na jednu molekulu mRNA čini polisom. mini|160x160px|pojednostavljeni model podjedinica eukariotskog ribosoma Neki su vezani za endoplazmatski retikulum (koji se zato zove hrapavi ili rER, eng. rough endoplasmic reticulum) i sinetiziraju proteine koji se uglavnom ugrađuju u staničnu membranu, a neki slobodno plivaju u citoplazmi i sintetiziraju proteine koji odlaze izvan stanice.
Prokariotski i eukariotski ribosomi se razlikuju po složenosti strukture. Prokarioti imaju jednostavnije građene ribosome od eukariotskih, ali ribosomi organela eukariotskih organizama prokariotske su vrste, što upućuje na njihovo endosimbiontsko evolucijsko porijeklo.
Godine 1974. Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu primili su Albert Claude, Christian de Duve i George Emil Palade za otkriće ribosoma.
Godine 2000. hrvatski biolog Nenad Ban i suradnici sa Sveučilišta Yale u New Havenu otkrili su da velika podjedinica prokariotskog ribosoma sadrži 34 bjelančevine i dvije molekule rRNA, a mala podjedinica 21 bjelančevinu i jednu molekulu rRNA.
Godine 2009. Venkatraman Ramakrishnan, Thomas Arthur Steitz i Ada E. Yonath primili su Nobelovu nagradu za kemiju za otkriće detaljne strukture i mehanizma ribosoma.
Izvori
Literatura
BioNet škola
kategorija:organele