mini|300px|desno|GABA
Gama-aminomaslačna kiselina (γ-aminomaslačna kiselina, 4-aminobutanska kiselina, skraćeno GABA) je glavni inhibicijski neurotransmitor u središnjem živčanom sustavu odraslih sisavaca. Tijekom razvoja mozga ima ekscitacijsko djelovanje.
Biosinteza
GABA se u organizmu sintetizira iz aminokiseline glutamata, glavnog ekscitacijskog neurotransmitora, pomoću enzima glutamat-dekarboksilaze koji kao kofaktor sadrži piridoksal fosfat (aktivni oblik vitamina B6).
Razgradnja
GABA se razgrađuje reakcijom transaminacije u kojoj se amino-skupina prenosi na alfa-ketoglutarat. Reakciju katalizira enzim GABA-transaminaza. Nastaju glutamat i sukcinat semialdehid koji se oksidira u sukcinat i ulazi u ciklus limunske kiseline.
GABA receptoriH. P. Rang, M. M. Dale, J. M. Ritter, P. K. Moore, Farmakologija, 5. izdanje, 2006.
Dva su tipa GABA receptora:
GABAA receptori su ionotropni (receptori vezani na ionske kanale). Smješteni su na postsinaptičkom neuronu te su posrednici brze postsinaptičke inhibicije. Vezanjem GABA-e na GABAA receptor dolazi do otvaranja ionskog kanala koji je selektivno propustan za kloridne ione. Cl- potom ulazi u postsinaptički neuron, uzrokuje njegovu hiperpolarizaciju te tako smanjuje njegovu podražljivost.
GABAA receptori su pentameri, a većinu izgrađuju 3 tipa podjedinica – α, β i γ. Svaka od podjedinica može postojati u 3 do 6 podvrsta, tako da postoji velik broj različitih varijacija GABAA receptora.
GABAB receptori su metabotropni (GPCR - receptori vezani za G-proteine). Smješteni su presinaptički i postsinaptički te posreduju presinaptičkoj inhibiciji (zatvaraju Ca2+ kanale te smanjuju oslobađanje neurotransmitora) te postsinaptičkoj inhibiciji (povećava propusnost za K+, K+ izlazi iz postsinaptičkog neurona što dovodi do njegove hiperpolarizacije).
Lijekovi koji djeluju na GABAergički sustav (GABAergici)
Lijekovi koji pojačavaju aktivnost GABA-e općenito imaju anksiolitičko, sedativno, hipnotičko, antikonvulzivno i miorelaksirajuće djelovanje. Također mogu izazvati anterogradnu ili retrogradnu amneziju.
Ligandi GABAA receptora Agonisti/pozitivni alosterički modulatori Benzodiazepini Barbiturati Z-lijekovi Neurosteroidi L-teanin (zeleni čaj) Alkohol muscimol (halucinogeni alkaloid iz muhare) Antagonisti/negativni alosterički modulatori Flumazenil
Ligandi GABAB receptora Baklofen GHB
Inhibitori GABA-transaminaze Ružmarinska kiselina (matičnjak) Valproat (valerijana) Vigabatrin
Analozi GABA-e Pregabalin Gabapentin
Izvori
Kategorija:Farmakologija Kategorija:Farmacija