Gramatika interlingue odnosi se na morfološka i sintaktička pravila umjetnoga jezika interlingua. Temelji se na gramatikama europskih jezika, u prvome redu romanskih i engleskoga.
Namjera IALA-e bila je da interlingua u osnovi bude pravilna, jednostavna za učenje i poučavanje te sredina glavnih romanskih jezika europskog podrijetla.
Ključne riječi (pojmovi) su: vrijeme, rod, broj, lice, način, morfem, dijelovi rečenice, sintaksa, semantika, fonem, fonetika, fonologija. Oni ovdje nisu objašnjeni.
Zamjenice
Uvod Zamjenica (pronomine) je riječ koja se koristi umjesto imenice ili za ponavljanje osobe ili stvari ili za konkretiziranje osobe ili stvari (npr. pokazne i neodređene zamjenice koje se koriste kao pridjevi). Osobne zamjenice – jedninaLiceRodSubjektObjektNakon prijedloga (con me, sin te itd.)Posvojne1.iomememi(e)2.tutetetu(e)3.muškiilleleillesu(e)ženskiillalaillasrednjiilloloilloOsobne zamjenice – množinaLiceRodSubjektObjektNakon prijedlogaPosvojne1.nosnosnosnostre2.vosvosvosvostre3.muškiilleslesilleslor(e)ženskiillaslasillassrednjiilloslosillosZamjenice il i on SubjektObjektNakon prijedloga PosvojneBezlična zamjenicail - - -Neodređena zamjenicaonunounosu(e) Osim toga, postoje i druge, manje korištene zamjenice kao što su:
yo = io, ego = io, il = ille, illi = illes, uno = on.
Ego dolazi od riječi kao što su egoismo, egoista, a yo, il i illi vjerojatno su posuđeni iz occidentala.
Zamjenice il i on Bezlična zamjenica il koristi se u bezličnim konstrukcijama. Primjeri su:
Il ha un problema. Il pluve. Il ha quatro saisones in le anno. Il es ver que si tu caleface aqua, illo ferve. Neodređena zamjenica on koristi se za upućivanje na neodređene osobe. Primjeri su: In Francia on parla francese. Amar uno es respicer uno.
Posvojne zamjenice Skraćene posvojne zamjenice koriste se ispred imenica kada ispred njih ne stoji član. Osim toga, koriste se duži oblici. Primjeri:
Mi amico. Mi casa. Le mie casa. Mi auto es plus rapide que le tue. Deo mie! Isto es tu camisa. Iste es le tue. Le mie es ibi, detra le muro.
Posvojne zamjenice su pridjevi i, kao i svi pridjevi, mogu se koristiti kao zamjenice i imenice:
Isto es tu libros. Illos es le tues. Le mies es ibi.
Povratne zamjenice U izradi.
Pokazne zamjenice
Pokazne zamjenice Uloga Broj Rod Blisko Udaljeno Pridjev – – iste ille Zamjenica Jedn. muški iste (ille) ženski ista (illa) srednji isto (illo) Množ. muški istes (illes) ženski istas (illas) srednji istos (illos) Napomena: Ova tablica nije u skladu s objašnjenjem u Interlingua – dictionario basic (Thomas Breinstrup, Italo Notarstefano, UMI 2011. str 100), koje objašnjava isto kao pravu zamjenicu, a iste samo kao pridjev. Gramatički rod subjekta prepoznaje se po značenju subjekta, ovisno o tome radi li se o osobi muškog ili ženskog spola, stvari ili životinji. Uz iste uvijek mora slijediti imenica.
Neodređene zamjenice Primjeri: alicuno/alcuno, alique/qualcosa, altere, cata, certe, mesme, multe, multo, necun, necuno, nemo, nihil, nulle, omne, on, plure, poc, poco, qualcosa, quecunque, quicunque, tal, tote, ulle, uno, una
Upitne i odnosne zamjenice qui... za osobe i que...? za stvari: a qui, pro qui, con qui, de qui
cuje (pridjev), genitiv; odnosna zamjenica: cuje
qual (pridjev); kao odnosna zamjenica: le qual, množina: le quales
Član Neodređeni član u svim je slučajevima un, a određeni član u svim je slučajevima le. On ne pokazuje nikakvo slaganje u obliku sa sljedećom imenicom (ne mijenja se prema broju – bilo u jednini, bilo u množini – niti prema rodu).
neodređeni član određeni član un patre le patre (jedn.), le patres (množ.) un infante le infante (jedn.), le infantes (množ.) un amica le amica (jedn.), le amicas (množ.)
Imenica
Rod Velika većina imenica završava na jedan od samoglasnika -a (pagina), -e (libertate) i često -o (fructo). Kada se nastavak -o pojavi u riječi koja označava muško biće, odgovarajući ženski rod može se prikazati istom riječju u kojoj je nastavak zamijenjen s -a. Primjeri:
amico > amica, maestro > maestra, italiano > italiana. Imenica ženskog roda ponekad se tvori sufiksom -essa: tigre > tigressa, duce > duchessa.
Broj Množina se tvori dodavanjem nastavka -s. Ako imenica završava na suglasnik, nastavak je -es; a ako je taj suglasnik -c, nastavak je -hes (kako bi se očuvao izgovor [k]):
jednina množina fructo fructos tempore tempores planta plantas generation generationes roc rochesalbricocalbricoches Posuđenice iz drugih jezika tvore množinu na nepravilan način:
film > films, club > clubs, chef > chefs.
Pridjev Velika većina pridjeva završava na samoglasnik -e (delicate, parve) ili na jedan od suglasnika -l, -n, -r, -c (natural, equal, american, par, cyclic). Pridjevi smješteni neposredno uz imenicu slijede imenicu (to je uobičajeno i najčešće). Često korišteni pridjevi obično se nalaze ispred imenice: un bon homine, le bon infantes, le belle flor, belle flores. Ako postoje dva pridjeva koja se odnose na imenicu, jedan se stavlja ispred imenice, a drugi iza nje: le recente publication extraordinari.
Pridjev nema nikakvu sklonidbu niti slaganje (primjeri: Le parve femina es belle. Parve feminas es belle). Stupnjevi komparacije pridjeva izražavaju se prilozima plus i minus. Četiri pridjeva imaju paralelne sinonime za svoje pravilne stupnjeve komparacije.
pridjev komparativ superlativ grande plus grande (= major) le plus grande (= le major = maxime) parve plus parve (= minor) le plus parve (= le minor = minime) bon plus bon (= melior) le plus bon (= le melior = optime) mal plus mal (= pejor) le plus mal (= le pejor = pessime)
pridjev komparativ superlativ grande minus grande le minus grande parve minus parve le minus parve bon minus bon le minus bon mal minus mal le minus mal
Prilog Un prilog je riječ koja daje više informacija o glagolu, pridjevu ili drugom prilogu. Za tvorbu priloga pridjevu se dodaje nastavak -mente: normal - normalmente, recente - recentementeAko je posljednje slovo riječi -c, dodaje se -amente: public – publicamente, ric – riccamente Interlingua – dictionario basic, Thomas Breinstrup i Italo Notarstefano (ur.), str. 6-7, UMI, 2011., 256 str., Primjeri priloga u interlingui: ubi?, hic, ibi, la, illac; quando?: ora, nunc, tosto, postea, antea, pois, heri, hodie, deman, jammais, olim, quandocunque, frequentemente, sovente, rarmente, intertanto, nunquam, non jammais; como?: assi, si, altere, tal(mente), ben, quanto?: tanto, multo, poco, pauco, aliquanto, plus, minus; tamen, dunque Upitni prilog Primjeri: ubi, quando, quanto, como, proque, perque Glagol
Konjugacija U interlingui postoje 3 konjugacije. To su -ar, -er i -ir. Konjugacije su neovisne o gramatičkom licu, rodu i broju. Glagoli ovise samo o gramatičkom vremenu. Svi oblici glagola za sve osobne zamjenice (io, tu, ille itd.) identični su unutar jedne konjugacije unutar jednog gramatičkog vremena.
Glagoli u interlingui u infinitivu završavaju na -ar, -er ili -ir, a u prezentu na -a, -e ili -i. Jednostavno prošlo vrijeme, futur i kondicional tvore se dodavanjem sufiksa na oblik prezenta − redom -va, -ra i -rea (-ra i -rea uvijek su naglašeni, kao što je ovdje označeno podcrtavanjem).
Dva participa također se tvore pomoću sufiksa. Particip prezenta tvori se sufiksom -nte (ili -ente ako glagol završava na -ir). Particip prošli tvori se sufiksom -te (ali kod glagola na -er nastavak se mijenja iz -ete u -ite).
Za tri vrste glagola – parlar (-ar), vider (-er), audir (-ir) – sedam osnovnih oblika za jednostavna vremena i načine + dva participa su:
Osnovni oblici glagola Vrijeme nastavci glagoli na -ar glagoli na -er glagoli na -ir Infinitiv -r parlar vider audir Prezent – parla vide audi Prošlo vrijeme -va parlava videva audiva Futur -ra parlara videra audira Kondicional -rea parlarea viderea audirea Particip prezenta -(e)nte parlante vidente audiente Particip prošli -te parlate vidite audite
Složena vremena Za svaki oblik glagolskih vremena, ovdje za model crear (glagol na -ar), pogledajte sljedeće oblike:
\ jednostavni aktivlice Infinitiv Prezent Prošlo vrijeme Futur Kondicionalio, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos crear crea creava creara crearea\ aktiv ... Infinitiv perfekta Perfekt Pluskvamperfekt Futur perfekt Kondicional perfektio, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos haber create ha create habeva create habera create haberea create Perfekt (složeno prošlo vrijeme) ima isto značenje kao i jednostavno prošlo vrijeme.
Ostala vremena Ostali oblici glagola uključuju: Gerundij: Infinitiv se može koristiti kao imenica. Kada je to prikladno, gerundij može dobiti oblik množine. Primjer: Le rimar es difficile, quando on non es un poeta. Iste lamentar eterne me enoia.Imperativ: Postoje dva oblika imperativa. Oblik prezenta je izravniji, a infinitiv je impersonalniji. Primjeri: Non fuma in iste local! Non fumar!Kohortativ: Oblik koji predlaže radnju i blaži je od imperativa. Glagol koristi oblik prezenta, a rečenica počinje s que. Primjer: Que nos compra gelatos!Particip prezenta koristi se kao pridjev ili glagol u participnoj rečenici. Particip prošli koristi se kao pridjev, glagol u participnoj rečenici te za tvorbu složenih vremena.
Pasiv Pasiv (ili trpno stanje) tvori se pomoću glagola esser u odgovarajućem vremenu, participa prošlog dotičnog glagola i prijedloga per za označavanje vršitelja radnje. Što se tiče ostalih oblika pasiva, pogledajte: Oblici pasiva, usporedba između interlingue i noviala\ jednostavni pasiv Infinitiv Prezent Prošlo vrijeme Futur Kondicionalio, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos esser create es create esseva create essera create esserea create\ pasiv ... Infinitiv perfekta Perfekt Pluskvamperfekt Futur perfekt Kondicional perfektio, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos haber essite create ha essite create habeva essite create habera essite create haberea essite create
Akuzativ s infinitivom Interlingua, poput latinskog, engleskog i romanskih jezika, dopušta upotrebu konstrukcije accusativus cum infinitivo (akuzativ s infinitivom), tj. konstrukcije u kojoj infinitiv stoji zajedno s akuzativom. Primjeri su:
Le matre faceva le doctor venir. Le matre faceva venir le doctor. Io senti le nausea montar. Io audi le venir. Io le audi venir. Owen la reguarda vader.
Itd.
Nepravilni glagoli Nepravilni oblici triju glagola Nepravilni oblici glagola esserOsobaJedninaMnožinaSadašnje vrijeme1. sosomos2. – 3. essonProšlo vrijemeeraBuduće vrijemeseraKondicionalsereaImperativ, konjunktivsia Tri glagola u interlingui: esser, haber, vader imaju pretežito pojednostavljene oblike:
es = esse, ha = habe, va = vade.
Većina govornika interlingue koristi ove oblike. Osim toga, esser i vader imaju i druge, manje popularne nepravilne oblike. Nepravilni oblici glagola esser su:
ser = esser, so = (ja) es, son = (mi, vi, oni itd.) es, somos = (mi) es, era = (ja, ti itd.) esseva, sera = (ja, ti itd.) essera.
Nepravilni oblici glagola vaderOsobaJedninaMnožinaSadašnje vrijeme1.vavamos2. – 3.van Osim toga, sia je imperativ i konjunktiv glagola esser. Konjunktiv se koristi u zavisnim rečenicama kako bi se naznačilo da je tvrdnja nesigurna ili hipotetska. Primjeri:
Sia felice! (Budi sretan!) Que on sia caute! (Neka se bude oprezan!) Ille interveniva a fin que iste falta sia impedite. (Intervenirao je kako bi se ova pogreška spriječila.) Io non crede que ille sia folle. (Ne vjerujem da je lud.)
Nepravilni oblici glagola vader su:
van = (mi, vi, oni itd.) va, vamos = (mi) va.
Nepravilni participi prezenta Neki rijetki glagoli koji završavaju na -er imaju nepravilne participe prezenta koji završavaju na -iente umjesto pravilnog -ente. To su facer, saper, caper, njihove složenice te svi glagoli koji završavaju na -ciper, -ficer, -jicer, -spicer. Primjeri:
caper > capiente, facer > faciente, saper > sapiente, calefacer > calefaciente,