mini|250px|desno|Kemijska struktura serotonina.
Serotonin (5-hidroksitriptamin, 5-HT) je jedan od glavnih neurotransmitera središnjeg živčanog sustava. Pripada skupini monoaminskih neurotransmitora, zajedno s dopaminom, noradrenalinom i dr. Ovisno o receptoru, može imati i inhibicijsko i ekscitacijsko djelovanje.
Funkcije
Živčani sustav
Većina neurona koji proizvode i luče serotonin nalaze se u jezgrama rafe (raphe nuclei), smještene u moždanom deblu. Ti neuroni protežu se svojim aksonima do gotovo svakog dijela središnjeg živčanog sustava te zajedno tvore serotonergički sustav. Kao jedan od glavnih neurotransmitora, serotonin sudjeluje u regulaciji fine mišićne kontrakcije, tjelesne temperature, apetita, osjećaja boli, ponašanja, raspoloženja, krvnog tlaka i disanja. Kada je u ravnoteži, daje osjećaj zadovoljstva i mentalne opuštenosti. Smatra se da ima ulogu u patogenezi migrene.
Promjene njegove koncentracije unutar mozga mogu dovesti do različitih poremećaja, na primjer depresije, anksioznosti, agresije, prisilnog ponašanja i poremećaja spavanja. Vrlo je razvijena grana farmakologije koja se bavi liječenjem poremećaja serotonina, tako da danas postoje brojni lijekovi koji reguliraju njegovu razinu u mozgu i na taj način dovode do povlačenja simptoma bolesti.
Probavni sustav
Druga vrsta stanica koje proizvode i luče serotonin su enterokromafine stanice, smještene u epitelu probavnog trakta. Serotonin u probavnom sustavu regulira molitet crijeva. Toksini u hrani i druge tvari mogu dodatno stimulirati lučenje serotonina. Pri visokim koncentracijama serotonin izaziva proljev i povraćanje.
Biosinteza i metabolizam
Serotonin se stvara u mozgu i probavnom traktu. U krvi se pohranjuje u krvnim pločicama.
Biosinteza kreće iz aminokiseline triptofana. Triptofan se hidroksilira u položaju 5 pomoću enzima triptofan-hidroksilaze (TPH). Nastali 5-hidroksitriptofan (5-HTP) se potom dekarboksilira pomoću dekarboksilaze aromatskih aminokiselina (AAAD), enzima koji sadrži piridoksal fosfat (aktivni oblik vitamina B6 ) kao kofaktor. Dekarboksilacijom nastaje 5-hidroksitriptamin (serotonin).
Serotonin je ujedno i prekursor u biosintezi melatonina, hormona pinealne žlijezde koji sudjeluje u regulaciji sna i cirkadijanog ritma.
U razgradnji serotonina sudjeluje enzim monoaminooksidaza (MAO-A i MAO-B). Inhibicija ovog enzima može povećati razinu serotonina, stoga je monoaminooksidaza meta nekih lijekova (MAOI).
5-HT receptori
Serotonin ispoljava svoje učinke tako da se veže na 5-HT receptore, aktivira ih i izazove biološki odgovor. 5-HT receptori se nalaze u središnjem i u perifernom živčanom sustavu. Dijele se u 7 skupina koje sveukupno obuhvaćaju 14 tipova receptora. Svi tipovi 5-HT receptora su metabotropni (GPCR - receptori vezani na G-proteine), osim 5-HT3 receptora koji je ionotropan (receptor povezan s Na+/K+ ionskim kanalom).
5-HT1 5-HT1A 5-HT1B 5-HT1D 5-HT1E 5-HT1F 5-HT2 5-HT2A 5-HT2B 5-HT2C 5-HT3 5-HT4 5-HT5 5-HT5A 5-HT5B 5-HT6 5-HT7
Lijekovi koji djeluju na serotonergički sustav (serotonergici)
Anksiolitici 5-HT1A agonisti (buspiron) Antidepresivi Inhibitori ponovne pohrane serotonina SSRI (sertralin, citalopram, fluoksetin, paroksetin, fluvoksamin) SNRI (venlafaksin, duloksetin) TCA gospina trava Modulatori 5-HT receptora Inhibitori monoaminooksidaze (MAOI) Psihostimulansi Inhibitori ponovne pohrane serotonina (kokain) "Serotonin-otpuštajući agensi" (eng. serotonin releasing agents, SRA) (MDMA) Halucinogeni 5-HT1A/2A/2C agonisti (LSD, DMT, meskalin, psilocibin) Antiemetici 5-HT3 antagonisti (ondansetron, granisetron, tropisetron) Antimigrenici 5-HT1 antagonisti (ergotamin) 5-HT1B/1D agonisti (sumatriptan, zolmitriptan,rizatriptan) Laksativi 5-HT4 agonisti (prukaloprid) Opioidi Tramadol Metadon
Serotoninski sindrom
Primjena dviju ili više lijekova (ili jednog, u visokim dozama) koji povećavaju razinu serotonina može uzrokovati serotoninski sindrom, stanje koje može biti opasno po život. Simptomi uključuju povišenu tjelesnu temperaturu, nemir, povećane reflekse, drhtanje, znojenje, raširene zjenice i proljev.
Serotoninski sindrom se može javiti, primjerice, ako se u kombinaciji koriste antidepresivi iz različitih skupina (npr. selektivni inhibitori ponovne pohrane serotonina (SSRI) i inhibitori monoaminooksidaze (MAOI).
Izvori
kategorija:Neurotransmiteri kategorija:Farmakologija kategorija:Psihijatrija kategorija:Amini Kategorija:Tumorski markeri