Srpsko-albanski sukob je neprijateljstvo između Srba i Albanaca koje je, otvoreno ili latentno, trajalo tijekom čitavog 20. stoljeća više puta prerastajući u oružani sukob. Ovaj sukob ima svoju dugu i složenu povijest koja se uglavnom odnosi na teritorij Kosova.
Milorad Timotić, analitičar iz Centra za civilno-vojne odnose, smatra da su sljedeći povijesni događaji predstavljali uvod u srpsko-albanski sukob: islamizacija većine albanskih plemena u 17. i 18. stoljeću; Prvi srpski ustanak 1804. godine i Balkanski rat 1912. godine.Milorad Timotić, Srbi i Albanci. Objavljeno u Bezbednost Zapadnog Balkana, br. 5 / 2007
Srpska povjesničarka Latinka Perović kao bitne momente srpsko-albanskog sukoba identificira: krvavo gušenje albanskih pobuna, neuspjelu kolonizaciju u prvoj Jugoslaviji, svrstavanje Albanaca na stranu Italije u Drugom svjetskom ratu, vojnu upravu poslije Drugog svjetskog rata, status albanske nacionalne manjine koji su bili brojniji od tri jugoslavenska naroda (Slovenaca, Crnogoraca i Makedonaca), status pokrajine i pokušaj integracije u jugoslavensku državu, ukidanje pokrajine i teror režima Slobodana Miloševića.
Srpsko-albanski sukob je gotovo u potpunosti potisnuo nekadašnji odnos srpsko-albanskog prijateljstva.
Srednji vijek
Neki autori smještaju početak srpsko-albanskog sukoba u srednji vijek, kada su srpski vladari zaposjeli teritorije naseljene Albancima. U 14. stoljeću car Dušan je osvojio većinu albanskih oblasti, proglasivši se „carem Srba, Grka, Bugara i Arbanasa”. Edith Durham smatra da su antilatinske odredbe Dušanovog zakonika bile poglavito uperene protiv Albanaca, jer su oni u dotičnim oblastima predstavljali katolički živalj. Stoga, ona zaključuje da progoni nisu bili vjerski već rasno motivirani.
Osmansko razdoblje
Tokom višestoljetne osmanske vladavine dolazi do krupnih demografskih promjena u sastavu stanovništva. Srbi su se neprestano iseljavali ka sjever, u današnju Šumadiju, Srijem, Mačvu i Vojvodinu. S druge strane, Albanci su se u plodnije krajeve doseljavali iz planinske i siromašne sjeverne Albanije, o čemu svjedoči činjenica da kosovski Albanci govore sjevernoalbanskim narječjem „Gega“.
Primajući islam, Albanci su stjecali status punopravnih građana Osmanskog Carstva. Srbi, koji nisu prihvatili islam ostali su obespravljena raja i od tog vremena počinje stvaranje kulturnog i društvenog jaza između ova dva naroda. Srpski autori naglašavaju da su Turci upotrebljavali albanske muslimane kao sredstvo za širenje islama i za gušenje pokreta za slobodu. Oni također navode da su Albanci pod turskom vlašću bili "stalni predstavnici nereda i bezvlašća", a da je riječ Arnautin bila "sinonim za nasilnika i pljačkaša".
Velike seobe stanovništva
Između 1683. i 1699. godine vođen je Veliki turski rat između Osmanskog carstva i više europskih sila ujedinjenih u tzv. "Svetu ligu". Nakon prodiranja austrijske vojske na Kosovo, mnogi Srbi su se pobunili protiv Turske i pridružili austrijskoj vojsci, zbog čega ih je turska država proglasila državnim neprijateljima. Nakon povlačenja Austrijanaca, došlo je do Velike seobe Srba s Kosova na teritorij Habsburške Monarhije. Najveće pojedinačno iseljavanje Srba s Kosova zbilo se 1690. godine, a predvodio ga je sam patrijarh srpske pravoslavne crkve Arsenije III. Crnojević. Računa se da je tada s patrijarhom u Vojvodinu došlo pješice i na kolima oko 100.000 ljudi, što je ostalo upamćeno kao Velika seoba Srba.
Tijekom idućeg rata Austrije s Turskom 1737. – 1739. car Karlo VI. ponovo poziva kršćane na ponovni ustanak. Austrijske postrojbe zauzimaju Niš, a srpski patrijarh Arsenije IV. Jovanović upućuje ljude na Kosovo i sjevernu Albaniju da dižu narod na ustanak. Ustanici i Austrijanci nanose Turcima poraz kod Nove Varoši u kolovozu. Međutim, nakon što ovi teritoriji ponovo dolaze pod tursku vlast, još više Srba se seli preko Dunava u Vojvodinu na teritorij Habsburške Monarhije. U idućem razdoblju Albanci naseljavaju oblasti doline Laba, Južne Morave do Surdulice i Leskovca, Skoplja, Kuršumlije i Niša. Svim ovim premještanjima, srpski etnički centar se seli iz starih područja Raške i Kosova u slijev Morave i Vojvodinu.Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 655. Zbog svega navedenog, neki autori smatraju da je srpsko stanovništvo na Kosovu već pri kraju 18. stoljeća postalo brojčano manjinsko.
Borba za neovisnost Srbije
Tijekom Prvog srpskog ustanka, vođene su borbe s Albancima koji su pružali žestok otpor srpskoj vojsci kada je ona došla do Novog Pazara, Sjenice i Peštera.Jovan N. Tomić, O Arnautima u staroj Srbiji i Sandžaku Srbija je u prvom ustanku započela istjerivanje najsjevernijih albanskih naselja "još od Jagodine". Miloš Obrenović je tokom 1830-ih godina poduzeo razne mjere za iseljavanje albanskog stanovništva iz srbijanskih gradova. Ilija Garašanin je 1844. napisao tajni program vanjske politike Srbije, Načertanije, kojim je predviđeno teritorijalno širenje srpske države na jug, na oblasti naseljene Albancima.Isterivanje Albanaca i kolonizacija Kosova V (Institut za istoriju Kosova, Priština)
Albanci su sve do 1878. godine živjeli na području Leskovca, Vranja, u Pešteru blizu Sjenice i u dolini južne Morave.Balkanski poluotok i Južnoslavenske zemlje (1. dio) Vasa Čubrilović piše da su oblasti Prokuplja, Kuršumlije i Leskovca, sve do Niša, nazivane "Toplički Arnavutluk".Vasa Čubrilović, Politički uzroci na Balkanu od 1860-1880, GGD, So.C VI, Tom XVI, Beograd, 1930, str. 43. Srpsko-turski rat 1876-1878. godine je vođen u oblasti Niškog sandžaka, uključujući njegove jugozapadnom dijelove naseljene Albancima. U borbama za Prokuplje i Kuršumliju najžešći otpor pružali su Albanci (kod Kuršumlije se uz 400 turskih nizama borilo oko 2000 Albanaca).Knjiga o Kosovu Po zauzimanju ovih oblasti, srpska vojska je činila zločine nad albanskim civilima, prisiljavajući ih na odlazak.Dr Sabit Uka, Dëbimi me dhunë i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit (1877-1878) (Nasilna ekspatrijarcija Albanaca Niškog sandžaka (1877-1878), ASHAK, Priština). Povjerenik na srpskoj granici, Englez John Ross zabilježio je sljedeće: “Gotovo svo stanovništvo zapadnog dijela Niškog sandžaka, koji je predan Srbiji, bili su Albanci muslimanske vjeroispovijesti ... Svi oni su izbjegli u Kosovski vilajet, napuštajući čitavu zemlju.Nikola P. Ilić, Vojne operacije srpske vojske za oslobođenje Leskovca od Turaka 1877 godine.
Nakon srpsko-turskih ratova Srbija je pripojila oblasti Niša, Prokuplja, Kuršumlije, Vranja, Leskovca, Jablanice i Toplice, s oko 640 albanskih sela. Nakon završetka rata i priznavanja nezavisnosti Kneževine Srbije 1878. godine, člancima 35 i 39 Berlinskog ugovora je jasno istaknuto da u novopripojenim krajevima muslimani i kršćani trebaju uživati jednaka građanska i politička prava i slobodno raspolagati svojom imovinom.Jovan Ristić, Diplomatska istorija Srbije (1875-1878), knjiga II, deo II, Beograd, 1898, str. 256-264. Međutim, u Srbiji dolazi do masovnih prisilnih iseljavanja Albanaca iz novopripojenih krajeva (prvenstveno iz Topličkog okruga, nekada naseljenog Albancima) i spaljivanja albanskih sela i gradskih četvrti. Srpski autori procjenjuju da oko 30.000 do 40.000 izbjeglih i prognanih Albanaca iz Kneževine Srbije prelazi u Osmansko Carstvo, gde se naseljavaju uglavnom na području Kosovskog vilajeta.Čedomir Popov, Velika Srbija - stvarnost i mit Albanski autori procjenjuju broj Albanaca izbjeglih u Kosovski vilajet 1878. godine na oko 60.000.Dr Skender Rizaj, Gështja e muhaxhirëve 1875-1881 (Pitanje muhadžira 1875-1881) Shpërngulja e shqiptarëve gjatë shekujve (Emigracije Albanaca tokom vekova), Priština, 1992, str. 156-157. Ukupan broj protjeranih Albanaca iz Kneževine Srbije nakon pripajanja tih oblasti kosovski znanstvenici procjenjuju na oko 350.000. Engleski konzul Geuld je razgovarao s gradonačelnikom Prištine, koji se žalio na nevolje s izbjeglicama iz Niša, Leskovca i drugih gradova, navodeći da ih je oko 90.000-100.000 izbjeglo u Prištinu.Dr Sabit Uka, Dëbimi me dhunë i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit (1877-1878) (Nasilna ekspatrijacija Albanaca Niškog sandžaka (1877-1878)), pp. 110-111. Zbog nepoštivanja Berlinskog ugovora Albanci su uputuli diplomatskim predstavnicima velikih sila peticiju u kojoj se kaže:
Po protjerivanju Albanaca iz Topličkog okruga, na njihovu zemlju su doseljeni kolonisti iz Crne Gore, Sjenice, Vranja, Kosova, Peći, itd.
Situacija u Kosovskom vilajetu
mini|Etnička distribucija Albanaca na Balkanu 1913. Albanske izbjeglice iz Srbije, poznate kao muhadžiri, nakon prelaska u Kosovski vilajet postaju neprijateljski nastrojene prema kosovskim Srbima i vrše veliki pritisak na njih.Бранко Перуничић, Оснивање српског конзулата у Приштини 1890. Zbog teškog položaja, mnogi kosovski Srbi između 1876. i 1912. godine prelaze u Srbiju. Procjenjuje se da se u posljednjih dvadeset godina 19. stoljeća iz kosovskog vilajeta u Srbiju iselilo najmanje 60.000 ljudi.B. Stojančević, Prilike u zapadnoj polovini Kosovskog vilajeta prema izveštajima austrougarskog konzula u Skoplju 1900. i 1901. godine (str. 297), IČ 12-13, (1961-1962 obj. 1963)
1890. godine je osnovan srpski Konzulat u Prištini i nakon toga konzuli šalju mnoge izvještaje o albanskim nasiljima na Kosovu. Srpski konzul Sima J. Avramović u izviješću Nikoli Pašiću govori o "ubojstvima, pljačkama, teškom zulumu i bezakonju", zaključujući da se "Arnauti nikad neće umiriti, ni popraviti, dok se protiv njih sila ne upotrijebi" i dok im se ne zavede izvanredno stanje "s prijekim, vojničkim sudom".Vesti iz Kraljev. Srbije Konzulata u Prištini 1892. godine Od 1878. srpska vlada ubacuje oružje u Kosovski vilajet, naoružavajući tamošnje Srbe.Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu
20. svibnja 1894. godine vicekonzul Branislav Nušić piše da su Albanci naročito kivni na Srbe zbog upada oružanih četa Pećanaca, koji su iselili u Srbiju. Nušić piše da se događaju vrlo često slučajevi, da Pećanci iz Srbije prijeđu granicu, ubiju nekog Albanca i vrate se u Srbiju, a to poslije plate kosovski Srbi životom i imanjem. 1894. godine dolazi do povećanog nasilja muslimana nad kršćanima, i do "neobično nagle emigracije stanovništva, koju nikakva sredstva nisu kadra spriječiti".Užasne vesti sa Kosova 1894. godine
Nušić 25. lipnja 1894. godine piše: "Zaista je užasno svaki dan slušati toliko jadikovanje užasno potlačenoga stanovništva, koga ubijaju, globe, turče, raseljavaju i otimaju im imanja, kuće, novac, stoku i sve". Tijekom grčko-turskog rata 1897. godine položaj kršćana u čitavom Osmanskom Carstvu biva pogoršan. Srpski konzul u Prištini je prikupljao podatke o zločinima, na osnovu čega je srpska vlada vodila diplomatske akcije kod Porte.Prepiska o arbanaškim nasiljima u Staroj Srbiji 1898-1899, Beograd, 1899.
Od 1904. godine srpska vlada organizirano šalje četnike na Kosovo. Srpska četnička akcija u kosovskom vilajetu naišla je na žestoko protivljenje Austro-Ugarske, koja je ovu politiku smatrala velikosrpskom. Ubacivanju oružanih četa su se protivili i predstavnici Srba s Kosova, tražeći od srpske vlade da taj pokret zaustavi, jer navlači na narod još veće nasilje.Istorija srpskog naroda VI/1 (tekst H. Rakočević), Beograd 1983.
Borba za neovisnost Albanije
mini|Granice Albanskog vilajeta koji su tražili albanski predstavnici.