La lingua taliscia (Tolışi / Толыши / تالشی زَوُن) è una lingua iranica nord-occidentale, parlata nelle regioni settentrionali delle province iraniane di Gilan e Ardabil, e nelle regioni meridionali della Repubblica dell'Azerbaigian. La lingua taliscia è strettamente legata alla lingua tati. Storicamente, la lingua e il popolo taliscio possono essere tracciati dal periodo medio-iranico fino agli antichi medi. La lingua taliscia include vari dialetti, di solito separati in tre gruppi: settentrionali (in Azerbaigian e Iran), centrali (Iran) e meridionali (Iran). C'è un'ampia varietà di stime sul numero di parlanti della lingua taliscia, con le cifre più affidabili che variano tra 500.000 e un milione di parlanti. Il taliscio è solo parzialmente intelligibile con la lingua persiana, ed è classificato come "vulnerabile" nel Libro Rosso Unesco delle lingue in pericolo.

Dialetti Dialetti talisciSettentrionali (in Azerbaijan, e in Iran da Anbaran a Lavandavil):Centrali (in Iran, provincia di Gilan, da Haviq a Taleshdula/Rezvanshahr):Meridionali (in Iran, da Khushabar a Fumanat):Astara, Lankaran, Lerik, Masalli, Karaganrud/Kotbesara, LavandavilTaleshdula, Asalem, TularudKhushabar, Shanderman, Masule, Masal, Siahmazgar I dialetti settentrionali hanno alcuni differenze salienti rispetto a quelli centrali o meridionali, ad esempio:Abdoli, A. 1380 AP / 2001 AD. TaleshdulaeiesempioLankaraniesempiosignificatoâ âvaina u uvai:na specchio dâr du alberoa za â zârd giallou/o morjena â mârjena formicax xetē h htē dormirej gij ž giž confuso

Monottonghi IPA1929–1938ISO 9Alfabeto arabo-persianoKNAB (199x(2.0))CirillicoAltra romanizzazione Esempio a a آ, ا a a â âv a a̋ َ, اَ ǝ ә a, ä asta ә - ِ, اِ or َ, اَ ə ə e, a esa e e ِ, اِ e e e nemek o o ا, ُ, و o о o šalvo u u او, و u y u udmi u - او, و ü y ü salü, kü, düri, Imrü ъ y ای, ی ı ы i bila i i ای, ی i и i, ị neči, xist Notes: ISO 9 standardization is dated 1995. 2.0 KNAB romanization is based on the Azeri Latin.

Dittonghi IPAAlfabeto arabo-persianoRomanizzazione Esempio آی, ای âi, ây bâyl, dây اَو aw dawlat اَی ai, ay ayvona, ayr اُو ow, au kow اِی ey, ei, ay, ai keybânu اَ ah zuah, soahvona, buah, yuahnd, kuah, kuahj اِ eh âdueh, sueh, danue'eh اُی oy doym, doymlavar

Consonanti IPA1929–1938ISO 9Alfabeto arabo-persianoKNAB (199x(2.0))CirillicoAltra romanizzazione Esempio p p پ p п p pitâr в b ب b б b bejâr t t ت, ط t т t tiž d d د d д d debla k k ک k к k kel g g گ g г g gaf ƣ ġ غ ğ ғ gh ghuša q k̂ ق q ҝ q qarz c, ç č چ ç ч ch, č, c čâki j ĉ ج c ҹ j, ĵ jâr f f ف f ф f fel v v و v в v vaj s s س, ص, ث s с s savz z z ز, ذ, ض, ظ z з z zeng ş š ش ş ш sh šav ƶ ž ژ j ж zh ža x h خ x x kh xâsta h ḥ ه, ح h һ h haka m m م m м m muža n n ن n н n nân l l ل l л l lar"L mixed with I" (maybe ?) - - - - - - xâlâ, avâla, dalâ, domlavar, dalaza r r ر r р r raz y j ی y ј y, j yânza Notes: ISO 9 standardization is dated 1995. 2.0 KNAB romanization is based on the Azeri Latin.

Differenze col persiano Le differenze fonologiche generali tra dialetti talisci e persiano sono le seguenti: taliscioesempiopersianoesempiosignificatou duna â dâne semei insân e iniziale ensân essere umanoe tarâze u terâzu bilanciae xerâk o xorâk ciboa in parole composte mâng-a-tâv ∅ mah-tâb chiaro di lunav âv b âb acquaf sif b sib melax xâsta h âheste lentot tert d tord fragilej mija ž može cigliam šamba n šanbe sabato∅ mēra h mediana mohre perla∅ ku h finale kuh montagna

Vocabolario ItalianoZazakiCentrale (Taleshdulaei)Meridionale(Khushabari / Shandermani)Tati (Kelori / Geluzani)TaliscioPersianogrande pilla ?yâl yâl pilla bozorg, gat, (yal, pil)ragazzo, figlio za zoa, zua zôa, zue zu'a, zoa zâ Pesarsposa veyv vayü vayu gēša, veyb vayu, vēi arusgatto pisink kete, pišik, piš peču peču, pešu, piši pešu gorbe, pišipiangere, gridare berma bamē beramestē beramē beramesan geristanragazzina, figlia keyna/kille kina, kela kilu, kela kina, kel(l)a kille, kilik doxtargiorno roc/roz rüž, ruj ruz ruz, roz ruz ruzmangiare hverde hardē hardē hardē hardan xordanuovo heak, uvay uva, muqna, uya âgla merqona xâ, merqowna toxme morqocchio çem čâš čaš, čam čēm čašm čašmpadre per, piyer dada, piya, biya dada ? pē pedaraver paura tarsey purnē, târsē târsinē, tarsestē tarsē tarsesan tarsidanbandiera bayrok filak parčam ? ? parčam, derafšcibo xuruk xerâk xerâk xerâk xuruk xorâkandare şè šē šē šē šiyan raftan (šodan)casa kàye/ka ka ka ka ka xânelinguazıvon, zun zivon zun zavon zuân zabânluna aşm, meng mâng, uvešim mâng mang mung, meng mâhmadre mar,may, mayer mua, mu, nana nana ? mâ, dēdē, nana mâdar, nanebocca fek, gavé qav, gav ga, gav, ga(f) qar gar dahân, kaknotte şaw šav şaw šav šav šabnord şımal kubasu šimâl ? ? šemâlriso berzé berz berz berj berenj berenjdire vâtē votē vâtē vâtē vâtan goftansorella Xvâyer huva, hova, ho xâlâ, xolo xâ xâv, xâ xâharpiccolo kuşkek ruk, gada ruk ruk velle, xš kučaktramonto maqrib šânga maqrib ? ? maqrebalba tinc, aftab, xvorşid şefhaši âftâv ? ? âftâbacqua ov, av uv, ôv âv âv âv âbdonna, moglie cen žēn žēn, žen yen, žen zanle, zan zanieri vizer zina zir, izer zir, zer zir diruz, di

Note

Bibliografia Abdoli, A., 1380 AP / 2001 AD. Tat and Talysh literature (Iran and Azerbaijan republic). Entešâr Publication, Tehran, ISBN 964-325-100-4. (Persian) Asatrian, G., and Habib Borjian, 2005. Talish: people and language: The state of research. Iran and the Caucasus 9/1, pp. 43–72 (published by Brill). Bazin, M., 1974. Le Tâlech et les tâlechi: Ethnic et region dans le nord-ouest de l'Iran, Bulletin de l'Association de Geographes Français, no. 417-418, 161-170. (French) Bazin, M., 1979. Recherche des papports entre diversité dialectale et geographie humaine: l'example du Tâleš, G. Schweizer, (ed.), Interdisciplinäre Iran-Forschung: Beiträge aus Kulturgeographie, Ethnologie, Soziologie und Neuerer Geschichte, Wiesbaden, 1-15. (French) Bazin, M., 1981. Quelque échantillons des variations dialectales du tâleši, Studia Iranica 10, 111-124, 269-277. (French) Paul, D., 2011. A comparative dialectal description of Iranian Taleshi. PhD Dissertation: University of Manchester. https://www.escholar.manchester.ac.uk/uk-ac-man-scw:119653 Yarshater, E., 1996. The Taleshi of Asalem. Studia Iranica, 25, New York. Yarshater, E., "Tâlish". Encyclopaedia of Islam, 2nd ed., vol. 10.

Altri progetti

Collegamenti esterni

B. Miller. Talysh language and the languages of Azeri (Russian) A. Mamedov, k.f.n. Talishes as carriers of the ancient language of Azerbaijan (Russian) A short note on the history of Talyshi literature (Persian)

Categoria:Lingue dell'Azerbaigian Categoria:Lingue dell'Iran Categoria:Lingue iraniche nordoccidentali Categoria:Talisci