ヒヨドリ科(ヒヨドリか、学名: Pycnonotidae)は、鳥綱スズメ目に属する科。模式属はシロガシラ属。
分布 アフリカ大陸、ユーラシア大陸南部、インドネシア、セーシェル、日本、フィリピン、マダガスカル、アラビア半島、イラン、イラク
形態 体長は15-28cm。頸部は短い。尾羽はやや長く12枚。翼は短く丸みを帯びる。初列風切は10枚で、一番外側の初列風切(P10)が非常に短い。
嘴は細長く、やや下方へ湾曲する(カヤノボリ属は例外的に太い嘴を持つ)。後肢は短い。
卵は分厚い殻で覆われる。
系統 以下の系統樹は、主に Shakya & Sheldon (2017) による。ただし、キマユヒヨドリ および の位置は Fuchs et al. (2018) およびJha et al. (2021) に、タテジマヒヨドリ の位置は Goyal et al. (2024) による。
属と種 以下の属と種は AviList v2025b によるAviList Core Team. 2026. AviList: The Global Avian Checklist, v2025b. https://doi.org/10.2173/avilist.v2025b。
African clade
, ウスグロアオヒヨ, Sombre Greenbul セリンヒヨドリ属 , セリンヒヨドリ, Golden Greenbul
, ハシボソアオヒヨ, Slender-billed Greenbul クロエリヒヨドリ属 , クロエリヒヨドリ, Black-collared Bulbul ヒゲヒヨドリ属 , ヒゲヒヨドリ, Red-tailed Bristlebell , ミドリオヒゲヒヨドリ, Green-tailed Bristlebell , Yellow-lored Bristlebell , Yellow-eyed Bristlebell(↑から分割) , ハイガシラヒゲヒヨドリ, Grey-headed Bristlebell (多系統群) , ミヤマアオヒヨドリ, Cameroon Mountain Greenbul , ミドリヒヨドリ, Shelley's Greenbul , ハイノドヒヨ, Grey-throated Greenbul , Kikuyu Mountain Greenbul(↓から分割) , Black-headed Mountain Greenbul , Uluguru Mountain Greenbul , Black-browed Mountain Greenbul , Olive-headed Greenbul(↓から分割、olivaceiceps を含む) , ホオスジアオヒヨ, Stripe-cheeked Greenbul , Yellow-throated Mountain Greenbul シロボシヒヨドリ属 , シロボシヒヨドリ, Spotted Greenbul ヌマヒヨドリ属 , ヌマヒヨドリ, Swamp Palm Bulbul
, キノドコノハヒヨドリ, Yellow-gorgeted Greenbul , Pale-throated Greenbul オジロヒヨドリ属 , キバラオジロヒヨドリ, Sjöstedt's Greenbul , オジロヒヨドリ, Honeyguide Greenbul アオヒヨドリ属(側系統群?) , タノシヒヨドリ, Joyful Greenbul , プリゴジンアオヒヨドリ, Prigogine's Greenbul , キノドアオヒヨドリ, Falkenstein's Greenbul , キバラアオヒヨドリ, Yellow-bellied Greenbul , ノドジロアオヒヨドリ, Simple Greenbul アゴヒゲヒヨドリ属 , アゴヒゲヒヨドリ, Western Bearded Greenbul , Eastern Bearded Greenbul , シロヒゲヒヨドリ, Red-tailed Greenbul , コンゴシロヒゲヒヨドリ, White-bearded Greenbul , キイロヒゲヒヨドリ, Yellow-bearded Greenbul
, ヒメアオヒヨドリ, Little Greenbul , キスジアオヒヨ, Yellow-whiskered Greenbul , ウスグロヒヨ, Plain Greenbul , ヒメハイヒヨ, Little Grey Greenbul , チャイロアオヒヨ, Ansorge's Greenbul ミドリヒヨドリ属 , ヒメミドリヒヨドリ, Lowland Tiny Greenbul , Montane Tiny Greenbul , ノドジロミドリヒヨドリ, White-throated Greenbul , Angola Greenbul(↑から分割) , キジマミドリヒヨドリ, Yellow-streaked Greenbul , キバラオリーブヒヨドリ, Xavier's Greenbul , コキバラオリーブヒヨドリ, Icterine Greenbul , シロハラチャイロヒヨドリ, Terrestrial Greenbul , カメルーンオリーブヒヨドリ, Cameroon Olive Greenbul , ハバタキチャイロヒヨドリ, Northern Brownbul , ハイイロオリーブヒヨドリ, Grey-olive Greenbul , キスジチャイロヒヨドリ, Fischer's Greenbul , Cabanisi's Greenbul , チャイロコノハヒヨドリ, Leaf-love , クロテンミドリヒヨドリ, Sassi's Olive Greenbul , キバラミドリヒヨドリ, Grey-headed Greenbul , ウスオリーブヒヨドリ, Toro Olive Greenbul , アカオオリーブヒヨドリ, Baumann's Greenbul , ムジオリーブヒヨドリ, Pale-olive Greenbul
'Asian' clade
, チャイロヒヨドリ, Puff-backed Bulbul , モンツキヒヨドリ, Black-and-White Bulbul , メガネヒヨドリ, Yellow-wattled Bulbul , ハイガシラヒヨドリ, Grey-headed Bulbul , Black-headed Bulbul(= ズグロヒヨドリ Pycnonotus atriceps) , Andaman Bulbul , アオメヒヨドリ, Blue-wattled Bulbul
, コアカメチャイロヒヨ, Spectacled Bulbul , ハイムネヒヨドリ, Grey-bellied Bulbul , ウロコヒヨドリ, Scaly-breasted Bulbul , Black-crested Bulbul , Flame-throated Bulbul , エボシヒヨドリ, Black-capped Bulbul , Ruby-throated Bulbul , Bornean Bulbul
, Bare-faced Bulbul カヤノボリ属 , カヤノボリ, Collared Finchbill , カンムリカヤノボリ, Crested Finchbill シロガシラ属 , スマトラヒヨドリ, Spot-necked Bulbul , アカメチャイロヒヨ, Asian Red-eyed Bulbul , アカメヒヨドリ, Olive-winged Bulbul , メジロチャイロヒヨ, Cream-vented Bulbul , Ashy-fronted Bulbul , Cream-eyed Bulbul , マミジロヒヨドリ, White-browed Bulbul , Pale-eyed Bulbul , キビタイヒヨドリ, Stripe-throated Bulbul , キガシラヒヨドリ, Straw-headed Bulbul , ミミジロヒヨドリ, Ayeyarwady Bulbul , Streak-eared Bulbul , キノドヒヨドリ, Yellow-throated Bulbul , カオジロヒヨドリ, Flavescent Bulbul , Pale-faced Bulbul , Ache Bulbul , アカボシヒヨドリ, Orange-spotted Bulbul , キミミヒヨドリ, Yellow-eared Bulbul , ノドジロヒヨドリ, Brown-breasted Bulbul , クロガシラ, Styan's Bulbul , シロガシラ, Light-vented Bulbul , メグロヒヨドリ, Yellow-vented Bulbul , コウラウン, Red-whiskered Bulbul , シリアカヒヨドリ, Red-vented Bulbul , コシジロヒヨドリ, Sooty-headed Bulbul , ホオジロヒヨドリ, Himalayan Bulbul , White-eared Bulbul , アラビアヒヨドリ, White-spectacled Bulbul , アカメアフリカヒヨドリ, African Red-eyed Bulbul , メジロアフリカヒヨドリ, Cape Bulbul , アフリカヒヨドリ, Common Bulbul
, エリゲヒヨドリ, Hairy-backed Bulbul カギハシヒヨドリ属 , カギハシヒヨドリ, Hook-billed Bulbul
, ハイガシラアゴヒゲヒヨドリ, Yellow-billed Bulbul , Palawan Bulbul , Grey-cheeked Bulbul , Penan Bulbul , ハイガオカンムリヒヨドリ, Brown-cheeked Bulbul , キバラカンムリヒヨドリ, White-throated Bulbul , シロハラカンムリヒヨドリ, Ochraceous Bulbul , ノドジロカンムリヒヨドリ, Puff-throated Bulbul
, タテフヒヨドリ, Striated Bulbul
, ヒメアゴヒゲヒヨドリ, Finsch's Bulbul , キンイロオリーブヒヨドリ, Sulphur-bellied Bulbul , オリーブヒヨドリ, Olive Bulbul , Buff-vented Bulbul , カンムリオリーブヒヨドリ, Charlotte's Bulbul , Cachar Bulbul , メジロヒヨドリ, Grey-eyed Bulbul
, キマユヒヨドリ, Yellow-browed Bulbul (側系統群?) , キバネヒヨドリ, Ashy Bulbul , Cinereous Bulbul , Chestnut Bulbul (多系統群) , タテジマヒヨドリ, Cream-striped Bulbul , Sumatran Bulbul , ムナフヒヨドリ, Javan Bulbul , シロスジヒヨドリ, Streaked Bulbul , ミヤマヒヨドリ, Mountain Bulbul ヒヨドリ属 , ニコバルヒヨドリ, Nicobar Bulbul , チャムネヒヨドリ, Philippine Bulbul , Mindoro Bulbul(↑から分割) , セブヒヨドリ, Streak-breasted Bulbul , キンイロヒヨドリ, Seram Golden Bulbul , Sangihe Golden Bulbul(↓↓↓から分割) , Togian Golden Bulbul(↓↓から分割) , Banggai Golden Bulbul(↓から分割) , Sula Golden Bulbul , Halmahera Golden Bulbul(↑から分割) , Obi Golden Bulbul(↑↑から分割) , Buru Golden Bulbul , Visayan Bulbul(↑↑↑↑↑↑↑↑↑↑↑から分割) , キバラヒヨドリ, Yellowish Bulbul , Camiguin Bulbul , Zamboanga Bulbul , ヒヨドリ, Brown-eared Bulbul , レユニオンヒヨドリ, Reunion Bulbul , クロヒヨドリ, Malagasy Bulbul , Mauritius Bulbul , シロズキンヒヨドリ, White-headed Bulbul , Black Bulbul , Square-tailed Bulbul , Grande Comore Bulbul , Moheli Bulbul , セーシェルヒヨドリ, Seychelles Bulbul
生態 森林や藪地に生息する。集団性が強い。翼が短いため飛翔力は弱く、多くの種は渡りを行わない。
食性は植物食で、主に果実、花や花の蜜などを食べるが、昆虫を食べる種もいる。
繁殖形態は卵生。樹上や茂みに植物の葉や木の枝を組み合わせた巣を作り、卵を産む。雌雄交代で抱卵を行う。
人間との関係 鳴き声がよいので、飼い鳥とされている種もある。籠脱けしたものが野生化して、作物や生態系に影響を与えている地域もある。
果実を食害する害鳥とみなされることもある。
開発による生息地の破壊、ペット目的の乱獲などにより生息数が減少している種もいる。
脚注
参考文献 小原秀雄・浦本昌紀・太田英利・松井正文編著 『動物世界遺産 レッド・データ・アニマルズ6 アフリカ』、講談社、2000年、103、195-196頁。 小原秀雄・浦本昌紀・太田英利・松井正文編著 『動物世界遺産 レッド・データ・アニマルズ5 東南アジアの島々』、講談社、2000年、90、187-188頁。 小原秀雄・浦本昌紀・太田英利・松井正文編著 『動物世界遺産 レッド・データ・アニマルズ8 太平洋、インド洋』、講談社、2001年、114、212-213頁。 黒田長久監修 C.M.ペリンズ、A.L.A.ミドルトン編 『動物大百科9 鳥III』、平凡社、1986年、42-43頁。 小林桂助『標準原色図鑑 鳥』、保育社、1967年、40-41頁。