El walser (nomm local: titschu, titzschu, titsch, töitschu) l'è ona lengua germanega del grupp de l'inscì ciamaa altissem alemann, parlada in tutt l'arch alpin, ma soratutt in Svizzera, Italia ocidental e Austria. L'ha conservaa on mucc de caratteristegh arcaegh respett ai alter parlà germanegh. In Italia l'è parlada a Gressoney, Issime, Alagna, Rimella, Macugnaga e Formazza. Al dì d'incoeu l'è a ris'c de estinzion, sostituida di lengov regionai (lombard, piemontes, arpitan, svizzer todesch) o, soratutt, de quei nazionai.
El nomm La parolla "walser" l'è ona coruzion del termen Walliser, che 'l voeur dì "del Valles" (in todesch Wallis). De fatt i walser se ciamen inscì perchè hinn i discendent di popolazion germanegh migraa in del XIII secol del Canton Valles in alter zonn in gir per i Alp. El nomm local titschu (e variant) inveci el vegn d'ona parolla germanega bella antiga, cioè *theodisk, che la corespond anca al todesch deutsch ("todesch") e a l'ingles dutch ("olandes"), al zimber tautsch, e anca al romand tuche ("svizzer todesch"). In particolar el walser l'è ciamaa localment: Titzschu a Alagna. Titsch a Gressoney e Macugnaga. Töitschu a Issime.
Confront lenguistegh Corp uman Lombard Walser (titzschu) Walser (titsch) Todesch Ingles barboss chinn ... kinn chin bocca mund mul mund mouth brasc oru oare arm arm cavei hoor hòar haar hair coo haupt ... kopf head corp lijb lib, kerper leib, körper body did finger ... finger finger gamba bai ... bein leg genoeugg chneww ... knie knee gombed elbougu ... ellbogen elbow man hand ... hand hand nas nosa ... nase nose oeugg aug ... auge eye oreggia our ... ohr ear pè fuas ... fuss foot pols puls ... handgelenk wrist spalla aks ... schulter shoulder stomegh ( = pecc) brust ... brust chest (cf. breast)
El dì, el ciel Lombard Walser (de Alagna) Todesch Ingles dì tog tag day luna meini mond moon matin morgand morgen morning nocc nacht nacht night sira obend abend evening sô sonna sonne sun I bes'c Lombard Walser (titzschu) Walser (titsch) Todesch Ingles can hund hònn hund dog (cf. hound) cavall pfart ross pferd horse cerv hïrsch hérsch hirsch elk gall honu ... hane rooster gatt chatza ... katze cat murigioeu mus ... maus mouse
I pient Lombard Walser (de Alagna) Walser (de Gressoney) Todesch Ingles abiezz tanna tannò tanne fir frassen eisch ... asche ash fò buacha ... buche beech lares leirch ... lärche larch pign tanna tannò kiefer pine rogora aichla ... eiche oak sales šola ... weide willow
Vos corelaa Todesch alemann Titzschu Titschu Ligamm de foeura Sportei lenguistegh walser A proposet del Walser Dizionari piscinin del walser piemontes centroculturalewalser.com sora el Walser de la Val del Lys Categoria:Lengua walser