miniatura|drita|Urna e scheda El 4 de dicember del 2016 in Italia gh'è staa on referendum per confermà o scassà la Reforma costituzionala Renzi-Boschi, approvada dal Parlament el 12 de april del 2016, cont i «disposizion per superà el bicameralism paritari, el sbassà el numer di parlamentar, el contegnì el cost del fonzionà di istituzion, la sopression del CNEL e la revision del titol V de la part II de la Costituzion».

Vist che l'è staa approvaa da men di 2/3 di Deputaa e di Senator, l'è staa faa on referendum, primma su richiesta di parlamentar, e poeu cont i firm del Comitaa per el Sì, l'unegh ad avè superaa i 500'000 firm necessari per fà el referendum.

In di primm mes de la Reforma la gh'aveva on bon gradiment in l'elettoraa, ma dopo del primm trimester del 2016 el s'è sbassaa fiss, anca grazia a la personalizzazion del referendum del premier italian Matteo Renzi, che l'ha dii che l'era pront a dimettès se 'l perd el referendum.

A la fin el referendum l'ha vist 'n affluenza volta de bon (68% in Italia, 65% cont el vot di italian a l'estero), e 'l Popol l'ha scernuu de scassà la reforma. A favor de la reforma, inveci, el vot di italian in di Stat forest, on vot assee contestaa, sia in di modalità postal, cont on ricors daa su de l'Antonio Guadagnini, sia per ona lettera de propaganda rivada insemma, in d'on quaj cas, a la scheda e per di problema per i reppresentant de lista del no, segnaa per el sì e donca tegnuu foeura per ona quaj ora di segg speciai.

In d'on descor a mizanocc e mezza del 5 de dicember el Matteo Renzi l'ha recognossuu la sconfitta e l'ha annonziaa i sò dimission, dopo avè ciappaa tutta la responsabilità politega de la sconfitta e avè rengraziaa i elettor e quej di comitaa per el sì.

Retroscena

Retroscena costituzional El sistema italian l'è on bicameralism perfett, ossia sia la Cambra di Deputaa che 'l Senad de la Republica hinn important istess.

De facc on governo el gh'ha de besogn de la fiducia de tucc e du i camber, e ona legg approvada de 'na Cambra la gh'ha de vess approvada istessa in l'altra.

Retroscena politegh Giamò in di agn 1980 gh'eren staa di proeuv per cambià el Senad rivaa finna al 1998 cont ona commission del Massimo D'Alema, ma l'è succeduu nagòtt.

In del 2005 el Parlament l'approva ona reforma voruda dal Silvio Berlusconi che la dava la devolution ai Region e la rafforzava el poder del primm minister. In del 2006 el Popol l'ha scassaa la reforma.

In del 2011, con la crisi economica, el Berluscon el dà i sò dimission, e la division in tra El Popol de la Libertà e 'l Partii Democrategh la mena a nagòtt.

Ai elezion del 2013, ch'hann daa la maggioranza a la Cambra al Partii Democrategh, la reforma l'è staa on argoment assee important, e in del 2014 a l'è nominaa premier el noeuv Segretari del PD Matteo Renzi, al post de l'Enrico Letta.

In del sò programma i reform i eren present fiss, comé quella del lavora e de la scoeura. Quella costituzionala la gh'aveva de scancelà el bicameralism paritari e cavà via podè al Senad.

In del genar del 2016 l'ha daa 'me dada del referendum ottober e l'ha dii de vess segur de l'appogg di italian. Semper a genar La Repubblica la dà la noeuva che 'l Renzi l'ha ciappaa 'l Jim Messina, omm de la campagna del Barack Obama, per la campagna del sì.

La reforma

El Senad

El noeuv Senad de la reforma el gh'ha de intervenì obbligatoriament domà in d'ona quaj situazion, per i alter cas el sò vot l'è facoltativ e 'l pò vess nulaa cont on second vot de la Cambra di Deputaa.

I Senator i gh'ha la midemma immunitaa di Deputaa ma minga l'indennità. El Senad el gh'aveva de vess inscì: 95 Senator nominaa di Consili Regionai e di Consili Provinciai de Trent e Bolzan in tra i Sindegh e i Consijee Regional 5 Senator nominaa dal President per 7 agn I vegg President, a vita

Competenz Stat-Region La reforma la cava via tucc i competenz concorrent in tra 'l Stat e i Region, che van de noeuv al Stat: De facc l'è 'n perd de poder per i Region a Statut Ordinari. Nonostant che a l'è mettuda 'me competenza esclusiva di Region la rappresentazion di minoranz lenguistegh.

I Region a Statut special a hinn minga toccaa de la reforma, anca se gh'è 'l ris'c, se 'l Senad el fuss staa convocaa primma del 2018 de dàgh no i Senator, vist che i sò Statut disen che un Consijee Regional el pò mia vess anca parlamentar, e donca sarien staa de modifegà prima de l'entrada in vigor de la reforma, in del 2018.

Provincc La reforma la cava via i provincc, che resten sotta la legg ordinaria: A hinn toccaa no i Città metropolitan. Nonostant che la Reforma la parlava di Ent de vasta area, ossia di istituzion che podeven sostituì i provincc.

Alter cambiament I firm per insubì ona legg passen da 50'000 a 150'000, ma el Parlament l'è obbligaa a votàj. A l'è abolii el CNEL. Se i firm per on referendum abrogativ hinn 800'000 gh'è on quorum sbassaa. Legg elettorala controllada da la Cort Costituzionala. El Stat de Guerra a l'è deciaraa domà da la Cambra di Deputaa, ma da la maggioranza assoluda di component.

La domanda

La domanda del referendum l'era: Approvate il testo della legge costituzionale concernente «Disposizioni per il superamento del bicameralismo paritario, la riduzione del numero dei parlamentari, il contenimento dei costi di funzionamento delle istituzioni, la soppressione del CNEL e la revisione del titolo V della parte II della Costituzione» approvato dal Parlamento e pubblicato nella Gazzetta Ufficiale n. 88 del 15 aprile 2016?

Approvee el test de la legg costituzionala che la parla de «disposizion per superà el bicameralism paritari, el sbassà el numer di parlamentar, el contegnì el cost del fonzionà di istituzion, la sopression del CNEL e la revision del titol V de la part II de la Costituzion» approvaa dal Parlament e publegaa in la Gazzetta Offiziala n. 88 del 15 de april 2016?

Intorna a la domanda gh'è staa tant rebelott: De facc i comitaa per el No trovaven la domanda ona gabola, che la mostra domà i vantagg de la reforma senza i sò difett. Hinn staa daa su on poo de ricors: Al TAR, al Consili de Stat, a di tribunai ordinari e anca a la Cort de Cassazion, che l'ha deciduu a pocch dì dal vot che la legg de indizion del president Sergio Mattarella la pò minga vess sindacada.

El despacchettament L'era stada avanzada anca la proposta de despacchettà el referendum, ossia de divid la domanda in tant domand per ogni pont de la reforma. A l'inizzi l'era supportaa dal Movimento 5 Stelle e di Radicali italiani, e l'era 'na proposta senza precedent, vist che tucc i referendum costituzionaj precedent eren staa faa a blocch unegh. Donca 'l se pensava che domà 'n iniziativa del Parlament la podeva despacchettà el referendum.

Eren interessaa al despacchettament squasi tucc i partii: Dal PD del Renzi a l'opposizion, ma pocch han aderii, donca l'è remagnuda domà 'n ipotesi e l'è stada votada domà 'na domanda.

L'approvazion del despacchettament l'avaria slongaa anmò i temp, vist el necessari pronunciament de la Cort de Cassazion, finna a la primavera del 2017.

Posizion

Comitaa ScernaCampagnaSloganSitt Sì L'è assee on Sì Basta un Sì www.bastaunsi.it No Comitaa per el No Comitato per il No www.comitatoperilno.it Mi voti No Io Voto No www.iovotono.it

Partii politegh

Nivell statal Scerna Partii Leader Ideja politega SìPartii DemocrateghMatteo Renzicenter-sinistraNoeuv CenterdestraAngelino Alfanocenter-destraALADenis Verdinicenter-destraFare!Flavio Tosicenter-destra federalism NoMoviment 5 StellBeppe GrillopopolismLega NordMatteo Salvinipopolism regionalism center-destra federalism (Part de la Lega: independentism)Noi con SalviniForza ItaliaSilvio Berlusconicenter-destraFratelli d'Italia - Alleanza NazionaleGiorgia MelonidestraSinistra ItalianaArturo ScottosocialdemocraziaPossibileGiuseppe Civaticenter-sinistraCasaPoundSimone di Stefanoestrema destraMinoranza PD, poeu sortida in del MDPPier Luigi Bersani, Massimo D'Alema, Roberto Speranzacenter-sinistra

Nivell regional Scerna Partii Ideja politega Region SìSüdtiroler VolksparteiAutonomism center-sinistraSüdtirolStella AlpinaAutonomism federalismVal d'AostaUnion ValdôtaineAutonomismVal d'Aosta NoAvanti LombardiaAutonomism independentismLombardiaPro LombardiaIndependentismLombardiaSüd-Tiroler FreiheitIndependentismSüdtirolSiamo VenetoAutodeterminazionVenetoPartidu SarduIndependentismSardegnaDie FreiheitlichenIndependentism destraSüdtirolUnion Valdôtaine ProgressisteAutonomismVal d'AostaSanca VenetaFederalismSocialdemocraziaVeneto

Sindacaa Eren s'ceraa per el sì: Confindustria CISL Per el no: CGIL E neutral la: UIL

Giornai ScernaGiornalOrientament politeghSì L'Unità Giornal del Partii Democrategh Il Sole 24 Ore Business Il Foglio Conservatorism No Il Fatto Quotidiano Anti-establishment, Popolism Il Giornale Conservatorism Libero Conservatorism Il manifesto Comunism Neutral La Repubblica Socialism liberal Corriere della Sera Centrism La Stampa Centrism

Alter organizzazion L'Associazion Nazionala di Partigian italian l'ha el sò support al no al referendum, per defend la costituzion antifassista. I Associazion cristian di lavorador italian eren per el sì.

Sondagg miniatura|drita|Media mensil di sì e di no. I primm sondagg d'opinion faa anmò longh l'iter de approvazion daven on'alta percentual de favorevol a la reforma, squasi el 70% al nett di indecis, e inscì l'è staa in squasi tucc i sondagg del 2015 e domà l'Istituu Ixé l'ha daa 'na maggioranza de no in d'ona quaj occasion.

Anca in di primm mes del 2016 i istituu daven on'alta probabilità de vittoria dei sì, anca se cont i indecis a squasi el 50%, ma cont el svesinàss de l'approvazion i contrari hinn cressuu, grazia anca a l'inizzi de la campagna per el no e a la politicizzazion del referendum abrogativ de april e ad april i medij hinn rivaa a la pari e a giugn el no l'ha superaa el sì. I osservator l'han mituu in correlazion cont on sbassament de la popolarità del governo Renzi, e de facc el 40% di elettor l'ha deciaraa de votà no in su la reforma ma in sul governo.

A l'indizion del referendum (settember 2016) el No l'era anmo sora, da l'1 al 10% a segonda de l'Istituu, ma i indecis eren anmò alt: Di sondagg de opinion faa in quel period daven comé tratt preferii de la reforma el superà del bicameralism perfett e 'l sbassà di Senator, ma comé tratt critegh el sbassà di poder ai Region e l'elezion indiretta del Senad de la Republica. Sta situazion l'è restada invariada longh la campagna elettorala, finna a la fin del termin legal per publegà i sondagg.

In di ultim sondagg l'era dada 'na possibilità al sì domà del 20% circa, quej che votaven in sul governo s'hinn volzaa al 56% e anca la percentual de quej che voreven i dimission del Renzi se 'l vingeva el No eren volt fiss. I Istituu han daa 'me favorida la vittoria del No cont el 51-53%.

I exit poll clandestin, faa giraa intorna ai noeuv or de la sira, daven la vittoria del No cont el 56-59.

El vot miniatura|drita|Scheda voltada in Lombard I segg hinn staa vert ai or 16:00 del 3 de dicember per organizzà i operazion de vot scominciaa ai or 7:00 del 4 de dicember finna ai or 23:00. Tucc i cittadin cont pussee de 18 agn han poduu votà, e i gh'ha de portà al segg on document de identità e la tessera elettorala. In di segg ghe vegn daa 'na scheda elettorala e 'n lapis copiativ per votà. In su 'sti lapis chi l'è vegnuu foeura on pienon el di di votazion, dopo che di cittadin han segnalaa che podeven vess scancellaa, e anca el cantant Piero Pelù l'ha publegaa 'sta noeuva chi. El ministeri di interni l'ha tranquillizzaa i gent e l'ha dii che in su la scheda el segn el resta. In Calabria la DIGOS l'ha cambiaa di lapis.

Gh'è staa anca el vot di italian a l'estero, rivaa per posta ai ambassad e ai consolaa e mandaa in Italia cont ona valigia diplomadega compagnada. I vot hinn staa scrutinaa a Castelnuovo di Porto, arent a Roma, in di segg speciai.

Resultaa