Felicità

miniatura|Di fiolìnn che esprime felicità

La felicità a l’è el stat d'ànim (emozion) positìv de chi che ’l suppònn de ‘vegh soddisfàa tucc i sò desideri Vocabolario Garzanti.

L'etimologia la fa vegnì “felicità” de: felicitas, deriv. felix-icis, "fel’cs", che la soa radìs "fe-" la voeur dì bondanza, ricchèzza, prosperità.

La nozión de felicità intenduda come ‘na condizión (pù o manch stàbil) de sodisfazión totál, la òccupa on pòst de risàlt in di dottrìnn moràj de l'antighitàa classica, tant l’è vèra che s’è sòlit a indicàj come di dottrìnn ètegh eudemonistich (del grècch eudaimonìa, de sòlit tradòtt come "felicità"). El tèrmin l’ìndica minga domà la giòia ma l’accettà el divèrs e la pas cont i alter.

On tal concenzión la varia, naturalmént, cont el varià de la visión-concezión del mond (Weltanschauung) e de la vita in su de lu.

Caratteristich principaj

I sò caratteristich hinn variàbel a segonda de l’enità che la proeuva (per esempi: serenitàa, pagamént, ecitazión, ottimismo, distanza d’on qualsessia besògn, eccètera). Quand che l’è presenta, la felicità la trà insèma el sentila come la fudèss etèrna a la pagura che la finissa.

L'òmm fin de la soa comparsa el ricerca el sentìss ben. La felicità a l’è quell'insèma de emozión e sensazión del còrp e de l'intellètt che fànn stà ben e che procuren giòia ind on momént pù o manch longh de la nòstra vita.

Se l'òmm l’è felìs subentren anca la sodisfazión e ‘l pagamént.

Generalitàa in su la felicità miniatura|La faccinna che la sorìd l’è ‘na manera conossùda de esprìmm on stat de felicità. L'òmm el gh’ha di necessità primari, secondari e sorastrutturàd, de sòlit el pagamént de sti necessità chì e la reussida de l’obiettìv dettàa de on besògn, el procura la giòia de che la ven anca la felicità.

La felicità, studiada sòta el profìl di besògn (primari, secondari, ecc...), la mena a di valutazión e di definizión minga domà psicològich e filosòfich divèrsi, ma anca materiàj e per quèlla resón chì la felicità a l’è on oggètt de studi de ògni scienza umanistica. El rèsta ciàr che la división l’è stada fada al fin de chiarificà i vari componént del stat de la felicità de la persòna, ma, degià che l’òmm a l’è ona entitàa che la se pò minga desligà de psiche-còrp-spirit-ment e inscì innanz, a l’è ciàr che a se parla semper de tucc i componént che se influénzen tra de lor. Per esempi se ‘l me fa mal on pee a l’è molto pussée fàcil che mi sìa malincònich putòst che alégher.

Profil biològich La felicità la ghe parten a la sfera del “foeura de l’esperienza” quant a la soa sostanza definitiva, che l'è l'oggètt de la ricerca de l’indivìdov. Lee la gh’hà però, al sò turno, on pont fiss fondamentál ind la condizión immanént del mi, frutt de la sodisfazión di besògn primari caosàa di istìnt e di impuls biològich per esempi la famm, el sògn, el pagamént sessuál. Sti chì pòden vèss consideràa come 'na part indispensàbel de la felicità, ma nò come di costituént ùnegh de lee medèmma. I besògn biològich creéen ona condizión de attesa e de infelicità che la tend a risòlvess in del momént che ‘l se paga el pròpi besògn primari: el pagamént el compòrta ona condizión de sernità e de pas che la prodùss la felicità biològica, reconossìbel cont el piasè, la qual l’influenza anca i alter componént 'me la psiche e 'l spìrit; impunemànch quèst, el pagamént biològich a l’è sottopòst a ‘na temporanità irrevocàbil, frutt del ripresentàss continuv di pulsión e i istìnt dòpo del curt perìod curt del sò pagamént. A relegà la felicità domà in sul piàn biològich, l'è l'istèss de vorè sostegnì la sola dipendenza di besògn biològich e andàgh nò oltra, che l’è ona condizión, quèsta chì, d’on ciclo continuv che ‘l và adrée a tornà de noeuv. A livèll de anatomia di studi recént de elettrofisiologia e immunoistochimica i hànn sviluppà el concètt introdòtt del Papez in su la centralitàa del sistèma limbich in del provvéd ‘na reazión, de sòrta certamént chimica e elèttrica, (equivalenta de la second la leg del Nernst), che la càosa quèlla che la ven definida “el sentì” de la psiche e di sbalz umór.

Profil filosòfich miniatura|Un anzián cilén de 95 agn el sorìd L'eudemonismo a l’è la dottrina morál che, la considera che ‘l ben el sia la felicità, e per quèst el ghe và adrée come a ‘n obiettìv naturál de la vita de l’òmm.

L’Epicuro, ind la Lettera al Meneceo, el dìss che a gh’è nò on’età de conóss la felicità: s’è mai né vègg né giovin de occopàss del benèsser de l'anima (o ben de "filosofà", cioè amà el pensér). Per l’Epicuro la filosofia e la conoscenza di ròbb fann su el stat de felicità. In la soa vita naturál l’òmm el slontana de lu tant el dolór fisich (aponia) quant quèll psìchich (atarassia) e l'assenza de sti dò càos chì la mena a la reussida de la felicità.

L’Epicuro el classifica i piasè cont el dividi in trii grand categurìj:

"Naturàj e necessàri", compàgn de: l'amicizia, la libertà, el ripár, el mangià, l'amór, el vestìss, i cur ecc. "Naturàj ma minga necessari" come: la bondanza, el luss, di ca’ enòrmi de là del necessari, di mangià refinàa e bondanziós de là del necessari. "Minga naturàj e minga necessari", compàgn del succèss, del podè, de la glòria, de la fama ecc.

A sodisfà di piasè naturàj e necessari a l’è assosènn importànt per la felicità, a podè sodisfà di piasè naturàj ma minga necessari el pò vèss positìv se al fin de vèghej en fèmm nò tròppa de fatiga, inveci i piasè minga naturàj e minga necessari hinn, in la pupàrt di cas, ‘na sorgént pussée de infelicità che de felicità. Defàtt, secónd l’Epicuro, l'òmm el gh’avarìss de concentràss in sul viv chi aspètt chì de la vita conligàa con la soa natura e coltivà con impègn l’amicizia, ch ‘a l’è on elemént assoludamént positìv de la nòstra esistenza. La filosofia epicurea l’invida l'òmm a godè senza vorè ottegnì quèll che ‘l pò nò procuràss senza on sfòrz foeura de misura e a viv la vita fasendo su di relazión sald e di relazión interpersonàj che vànn innanz. N. Abbagnano, G. Fornero: La Filosofia

miniatura|Della pubblica felicità, 1749 El Ludovico Antonio Muratori l’hà scrivùu Della pubblica felicità in del 1749.

Profil psicològich

La felicità la pò consìst in del realizzà on desideri, la sodisfazion in del vedèll ottegnùu.

Sòta el profìl psicològich, la felicità la pò vèss 'na condizión conseguenta a la soluzión d'on problèma, degiàche quèst l'è on fàa che ‘l prodùss del pagamént e donca de la giòia.

La felicità la se sviluppa tant in sens intellettuál quant materiál, sia fìsich sia psìchich, sia affettiv sia emozionál.

Per fa di esempi pràtegh in su comè che ‘l valór de la felicità el cambia anca in resón de la cultura e di condizión de l’ambiént, la felicità pò consìst in del sorìs de n fiolìn o in de l'acquist de ona villa con piscina, on matrimòni o la conquista de l'Everest, la pas di sens o la vittòria ai mondiáj del folber.

La felicità la pò vèss considerada come el provà quèll che gh’è de bèll ind la vita. A l’è minga ona emozión oggettiva, e nanca l’è aletòria compàgn on avvenimént del destìn, ma l’è ona capacità individuál de vèss desquattada. Inscì come la cultura popolár l’inségna (per esempi in del provèrbi famós "A l’è mèj on oeuv incoeu putòst che ‘na gaina domán"), la felicità a l’è nò l’adàgh adrèe a di sògn del futùr, ma a l’incontrari l’è el cercà de godè de quèll che ‘l se gh’hà adèss. Despèss, i inscì ciamàa "falsi ìdol" (o ben i danée, el benèsser del còrp, la fama, el succèss, el podè) a hinn considerà come di sorgént de felicità, ma segónd quajduna teorìa, quèll contégn chì el créa domà pussée de ansia, la quàl la ghe dà adòss al stat de felicità. La reussida de on fals ìdol la pò provocà domà ona giòia efimera, degià che compù se conquista de la ròbba compù el desideri el cressarà.

On mestée importànt de la psicologia la ’è el trovà i tratt e i esperiénz positìv, che iutten la persòna a vèss pussée felìsa e integrada cont i alter vèss umán e in del mond con tutt el creàa. Anca la cardenza, la fed e di alter princippi a hinn fondamentáj. El studi de la vita cristiana in rappòrt a la psicologia incoeu l’è per quèst frequént e ùtil.

Profil spiritual I persònn gh’hànn denter de lor la necessità de elevàa la soa psiche a di ròbb foeura de l’esperienza ch ‘je menen a sodisfàa la soa set de conoscenza de la verità e de l’infinìi.

I grand religion, a tal propòsit, cerchen de spartì el concètt de felicità procuràa di ròbb materiàj, che vegnen putòst ciamàd piasè, de quèll de felicità in sens spirituál, che ‘l pò vèss raggiùnt domà per mèzz de categurìj compagn de la semplicità e la serenità de l'anima.

On esempi ind la storia di sant l’è quèlla del San Francèsch, che l’era ricch, forsi anca felìs, ma l’era ona felicità minga complètta; l’ha lassà tusscòss e l’è diventàa pòver ma del tutt felìs de denter.

La felicità assoluda per el Cristianesim e anca per l'Ebraismo a l’è la visión de Dio. In del Vangél, in prospettìva escatologica, a troeùvom el brano inscì ciamàa di "beatitùdìnn" in del quàl el Gesù el ne fa la lista de ‘na serie de azión per raggiòng el stat de beatitùdin.

Quand che l’hà vedùu i fòll, el Gesù l’è andàa su in su la montagna, el s’è setàa giò e i sò scolàr s’ hinn vesinàa a lu. Cont el parlàgh, je maestriava dieséndogh:"Beàti i pór de spìret, perchè che de lor a l’è el règn di ciél.Beati i cruzziàa, perché i sarànn consolàa.Beati i bon, perchè ereditarànn la Tèrra.Beati chi che gh’hànn famm e set de la giustizia, perché i sarànn sagollàa. Beati i misericordiós, perché troarànn la misericórdia. Beati i pur de coeur, perchè vedarànn Dio. Beati i operadór de pas, perché sarànn ciamàa fieou de Dio. Beati i perseguitàa per via de la giustizia, perché de lor a l’è el règn di ciél. Beàtt viàlter quand che ve insultarànn, ve starànn adòss e, cuntànd su di ball, i disarànn ògni sòrta de mal contra de viàlter per via de mi. Rallegréss e sii contént, per el vòster compéns in di ciél a l’è grand. (Vangél del San Matèo 5, 1-12)

In sul propòsit de la felicità de denter, el fondatór del Buddhismo, el Siddhartha Gautama, l’ha dìi che "La càosa del dolór a l’è el desideri de piasè nò consapévol", e, ‘me soluzión a quèll problèma chì, l’ha risòlt che "El dolór el pò vèss sopprèss per mèzz de la fin del desideri e la rinónzia"Microsoft ® Encarta ® 2008. © 1993-2007 Microsoft Corporation.. El sò ragionamènt el menava al rispètt a la considerazión del Nòbil Sentee de Vòtt Element.

Profil scientifich/de la condòtta La psicologia pussèe che tucc i alter disciplìnn l’hà studiàa el contègn de la psiche in del stat de felicità con l’osservà, in del contègn, i manifestazión de la felicità: on sentimént de pussée de libertà, la fiducia in numm medésim e in di àlter, e anca l'ottimismo in di confrónt de la vita.

A hinn stàa effettuàa di studi in sui effètt de la felicità che analìzzen la partecipazión de tanti part del còrp in di meccanismi biològich complèss che se manifèsten quand che gh’hèmm di sensazión definìi de "felicità". S’ è vist che i persònn felìs i vànn mèj incontra a la vita e ai rappòrt cont i alter. La felicità l'è fada su de dò componént fondamentàj, el reussida del benèsser del còrp ma anca quèlla de la serenità de l'anima. Domà la reussida de tucc e dò la dà la felicità complètta.

Studi scientifich in su felicitaa

Danee