Al cremàsch 'l è la parlada da Crèma e i sò dinturne.
Al cremàsch 'l è 'na parlada lumbarda che la fa pàrt da le parlade galoitàleghe (piemuntés, emilià, rumagnól e venesià). Al è simil ma mia istès dal bergamàsch e dal bresà perchè töcc tré i fa part dal grupo uriental.
Diferense con l'italià
An generàl i sù i è istès da l'italià, però:
la lètera "z" la sa pronuncia mia com'è 'n Italià ('l è mia cum'è ozio, azione), perchè 'l è 'n sù che 'l ghè mia 'n dal cremàsch. La "z" 'l è püsé sonora, quasi cumè l'italià rosa. Quand sa tróa la "s" e la "c" con 'na linea 'n mès le lètere le sa prununcia sempre separade: mes-cià (italià: mischiare). Quand la parola la fines con du "c" chèste le sa pronuncia 'n modo duls (tecc, italià: tetto; lècc, italià: letto). Se la paròla la finés con "ch" alura la finés con la "c" düra (diabòlech, italià: diabolico; tòch, italià: pezzo). Gh'è pò du sù che i gh'è mia 'n italià: ö e ü, ch'i sa pronuncia cum'è 'n tudèsch (söpa, italia: zuppa; nüsü, italià: nessuno).
I paìs 'ndu che sa parla cremàsch
'Aià 'Ailàt (parlada mes-ciada col bergamàsch) 'Ergunsana 'Gnidèl 'Idulasch Bagnól Bulsù Butaià Camisà Campagnóla Casàl e Idulàsch Casalèt Casalèt Ceredà Casalet da Sura Casine Gandine Castèl Gabià Cavralba Céf Credéra Crèma Cremusà Caergnàniga / Caariàniga Cümignà Duéra Fanénch Farinàt Gardèla Izà Luvrìt Pandì Madignà Melòta Mucc Muntóden Muscasà Nusdèl Palàs Pasaréra Pianénch Pieràniga Quade Quintà Risénch Riólta Grasa Riólta Magra Riultèla Riultelina Rumanénch Runcadèl Rübià Sabiù Salviróla San Bernardì San Burtulumée San Dunàt San Michél San Ròch Santa Maréa Sapèl Sergnà Sestént Scanabò Spì Sunsì Tresulasch Trescùr Cremàsch Umbrià
I nóm cremàsch
Nóm an cremàsch Nóm an italià Aghìta Agata Agnésa Agnese Albèrt, Bèrto, Bertì Alberto Alént Valente Alèse Alessio Alfùns, Funs Alfonso Ambròs Ambrogio Armèla, Armelìna Ermellina (o Carmela) Antòne, Tòne, Intòne, Tunì, Tunèla, Tògn, Tògna, Tugnina, Tunù Antonio, Antonia, Antonietta Àna, Anì Anna, Annina Àngel, 'Ngiolo, 'Ngiola, 'Ngialì, 'Ngiulì, 'Ngelìna Angelo, Angela, Angiolino, Angiolina'NgelìcaAngelica Andréa, Andreì, 'Ndreì, Andreìna, 'Ndreìna, 'Ndriàna Andrea, Andreino, Andreina Bastià Sebastiano Batésta, Batistì Batista, Battista Benedèt Benedetto Beniamì Beniamino Biàs Biagio Bìce Beatrice Bùrtol, Burtulì, Bùrtula Bortolo, Bortola Camél, Caméla Camillo, Camilla Carméla, Carmelìna Carmela Carmelina Carlo, Carlèto, Carlì, Carla Carlo, Carla Caterìna, Catarìna, Catarinì Caterina Ciàra, Ciarìna Chiara, Chiarina Cèco, Cechì, Cèca, Cechìna Francesco, Francesca Céser, Cesérì, Ceserìna Cesare, Cesarina Custànt, Custantì Costantino Cilia Cecilia Cléto Anacleto Chimèto Archimede Curnéle Cornelio Cristòfer, Cristòfen, Tòfen Cristoforo Daèd Davide Dagnél Daniele Dàrio Dario Duàrdo Edoardo Duìch Ludovico Dolfo Adolfo Dóro Teodoro Dumènech, Mènech, Minighì, Minèga, Minighìna Domenico, Domenica Ernèst, Nèsto, Ernestì, Ernestina, Nèsta Ernesto, Ernesta, Ernestina Filép Filippo Francèsch, Franceschì Francesco Frédo Alfredo Faüstì Fausto, Faustino Gabriél Gabriele Gàsper Gaspare Genüèfa Genoveffa Giölio, Giölia, Giülièta Giulio, Giulia, Giulietta Giàcom, Iàcom, Giacumì, Iacumì, Giacumìna, Iacumìna Giacomo, Giacomina Gilio Virgilio Giòrgio, Giurgì, Giurgèto, Giurgìna Giorgio, Giorgia, Giorgina Gì, Gino, Gina, Ginèto, Ginèta Angelo, Angela, Luigi, Luigino, Luigina Giuachì Giovacchino Giüsèp, Üsèp, Üsèpa, Pì, Pino, Pina, pinèta Giuseppe, Giuseppa, Giuseppina Giuòn, Giuanì, Giuàna, Giuanìna Giovanni, Giovanna Gnésa Agnese Gigi Luigi Impòlet Ippolito Incéns, Cènso, Cénsa, Censìna Innocente, Innocentina Itòrio, Itòria Vittorio, Vittoria Lüséa Lucia Lisàndre, Alésandre Alessandro Lüége, Lüis, Gigi, Gì Luigi Madalèna Maddalena Màrch Marco Margaréta, Margaritì Margherita Maréa Maria Mìlio, Mìlia, Milièto, Milièta Emilio, Emilia Ménto, Ménta, Mentìna Clemente, Clementina Maté Matteo Manuèl Emmanuele Nando Fernando Nunsia, Nunsiàda Annunciata Napuliù Napoleone Pàol, Paul', Paulìna Paolo, Paola Pasquàl, Pasqualì, Pasqualìna Pasquale, Pasqualina Pèpa, Pepìna Giuseppina Pantigliù, Pantelù Pantaleone Poldo Leopoldo Piéro, Pierì, Piéra, Pierìna Pietro, Pietro, Piera Pulònia Appolonia Rìco, Richèto Enrico Ròsa, Rusì, Rusìna, Rusèta Rosa Rósol Rosolo Saìna Savina Séerì Severino Serafì Serafino Simù Simone Sàndro Alessandro Stén, Stéenì Stefano Tàno Gaetano Tarésa, Terésa Teresa Tilio Attilio Tumàs Tommaso Ügènio Eugenio Üstì, Üstìna, Üstinì Agostino, Agostina Zaério Zaverio
I dé da la stamana
Lünedé Martedé Merculdé Giüedé Venerdé Sàbet Dümìnica
I mis da l'an Genàr Febràr Mars Aprìl Macc Giögn Löi / Lögn Agóst Setémbre Utóbre Nuémbre Dicémbre Möd da dì Al cünta come al bastù pulèr Al ga n'ha püsè da Giupì an da la sò baràca. Al part l'antipòrt del vèscof. Al perdù stiólta l'è a Melegnà. Al varda i virs e càta le ràe. An car e 'na carèta. An quatre e quatr'òt. Ansègniga mìa ai gat a rampegà. Butunàt da dré. Comot cumè 'n prét. Dàga a trà. Dàga 'na s-giàfa al diàol. D'òr durìga che a vardàl sa fà fadiga. Ès sóta la sguarnàsa di précc. Fà i acc da Cechìno. Fadigà cumè strepà 'l lì. Fàm mia burlà dó/zó le bràghe. Frà gnach e pitàch. Ès an gichenòt. Ès gnà bù de fa Ò col bicér . Iga adòs la biligòrnia. Iga adòs la picùndria. Ìga adòs la (v)àca. Ìga da dì. Ìga la pasiù. Ìghei mìa a cà töcc. Leàga la mèsa. Màgre an péch. Mètes an tramès. N'ha facc pègio da Bertòldo. Parlà da squerciafìch. Pelabròch da Sestèen. Puciàga déte al nas. Pütòst màngie pà e spüda. Stà fra 'l gnàch e 'l pitàch. Stàga da lùns cent car da rèf fai dó/zó. Stüdübas. Sbruìas le canèle. Sculdà sö argǜ. Scódes le 'òie. Ès an trafegù. Ucià zó. Va' a Bagg a sunà l'òrghen!
Proèrbe I agn e i bicèr da (v)ì iè mia da dì. Fìdes da töta la zént, ma mìa di tò parént. La gatìna fresùsa la g'ha facc i micì òrb. Mèi vü catìf ma fürbo pütòst che vü bù ma 'gnurànt. Per la cumpagnéa g'ha tócc la dóna apò al frà. Pòta!, i dis i frat quant i sa scòta. Ai sapient i va dré al temp, i cuìu alla stagiù.
Us curelàde Urtugrafìa cremàsca Lumbàrt urientàl Crèma
Culegamèncc estèrni Bonifacio Samarani, Vocabolario cremasco-italiano, 1852 Natura del Cremasco (coi nóm de bèstie e piànte an cremàsch)
C Categoria:Crema