мини|Ноќен клуб „Максим“, претходно кино Синемајик во Таксим, Истанбул. Кинематографија на Турција или турско кино (турски: Yeşilçam) се однесува на турската филмска уметност и индустрија. Таа е важен дел од турската култура и процветала со текот на годините, обезбедувајќи забава на публиката во Турција, турските иселеници низ Европа, а од неодамна и во Арапскиот свет и во помала мера, остатокот од светот.
Првиот филм прикажан во Отоманското Царство бил на браќата Лумиер од 1895 година, L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat, кој бил прикажан во Истанбул во 1896 година. Домашна работа (1905), на браќата Манаки, е првиот филм снимен во Отоманското Царство.
Најраниот преживеан филм снимен во денешна Турција е документарниот филм со наслов Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı ( Уривање на рускиот споменик во Сан Стефано), режиран од Фуат Узкинај и завршен во 1914 година. Првиот наративен филм, Шпионот на Седат Симави, бил објавен во 1917 година. Првиот звучен филм во Турција бил прикажан во 1931 година.
Историја
Преглед Во однос на филмската продукција, Турција ја споделила истата судбина со многу од националните кина од 20 век. Филмската продукција не била континуирана до околу 1950-тите, а филмскиот пазар воопшто бил управуван од неколку големи увозни компании кои се бореле за доминација во најгусто населените места и најпрофитабилните градови како Истанбул и Измир. Филмските кина ретко кога прикажувале филмови од локално производство и поголемиот дел од програмите се состоеле од филмови од посилните западни филмски индустрии, особено оние од САД, Франција, Италија и Германија. Обидите за филмска продукција првенствено дошле од мултинационални студија, кои можеле да се потпрат на нивните сеопфатни дистрибутивни мрежи заедно со нивните сопствени театарски синџири, со што ќе им гарантираат поврат на нивната инвестиција. Помеѓу годините 1896–1945 година, бројот на филмови од локално производство не достигнало 50 филмови, што е еднакво на помалку од еден филм на филмска продукција во 1950-тите и 1960-тите. Филмовите од домашно производство сочинувале само мал дел од вкупниот број на филмови прикажани во Турција пред 1950-тите.
Филмската продукција во Турција драстично се зголемила по Втората светска војна. Со вкупно 49 филмови произведени во 1952 година, оваа година била еднаква на поголемо производство произведено во Турција од сите претходни години заедно. Во текот на 1960-тите, Турција станала петтиот најголем филмски продуцент во светот бидејќи годишната филмска продукција го достигнала реперот од 300 филмови само на почетокот на 1970-тите. Во споредба со другите национални кина, достигнувањата на турската филмска индустрија по 1950 година сè уште се извонредни.
Во текот на 1970-тите, влијанието на телевизијата и видеото како нови популарни форми на медиумски и политички превирања (често рака под рака со длабоки економски кризи) предизвикале нагло опаѓање на продажбата на билети, што резултирало со постојан пад почнувајќи од околу 1980 година и продолжило до средината на 1990-тите. Бројот на годишна продажба на билети се намалил од врвот од 90 милиони билети во 1966 година Özön, Nijat (1966) Türk Sineması Kronolojisi 1896–1966. на 56 милиони билети во 1984 година и само 11 милиони во 1990 година.T.C. Devlet Istatistik Enstitüsü Eğlence İstatistikleri. Според тоа, бројот на кина се намалил од приближно 2.000 во 1966 година на 854 во 1984 година и 290 во 1990 година.T.C. Devlet İstatistik Enstitüsü Eğlence İstatistikleri. Во текот на 1990-тите просечниот број на продуцирани филмови годишно останал помеѓу 10-15; обично половина од нив дури и не влегуваат во театрите.
Од 1995 година ситуацијата е подобрена. По 2000 година, годишната продажба на билети се зголемила на 20 милиони, а од 1995 година, бројот на театри постојано се зголемува на приближно 500 на национално ниво. Во моментов, турските филмови привлекуваат публика од милиони гледачи и рутински се на врвот на листите на блокбастери, честопати надминувајќи ги странските филмови. Сепак, тешко е да се зборува за постоење на индустрија, бидејќи повеќето филмови се прилично поединечни проекти на режисери кои инаку заработуваат просечно во телевизијата преку рекламирање или во театар. Со дистрибуцијата на овие филмови главно се занимаваат мултинационални корпорации како што се Warner Bros и United International Pictures.
Пред 1950-тите Повеќето турски филмови произведени пред 1950 година биле проекти иницирани од увозни компании во сопственост на локални семејства, особено <i>İpek Film</i>, компанија ќерка на İpek Merchandise, увозна компанија која се рекламирала во османлиските книжевни списанија како што е Servet-i Fünun. Друга важна компанија во раната ера на турската кинематографија била Кемал Филм, компанија чие континуирано присуство како водечка увозна компанија често се занемарувала поради неколку локални филмови што ги продуцирала во текот на 1920-тите. (Основачите на Кемал Филм ја купиле својата прва филмска камера на позајмица од Ипек). Двете компании биле најсилните филмски дистрибутери до 1950-тите и единствените компании кои биле финансиски доволно здрави за самите да продуцираат филмови, со мали ризици за финансиски неуспех, бидејќи тие веќе поседувале систем за дистрибуција и синџири на театар што гарантирале враќање на инвестицијата.
Сепак, забележливиот развој на овие компании мора да се гледа како неопходна адаптација на технолошкиот напредок на западните филмски индустрии чии филмови ги увезувале. Еден пример овде е основањето на Студиото за синхронизација „Мармара“ во раните 1930-ти, кога завршил немиот период на Запад и звучните филмови станале стандард, што ги поттикнало компаниите зависни од увоз да се приспособат на новите технолошки барања. лево|мини|320x320пкс| Ayastefanos′taki Rus Abidesinin Yıkılışı е документарен филм снимен во 1914 година. Големите дистрибутери во Истанбул, предводени од Ипек Филм и Кемал Филм, постепено го прошириле својот систем на дистрибуција низ остатокот од земјата во текот на 1930-тите, што довело до таканаречениот „регионален систем“ (<i>Bölge İşletmeleri</i>), кој се состоел од седум области на дистрибуција со седиште во најзначајните градови во тие региони: Истанбул (Регион Мармара), Измир (Регион на Егејско Море), Анкара (Регион Средна Анадолија), Самсун (Регион на Црното Море), Адана (Средоземен регион), Ерзурум (Регион на Источна Анадолија) и Дијарбакир (Регион на Југоисточна Анадолија).Abisel, Nilgün (1987) "Yerli Yapımcılık Üzerine Notlar", Türk Sineması Üzerine Yazılar, Ankara: İmge Yayınları. Регионалниот систем станал многу поважен по 1950-тите, кога локалното филмско производство драстично се зголемило и локалните филмови ги надминало увезените филмови и во продажбата на билети и во приходите. Овој систем станал финансиска основа на Јешилчам (често нарекуван „турски Холивуд“), кој бил срцето на турската филмска продукција помеѓу 1955-1975 година. По 1965 година, таканаречениот „Комбиниран систем“ предводен од довербата на регионалните лидери се вели дека презел контрола над речиси сè што се однесува на производството. Водечка фигура бил продуцентот Туркер Инаноглу, кој сè уште е активен во медиумскиот бизнис денес, а сега раководи со Улусал Филм, најголемата турска телевизиска продукциска компанија.
Првиот филм што се прикажувал во Турција бил одржан во палатата Јилдиз, Истанбул во 1896 година. Јавните претстави на Зигмунд Вајнберг во областите Бејоглу и Шехзадебаши следеле во 1897 година. Вајнберг веќе бил истакната личност во тоа време, особено познат како претставник на странски компании како Пате, за кои продавал грамофони пред да се впушти во филмскиот бизнис. Некои извори сугерираат дека тој бил и фотограф, повторно поради тоа што бил еден од претставниците на странски компании како Кодак.
Првиот турски филм, Ayastefanos′taki Rus Abidesinin Yıkılışı, документарен филм продуциран од Фуат Узкинај во 1914 година, го прикажува уништувањето на руски споменик подигнат на крајот на руско-турската војна 1877-1878 година во Јешилќој (Сан Стефано) по влегувањето на Турција во Првата светска војна. Првите тематски турски филмови ниле Бракот на Химет-ага (1916–1918), започнат од Вајнберг и завршен од Узкинај, и Шепа (1917) и Шпион (1917), двата на Седат Симави. Централниот директорат за кино, поврзан со армијата, полувоеното здружение за национална одбрана и Здружението на ветераните со инвалиди биле продуцентските организации во тој период.
Во 1922 година, снимен е голем документарен филм, „Независност, победата во Измир“, за Турската војна за независност. Истата година започнала со работа првото приватно филмско студио Кемал Филм. Од 1923 до 1939 година, Мухсин Ертугрул бил единствениот активен филмски режисер во земјата. Режирал 29 филмови во овој период, генерално инкорпорирани адаптации на драми, оперети, фикција и странски филмови. Во делото на Ертугрул е многу силно влијанието на театарот што датира од Узкинај, Симави, Ахмет Фехим и Шади Карагозоглу.
Годините помеѓу 1939 и 1950 година биле период на транзиција за турската кинематографија, во текот на кој бил под големо влијание на театарот, како и на Втората светска војна. Додека имало само две филмски компании во 1939 година, бројот се зголемил на четири помеѓу 1946 и 1950 година. По 1949 година, турската кинематографија можела да се развие како посебна форма на уметност, со попрофесионален калибар на таленти.
Ерата на Јешилчам лево|мини|290x290пкс| Авенијата Истиклал во квартот Бејоглу во Истанбул, каде што биле сместени многу глумци, режисери и студија. Јешилчам („Зелениот бор“) е метоним за турската филмска индустрија, сличен на Холивуд во САД. Јешилчам е именуван по улицата Јешилчам во квартот Бејоглу во Истанбул каде што имало многу глумци, режисери, членови на екипата и студија.
Јешилчам го доживеал својот врв од 1950-тите до 1970-тите, кога продуцирал од 250 до 350 филмови годишно. Помеѓу 1950 и 1966 година, повеќе од педесет филмски режисери се занимавале со филмска уметност во Турција. Омер Љутфи Акад силно влијаел на периодот, но Осман Фахир Седен, Атиф Јилмаз и Мемдух Ун направиле најмногу филмови. Филмот Суво лето, направен од Метин Ерксан, ја освоил наградата Златна мечка на Берлинскиот филмски фестивал во 1964 година. мини|222x222пкс|Филиз Акин е позната глумица од овој период Бројот на кинематографи и бројот на снимени филмови постојано се зголемувал, особено по 1958 година. Во 1960-тите, програмите на театарските катедри на факултетите за јазик, историја и географија на Универзитетот во Анкара и Универзитетот во Истанбул вклучувале курсеви за кино, како и Високата школа за печатење и публикации на Универзитетот во Анкара. Во Катедрата за историја на уметност на Државната академија за ликовни уметности била формирана и кино гранка.
Сојузот на турски филмски продуценти и Државниот филмски архив датираат од 1960-тите. Државниот филмски архив станал Турски филмски архив во 1969 година. Во истиот период е основан и Кино-ТВ Институт и припоен кон Државната академија за ликовни уметности. Дел од оваа организација станала и Турскиот државен архив. Во 1962 година, Институтот за кино и телевизија станала катедра на Универзитетот Мимар Синан. Познати режисери од периодот 1960-1970 се Метин Ерксан, Атиф Јилмаз, Мемдух Ун, Халит Рефиг, Дујгу Сагироглу, Ремзи Ајдин Јонтурк и Невзат Песен. Во 1970 година, спектакуларно пораснал бројот на кина и гледачи. Во 2.424 кина низ земјата, филмовите ги гледале рекорден број од 247 милиони гледачи.