Нарацијата (раскажувањето) е употреба на пишан или говорен коментар за да се пренесе приказна на публиката. Нарацијата ја пренесува наратор (раскажувач): специфична личност или неодреден литературен глас, развиен од креаторот на приказната, за да достави информации до публиката, особено за заплетот (низата настани). Нарацијата е задолжителен елемент на сите напишани приказни (стории) романи, раскази, песни, мемоари и сл, со функција на пренесување на приказната во целост. Сепак, нарацијата е само изборна во повеќето други формати на раскажување приказни, како што се филмови, претстави, телевизиски емисии и видео игри, во кои приказната може да се пренесе преку други средства, како дијалог меѓу ликовите или визуелно дејство.
Наративниот режим го опфаќа збирот на избори преку кои креаторот на приказната го развива својот наратор и нарација:
Наративна гледна точка, перспектива или глас, тоа е : избор на граматичка личност (лице) што ја користи нараторот за да утврди дали нараторот и публиката се учесници во приказната или не; исто така, ова го вклучува опсегот на информациите или знаењата што ги презентира нараторот Наративно време : избор на минато или сегашно граматичко време за да се утврди или претходното завршување или моменталната непосредност на заплетот Техника на раскажување: кој било од различните други методи избрани за да помогнат во раскажувањето на приказната, како што е утврдување на поставката на приказната (локација во време и простор), развивање ликови, истражување на теми (главни идеи или теми), структурирање на заплетот, намерно изразување одредени детали но не и други, следејќи ги или прекршувајќи ги жанровските норми и користејќи разни други раскажувачки средства и јазични стилови .
Така, нарацијата вклучува и кој ја раскажува приказната и како е раскажана приказната (на пример, со користење на свеста или несигурна нарација). Нараторот може да биде анонимен и неодреден, или лик што се појавува и учествува во нивната сопствена приказна (без разлика дали е фиктивна или фактичка), или самиот автор како лик. Нараторот може само да ја поврзе приказната со публиката без да биде вклучен во заплетот и може да има разновидна свесност за мислите на ликовите и далечните настани. Некои приказни имаат повеќе наратори за да ги илустрираат приказните на различни ликови во различни времиња, создавајќи приказна со сложена перспектива.
Наративна гледна точка Во тек е дебата за природата на наративната гледна точка. Различни различни теоретски пристапи се обидоа да го дефинираат гледиштето во однос на личноста, перспективата, гласот, свеста и фокусот. Наративната перспектива е позицијата и карактерот на раскажувачот, во однос на наративот.
Книжевна теорија Рускиот семиотичар Борис Успенски идентификува пет рамнини на кои гледиштето е изразено во наратив: 1) просторно, 2) временско, 3) психолошко, 4) фразеолошко и 5) идеолошко.Boris Uspensky, A Poetics of Composition: The Structure of the Artistic Text and Typology of Compositional Form, trans. Valentina Zavarin and Susan Wittig (Berkeley, CA: University of California Press, 1973). Овие категории ги развива и американската литературна критичарка Сузан Снајдер Лансер.Susan Sniader Lanser, The Narrative Act: Point of View in Prose Fiction (Princeton, NJ: Princeton University Press. 1981).
Временската гледна точка може да се однесува на наративното време, или може да се однесува на тоа колку е детална или сумирана нарацијата. На пример, кога настаните се раскажуваат откако ќе се случат (постериорна нарација), нараторот е во привилегирана позиција за ликовите во приказната и може да навлезе во подлабокото значење на настаните и случувањата, укажувајќи на погрешните чекори и пропуштените значења на ликови. Временската гледна точка, исто така, се фокусира на темпото на нарација. Наративното темпо може или да се забрза или забави. Наративната ретардација (забавување на нарацијата) ги става настаните во преден план и сугерира што треба да се забележи од читателот, додека сумирањето или забрзувањето на наративното темпо ги става настаните и случувањата во заднина, намалувајќи ја нивната важност. Психолошката гледна точка се фокусира на однесувањето на ликовите. Лансер заклучува дека ова е „исклучително сложен аспект од гледна точка, бидејќи го опфаќа широкото прашање за оддалеченоста или афинитетот на нараторот кон секој лик и настан... претставен во текстот“. Негативните коментари го оддалечуваат читателот од гледна точка на ликот додека позитивните оценки создаваат афинитет со неговата или нејзината перспектива. Фразеолошката гледна точка се фокусира на говорните одлики на ликовите и на нараторот. На пример, имињата, титулите, епитетите и натписите дадени на ликот може да ги оценат постапките или говорот на ликот и да изразат наративна гледна точка. Идеолошката гледна точка не е само „најосновниот аспект на гледна точка“, туку и „најмалку достапен за формализирање, бидејќи неговата анализа до одреден степен се потпира на интуитивно разбирање“.Uspensky, 8. Овој аспект на гледна точка се фокусира на нормите, вредностите, верувањата и Weltanschauung (светоглед) на нараторот или ликот. Идеолошкото гледиште може да биде целосно наведено - она што Лансер го нарекува „експлицитна идеологија“ - или може да биде вградено на „длабоко-структурни“ нивоа на текстот и да не се идентификува лесно.Lanser, 216–17.
Прво лице Ставот на прво лице ја открива приказната преку отворено самореференциран и учесник наратор. Прво лице создава близок однос помеѓу нараторот и читателот, повикувајќи се на ликот на гледиштето со заменки во прво лице како јас и јас (како и ние и ние, секогаш кога нараторот е дел од поголема група). Односно, нараторот отворено го признава нивното постоење. Честопати, нараторот во прво лице е главниот лик, чии внатрешни мисли се искажуваат на публиката, дури и ако не на некој од другите ликови. Раскажувач од прво лице со ограничена перспектива не е способен да биде сведок или да ги разбере сите аспекти на која било ситуација. Така, нараторот со оваа перспектива нема да може целосно да ги пријави околностите и ќе му остави на читателот субјективен запис за деталите на заплетот. Дополнително, ликот на овој наратор би можел да следи скриена агенда или може да се бори со ментални или физички предизвици кои дополнително ја попречуваат нивната способност да му ја кажат на читателот целата, точна вистина на настаните. Оваа форма вклучува привремена нарација во прво лице како приказна во приказна, каде што нараторот или лик што набљудува раскажувањето на приказна од друг се репродуцира целосно, привремено и без прекин, префрлајќи ја нарацијата на говорникот. Раскажувачот во прво лице може да биде и централниот лик. Ликот на гледиштето не е нужно централниот лик: примери на придружни ликови од гледиште се Доктор Вотсон, Скаут во Да се убие птица подбивница и Ник Каравеј од Големиот Гетсби.
Второ лице Ставот на второ лице е гледна точка каде од публиката се прави лик. Ова се прави со употреба на заменки во второ лице како тебе . Можеби нараторот буквално и се обраќа на публиката, но почесто референтот во второ лице на овие приказни е всушност некој лик во приказната. Романите во второ лице се релативно ретки; Наместо тоа, оваа гледна точка има тенденција да биде главно ограничена на песни и песни. Сепак, некои значајни примери ги вклучуваат романот Полузаспани во жаби пижами од Том Робинс, Ако една зимска ноќ некој патник од Итало Калвино, кратката фикција на Лори Мур и Жунот Дијаз, расказот Јајцето од Енди Вир и Втори мисли од Мишел Бутор. Делови од Петтата сезона на Н.К. Џемисин во кои се раскажува во второ лице.
Книгите за игри „ Избери сопствена авантура“ се напишани во второ лице. Слично на тоа, интерактивната фикција базирана на текст, како што се Колосалната пештера авантура и Зорк, конвенционално има описи напишани во второ лице, кажувајќи му на ликот што гледа и што прави. Оваа практика повремено се среќава и во текстуални сегменти од графички игри, како што се оние од Spiderweb Software, кои во голема мера го користат текстот со вкус од второ лице во полето за текст во поп ап со описи на знаци и локација. Романот на Чарлс Штрос Состојба на застој е напишан во второ лице како алузија на овој стил.
Трето лице Во наративниот начин на трето лице, нарацијата се однесува на сите ликови, како заменките во македонскиот јазик во трето лице: тој, таа или тие, а никогаш заменките во прво или второ лице. Ова јасно покажува дека нарацијата е направена без потреба од наратор кој е идентификуван и персонифициран како лик во приказната. За споредба со приказните што имаат наратор, нарацијата во трето лице се опишува како анонимен наратор (некој кој не го гледаш, а тука е присутен).
Традиционално, раскажувањето во трето лице е најчесто користениот наративен начин во литературата. Не бара постоењето на нараторот да биде објаснето или развиено како одреден лик, како што би било случај со нараторот во прво лице. На тој начин се овозможува раскажување на приказна без да се наведат какви било информации за раскажувачот (нараторот) на приказната. Наместо тоа, раскажувачот од трето лице често е едноставно некаков бестелесен коментар, наместо целосно развиен лик. Понекогаш, нарацијата во трето лице се нарекува перспектива „тој/таа“, а во уште поретки прилики гледна точка на авторот/сезнајниот.
Режимите на трето лице обично се категоризираат по две оски. Првата е оската субјективност/објективност, со субјективна нарација од трето лице што вклучува лични чувства и мисли на еден или повеќе ликови, а објективната нарација од трето лице не ги опишува чувствата или мислите на кој било лик, туку само точните факти на приказната. Режимите на трето лице, исто така, може да се категоризираат по сезнајниот наратор, ограничената оска. Сезнаен наратор од трето лице пренесува информации од повеќе ликови, места и настани од приказната, вклучувајќи ги мислите на дадените ликови, а наратор од трето лице ограничено го пренесува знаењето и субјективното искуство на само еден лик. Нарацијата од трето лице, и во нејзините ограничени и во сезнајни варијанти, стана најпопуларна наративна перспектива во текот на 20 век.
Сезнаен или ограничен Сезнајното гледиште е претставено од наратор со сеопфатна перспектива, гледајќи и знаејќи сè што се случува во светот на приказната, вклучувајќи го и она што секој од ликовите мисли и чувствува. Оваа наративна гледна точка е најчесто користена во наративното пишување; се гледа во безброј класични романи, вклучувајќи дела од Чарлс Дикенс, Лав Толстој и Џорџ Елиот . Понекогаш има дури и субјективен пристап. Една од предностите на наративната сезнајност е тоа што го подобрува чувството на објективна веродостојност, односно, привидна вистинитост на заплетот, што може да биде важно со посложени наративи. Сезнајниот наратор од трето лице е најмалку способен да биде несигурен - иако ликот на сезнајниот наратор може да има своја личност, нудејќи судови и мислења за однесувањето на ликовите од приказната.
Многу приказни, особено во литературата, наизменично се менуваат од еден лик до друг во границите на поглавјата, како на пример во серијата „Песна за мраз и оган “ од Џорџ Р.Р. Мартин . Домот и светот, напишана во 1916 година од Рабиндранат Тагоре, е уште еден пример на книга што се префрла меѓу само три знаци на границите на поглавјата. Во серијата „Хероите на Олимп “, гледиштето наизменично се менува меѓу ликовите во интервали. Серијата за Хари Потер се фокусира на главниот лик во поголемиот дел од седумте романи, но отстапува од другите ликови во прилики, особено за време на почетните поглавја од подоцнежните романи во серијата, кои се префрлаат од погледот на истоимениот Хари на други ликови (на пример, премиерот магл во Полукрвниот принц ).
Ограничената гледна точка на трето лице се користи од анонимен наратор кој ја следи перспективата на еден лик. Ова е најчестата наративна гледна точка во литературата од почетокот на 20 век. Примерите ги вклучуваат книгите за Хари Потер и Срамот на JM Coetzee.