Протекторат Чешка и Моравија или Протекторат Бохемија и Моравија — делумно припоена територија на Нацистичка Германија која била основана на 16 март 1939 година по германската окупација на Чешка. Населението на протекторатот било главно составено од етнички Чеси.
По Минхенскиот договор од септември 1938 година, Германија ја анектирала Судетската област со германско мнозинство од Чехословачка. По воспоставувањето на независна Словачка Република на 14 март 1939 година и германската окупација на чешката држава следниот ден, германскиот водач Адолф Хитлер го воспоставил протекторатот на 16 март 1939 година со проглас од Прашкиот замок. Создавањето на протекторатот го прекршил самиот Минхенски договор.Crowhurst, Patrick (2020) Hitler and Czechoslovakia in World War II: Domination and Retaliation.
Протекторатот бил номинално автономен и имал двоен систем на владеење, при што германскиот закон важел за етничките Германци, додека другите жители имале правен статус на поданик на Протекторатот и биле управувани од марионетска чешка администрација. За време на Втората светска војна, добро обучената чешка работна сила и развиената индустрија биле принудени да дадат голем придонес во германската воена економија. Бидејќи Протекторатот бил надвор од дофатот на сојузничките бомбардери, чешката економија можела да работи речиси непречено до крајот на војната. Администрацијата на Протекторатот била длабоко вклучена во Холокаустот во Чешка и Моравија.
Постоењето на државата завршило со предавањето на Германија на Сојузниците во 1945 година. По војната, некои функционери на Протекторатот биле обвинети за колаборационизам, но според преовладувачкото верување во чешкото општество, Протекторатот не бил целосно отфрлен како колаборационистички ентитет.
Заднина Интересот на Хитлер за Чехословачка во голема мера бил поттикнат од економските барања. Четиригодишниот план што Хитлер го започнал во септември 1936 година за германската економија да биде подготвена за „тотална војна“ до 1940 година, попуштал до 1937 година поради недостигот на девизи за плаќање на огромните економски барања наметнати од амбициозните цели за вооружување. На Германија и недостасувале многу неопходни суровини, кои морале да бидат увезени. Британскиот историчар Ричард Овери ги напишал огромните барања на четиригодишниот план „...не можеше целосно да се исполни со политика на замена на увозот и индустриска рационализација“. Во ноември 1937 година на конференцијата Хосбах, Хитлер објавил дека за да остане напред во трката за вооружување со другите сили, Германија морала да ја заземе Чехословачка во многу блиска иднина. Чехословачка била седмиот најголем производител на оружје во светот, правејќи ја Чехословачка важен играч во глобалната трговија со оружје.
Откако Чехословачка ги прифатила условите од Минхенскиот договор од 30 септември 1938 година, Нацистичка Германија ги вклучила етничките мнозински германски региони (Судетска област) по должината на германската граница директно во Нацистичка Германија. Пет месеци подоцна, нацистите го прекршиле Договорот од Минхен, кога, со поддршка на нацистичка Германија, словачкиот парламент ја прогласила независноста на Словачка Република, а Адолф Хитлер го поканил чехословачкиот претседател Емил Хаха во Берлин и го прифатил неговото барање за германска окупација на чешката земја и нејзината реорганизација како германски протекторат за да се одврати полската и унгарската агресија.
Желбата на Хитлер да ја окупира Чехословачка во голема мера била предизвикана од девизната криза бидејќи Германија ги исцрпила своите девизни резерви до почетокот на 1939 година, а Германија итно требала да го заплени златото на чехословачката централна банка за да продолжи со четиригодишниот план. Британскиот историчар Виктор Ротвел напишал дека чехословачките резерви на злато и тврда валута запленети во март 1939 година биле „непроценливи во спречувањето на германската девизна криза“.
На 16 март, Хитлер го прогласил протекторатот по кое изјавил: „Илјада години провинциите Чешка и Моравија беа дел од Лебенсраумот на германскиот народ“.Milan Hauner, Hitler: A Chronology of His Life and Time, page 139.
Не постоел вистински преседан за оваа акција во германската историја. Моделот за протекторат биле кнежевските држави во Индија. На ист начин како што на индиските махараџи во кнежевските држави им била дозволена номинална независност, но вистинската моќ почивала на британскиот жител стациониран да го надгледува, Хитлер започнал да ја имитира оваа практика со Протекторатот Чешка-Моравија, бидејќи германските медиуми прилично експлицитно го споредиле односот помеѓу заштитникот на Рајхот, баронот Константин фон Нојрет и претседателот Емил Хаха со односот на еден британски жител и индиски махараџа. Се смета дека Нојрт бил избран за заштитник на Рајхот бидејќи како поранешен министер за надворешни работи и поранешен амбасадор во Велика Британија, тој бил добро познат во Лондон по неговиот авункуларен, но достоинствен начин, што биле особини на личноста поврзани со популарната слика на британски жител. Хитлер верувал дека имитирањето на Индија ќе го направи ова прекршување на Минхенскиот договор поприфатливо за Британија, и бидејќи тоа не било така, германските медиуми започнале долга кампања осудувајќи го британското „лицемерие“. Германските власти намерно му ги дозволиле на протекторатот „сите замки на независноста“ со цел да ги охрабрат чешките жители да соработуваат со нив. Сепак, и покрај тоа што протекторатот имал свои поштенски марки и претседателска гарда, вистинската моќ била во рацете на нацистичките власти.
Историја лево|мини| Хитлер во посета на Прашкиот замок по воспоставувањето на германскиот протекторат. Населението на протекторатот било мобилизирано за работна сила што ќе им помогне на германските воени напори, а биле организирани специјални канцеларии за да го надгледуваат управувањето со индустриите важни за тие напори. Германците ги повикале Чесите да работат во рудници за јаглен, во индустријата за железо и челик и во производството на вооружување. Производството на стоки за широка потрошувачка, кое било намалено, главно било насочено кон снабдување на германските вооружени сили. Населението на протекторатот било подложено на рационализирање. Чешката круна била девалвирана на Рајхсмарк со стапка од 10 круни на 1 Рајхмарка, а вистинската стапка требала да биде 6 круни за 1 Рајхсмарка, политика што им дозволувала на Германците да купуваат сè поевтино во протекторатот. Инфлацијата била голем проблем во текот на постоењето на протекторатот, што било влошено со одбивањето на германските власти да ги зголемат платите за да бидат во чекор со инфлацијата, правејќи го периодот на намалување на животниот стандард бидејќи круните донеле помалку и помалку. Дури и членовите на volksdeutsche (етнички Германци) кои живееле во протекторатот се пожалиле дека нивниот животен стандард бил повисок под Чехословачка, што претставувало прилично изненадување за повеќето од нив, кои очекувале нивниот животен стандард да се зголеми под германска власт.
Германското владеење било умерено според нацистичките стандарди во првите месеци од окупацијата. Чешката влада и политичкиот систем, реорганизирани од Хаха, продолжиле со формално постоење. Гестапо ги насочувал своите активности главно против чешките политичари и интелигенцијата .Ruegg, Walter (2004) A History of the University in Europe, Volume 3: Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Centuries (1800–1945) Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 353, . Во 1940 година, во таен план за германизација на протекторатот Чешка и Моравија, било прогласено дека оние што се сметале за расно монголоидни и чешката интелигенција не треба да се германизираат, и дека околу половина од чешкото населението било погодно за германизација. Генералплан Ост претпоставувал дека околу 50% од Чесите би биле погодни за германизација. Чешката интелектуална елита требала целосно да биде отстранета од чешките територии и од Европа. Авторите на Генералплан Ост верувале дека најдобро би било доколку тие емигрираат во странство, бидејќи дури и во Сибир тие би се сметале за закана за германската власт. Исто како и Евреите, Полјаците, Србите и неколку други нации, Чесите се сметале за „потлуѓе“ (Untermenschen) од нацистичката држава. Меѓутоа, Чесите не биле изложени на сличен степен на случајни и организирани акти на бруталност што ги доживеале нивните полски колеги. Ова се припишува на ставот во нацистичката хиерархија дека голем дел од населението било „способно за аријанизација“, таквиот капацитет за аријанизација бил поддржан од позицијата дека дел од чешкото население има германско потекло. Исто така, постоел и фактот дека релативно воздржаната политика во Чешка била делумно поттикната од потребата населението да се одржува и храната да му биде достапна за да може да ја извршува виталната работа на производството на оружје во фабриките. До 1939 година, земјата веќе служела како главен центар на воено производство за Германија, производство на авиони, тенкови, артилерија и друго вооружување.
Чесите започнале демонстрации против окупацијата на 28 октомври 1939 година, на 21-годишнината од независноста на Чехословачка. Смртта на 15 ноември 1939 година на студентот по медицина, Јан Оплетал, кој бил ранет во октомвриските насилства, предизвикало широки студентски демонстрации, а Германците возвратиле. Политичарите биле масовно апсени, како и околу 1.800 ученици и наставници. На 17 ноември, сите универзитети и колеџи во протекторатот биле затворени, девет студентски водачи биле погубени, а 1.200 биле испратени во концентрациониот логор Заксенхаузен во нацистичка Германија; натамошни апсења и егзекуции на чешки студенти и професори се случиле подоцна за време на окупацијата.Connelly, John and Gruttner, Michael (2005) Universities Under Dictatorship. мини| Објава за погубување на Чеси, кои ги подобриле радиоприемниците за слушање странски преноси, 1944 година За време на Втората светска војна, Хитлер одлучил дека Нојрт не се однесувал доволно грубо со Чесите и усвоил порадикална политика во протекторатот. На 29 септември 1941 година, Хитлер го назначил тврдокорниот СС Рајнхард Хајдрих за заменик Рајхпротектор (Stellvertretender Reichsprotektor). Во исто време, тој го ослободил Нојрт од секојдневните обврски. За сите намери и цели, Хајдрих го заменил Нојрт како Рајхпротектор. Под власта на Хајдрих, премиерот Алоис Елијаш бил уапсен (и подоцна погубен), чешката влада била реорганизирана и сите чешки културни организации биле затворени. Гестапо апсел и убивал луѓе. Била организирана депортација на Евреите во концентрациони логори, а градот Терезин бил претворен во гето-попатна станица за еврејските семејства.
На 4 јуни 1942 година, Хајдрих починал откако бил ранет од чехословачките командоси во операцијата „Антропоид“. Директивите издадени од наследникот на Хајдрих, СС Оберстгрупенфирерот Курт Далуеге, и воената состојба довеле до масовни апсења, егзекуции и уништување на селата Лидице и Лежаки. Во 1943 година германските воени напори биле забрзани. Под овластување на Карл Херман Франк, германски државен министер за Чешка и Моравија, во рамките на протекторатот, секоја индустрија што не била поврзана со војна била забранета. Поголемиот дел од чешкото население тивко се покорувало до последните месеци пред крајот на војната, кога илјадници се вклучиле во движењето на отпорот.
За Чесите од протекторатот Чешка и Моравија, германската окупација претставувала период на угнетување. Бројот на чешки жртви на политички прогон и убиства во концентрационите логори изнесувал меѓу 36.000 и 55.000.Agnew, Hugh LeCainer (2004) The Czechs and the Lands of the Bohemian Crown. Откако Хајдрих ја презел контролата над Протекторатот, тој вовел воена состојба и ги засилил апсењата и егзекуциите на борците на отпорот. Хејдрих, наводно, ги нарекувал Чесите „смешни ѕверови“, одразувајќи ја чешката субверзија и нацистичките расни верувања за инфериорноста на Чесите.