Хаплогрупата E-V68, позната и како E1b1b1a — главна хаплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозом која била пронајдена во Северна Африка, Африканскиот Рог, Западна Азија и Европа. Тоа е потклад на поголемата и постара хаплогрупа, позната како E1b1b или E-M215 (исто така приближно еквивалентна на E-M35). Лозата E1b1b1a се идентификува со присуство на мутација на единечен нуклеотиден полиморфизам (SNP) на Y хромозомот, кој е познат како V68. Таа е предмет на дискусија и проучување во генетиката, како и генетската генеалогија, археологијата и историската лингвистика .
Во E-V68 доминира нејзината подолго познат потклад E-M78. Во различни публикации, и E-V68 и E-M78 се нарекуваат со други имиња, особено филогенетската номенклатура како што е „E3b1a“ која е дизајнирана да го покаже нивното место на семејното стебло на сите мажи. Овие различни имиња се менуваат како што се прават нови откритија и се дискутирани подолу.
Потекло десно|мини|289x289пкс| Реката Нил и нејзините главни притоки: веројатен коридор на древни преселби, вклучувајќи ги и оние што ги вклучуваат лозата на Y DNA E-M243, E-M78, E-V12 и E-V22 . Се смета дека E-M78, како и нејзиниот матичен клад E-V68, има африканско потекло. Врз основа на податоци за генетска варијанса на STR, Круцијани и неговите соработници, сугерираат дека овој потклад потекнува од „Североисточна Африка“, кој во студијата се однесува конкретно на регионот на Египет и Либија. Table 1
Пред Круцијани и неговите соработници, Семино и неговите соработници во 2004 година, предложиле место на потекло за E-M78 појужно во Источна Африка. Ова се должи на високата честота и разновидноста на лозата E-M78 во регионот на Етиопија. Сепак, Круцијани и неговите соработнициво 2007 година биле во можност да проучат повеќе податоци и заклучиле дека лозата E-M78 во Африканскиот Рог доминирале со релативно неодамнешни гранки (види E-V32 подолу). Тие заклучиле дека регионот на Египет е веројатното место на потекло на E-M78 врз основа на „периферната географска распространетост на најизведените субхаплогрупи во однос на североисточна Африка, како и резултатите од квантитативната анализа на UEP и микросателитната разновидност“.
Круцијани и неговите соработници (2007) исто така го забележуваат ова како доказ за „коридор за двонасочни преселби“ помеѓу Североисточна Африка (Египет и Либија во нивните податоци) од една страна и Источна Африка од друга страна. Бидејќи Круцијани и неговите соработници (2007) исто така предложиле дека E-M35, матичната класа на E-M78, потекнува од Источна Африка за време на палеолитот и последователно се проширила во регионот на Египет. Според тоа, E-M78 во Источна Африка е резултат на преселба назад. Авторите веруваат дека имало „најмалку 2 епизоди помеѓу 23,9–17,3 кв и пред 18,0–5,9 км“.
Друга веројатна преселба на југ од Египет била забележана од Хасан и неговите соработници врз основа на нивното истражување на Судан. Поточно E-V12 и E-V22, „можеби биле донесени во Судан од Северна Африка по прогресивното опустинување на Сахара пред околу 6.000-8.000 години“.
На север од Египет и Либија, E-M78 мигрирал на Блискиот Исток, но дополнително Тромбета и неговите соработници (2011) предложиле дека порано населението што носела E-V68 можеби мигрирала по море директно од Африка во југозападна Европа, бидејќи забележале случаи на E-V68 * (без мутацијата M78) единствено во Сардинија, а не во примероците од Блискиот Исток. Што се однесува до E-M78, како и другите облици на E-V68, постојат докази за повеќе правци на проширување надвор од африканската татковина.
Од друга страна, додека имало очигледно директни преселби од Северна Африка во Иберија и Јужна Италија (на луѓе кои носат E-V68*, E-V12, E-V22 и E-V65), повеќето од лозата E-M78 биле пронајдени во Европа припаѓаат на поткладот E-V13 која се смета дека влегла во Европа во одредено време неодредено од Блискиот Исток, од каде што очигледно потекнува, преку Балканот.
Доаѓајќи до слични заклучоци како тимот на Круцијани и Тромбета, Батаглија и неговите соработници (2008), пишувајќи пред откривањето на E-V68, го опишуваат Египет како „центар на распространетост на различните географски локализирани поткладови поврзани со M78“ и, врз основа на археолошки податоци, тие предлагаат дека точката на потекло на E-M78 (за разлика од подоцнежните распрснувања од Египет) можеби бил во рефугиум кој „постоел на границата на денешен Судан и Египет, во близина на езерото Нубија, до почетокот на влажната фаза околу 8500 година п.н.е. движечките појаси за врнежи во овој период, исто така, можеа да поттикнат брза преселба на мезолитските трагачи кон север во Африка, Левант и на крајот понатаму во Мала Азија и Европа, каде што секој од нив на крајот се диференцира во нивните регионално карактеристични гранки“.
Поделбата на E-V68 на поткладови како што се E-V12, E-V13 итн. во голема мера претставува дело на италијански тим вклучувајќи ги Фулвио Круциани, Бенијамино Тромбета, Росарио Скоцари и други. Тие започнале врз основа на студиите за STR во 2004 година, а потоа во 2006 година ги објавиле откритијата за мутации на единечен нуклеотиден полиморфизам (SNP) кои можеле да ги дефинираат повеќето од главните гранки со подобра јасност, што потоа било дискутирано понатаму во 2007 година. Овие статии станале основата на ажурираните филогении пронајдени во Карафет и неговите соработници (2008), и ISOGG, што пак е основа на филогенијата дадена подолу.
Кејта (2008) испитал објавена база на податоци за Y-хромозомот на афро-азиските населенија и открил дека клучната лоза E-M35 / E-M78, потклад мутација на хаплогрупата Е, била споделена помеѓу населенијата во места на оригиналните египетски говорници и современите кушитски говорници од Рогот. Овие лози се присутни кај Египќаните, Берберите, Кушитски говорители од Африканскиот Рог и семитските говорители на Блискиот Исток. Тој истакнал дека варијантите се наоѓаат и на Егејот и на Балканот, но потеклото на поткладот М35 е во Источна Африка, а нејзините кладови биле доминантни во јадрото на населенијата што зборуваат афро-азиски, кои вклучуваат кушитски, египетски и берберски групи, во спротивно на тоа, семитските говорници покажале пад на честотата од запад кон исток во регионот Левант-Сирија. Кејта идентификувал високи честоти на М35 (> 50%) кај населенијата Омоти, но изјавил дека ова произлегува од мал, објавен примерок од 12. Кејта, исто така, напишал дека мутацијата PN2 ја споделуваат лозата M35 и M2 и овој дефиниран клад потекнува од Источна Африка. Тој заклучил дека „генетските податоци даваат профили на население кои јасно укажуваат на мажи со африканско потекло, за разлика од тоа што имаат азиско или европско потекло“, но признал дека биолошката разновидност не укажува на некој специфичен сет на бои на кожата или црти на лицето бидејќи населенијата биле предмет на микроеволутивни притисоци.
Лосдрехт и неговите соработници (2018) ги анализирале податоците од целиот геном од седум древни иберомаурусиски поединци од Гробата на гулабите во близина на Тафоралт во источниот дел на Мароко. Фосилите биле директно датирани помеѓу 15.100 и 13.900 години пред сегашноста. Научниците откриле дека сите машки примероци со доволно зачувување на јадрената ДНК припаѓаат на поткладот E1b1b1a1 (M78), при што еден скелет ја носи родителската лоза E1b1b1a1b1 до E-V13. Мартинијано и сор. (2022) подоцна ги преназначиле сите примероци Тафоралт на хаплогрупата E-M78 и ниту еден на E-L618, претходникот на EV13.
Возраст Батаглија и неговите соработници (2008), процениле дека E-M78 (наречен E1b1b1a1 во тој труд) е во Европа подолго од 10.000 години. А од неодамна Лакан и неговите соработници (2011) откриле дека човечките останки ископани во шпанска погребна пештера, датирана од пред приближно 7000 години, биле во гранката E-V13 на E-M78.
Во јуни 2015 година, мутацијата M78 и последователниот почеток на семејните стебла E-M78 и E-V68 бил датиран од Тромбета и сор. до пред приближно 20.300-14.800 години.
Семејно дрво Ова филогенетско стебло на поткладовите на хаплогрупите се заснова на дрвото ISOGG 2019.Досега, три лица кои се во E-V68, но не и E-M78 биле пријавени на Сардинија, од Тромбета и неговите соработници (2011), при објавувањето на откривањето на V68.
E-M78 е широко распространет во Северна Африка, Африканскиот Рог, Западна Азија (се протега до Јужна Азија ) и Европа.
Најбазалната и најретката парагрупа E-M78* била пронајдена на нејзините највисоки честоти кај Египќаните од оазата Гурна (5,88%), со пониски честоти забележани и кај мароканските Арапи, Сардинците и на Балканот.
Највисоките честоти од сите дефинирани поткладови E-M78 првенствено се наоѓаат кај населенијата што зборуваат афроазијатски во големата област која се протега од наводното место на потекло на хаплогрупата во Горен Египет до Судан и Африканскиот Рог.
Надвор од оваа основна област на распространетост (Северна Африка и Африканскиот Рог), E-V68 бил забележан и во други делови на континентот на пониски честоти поради поновите распрснувања. Така, денес се наоѓа на африканските Големи езера и Јужна Африка поради раните доселеници кои зборуваат афро-азиски од регионот на Рогот, и западно до Гвинеја-Бисао, каде што неговото присуство привремено се припишува на задсахарски движења на луѓе од Северна Африка.
Распространетоста на E-V68 во Европа е доминирана од нејзиниот потклад E-V13, освен во Иберија. E-V13 има врв на честота центриран во делови од Балканот (приближно 20% во јужните области; до скоро 50% е некои одредени места и населенија ) и Италија. Денес има пониски честоти кон западните, централните и североисточните области, иако E-V13 е пронајден во неолитско погребување во Каталонија. Ова е подетално дискутирано подолу. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; border:1" ! style="background:#f0f0f0;" align="center" |Регион !Население !n !E-M78 !E-M78* !E-V12* !E-V13 !E-V22 !E-V32 !E-V65 !Студија |- |Европа |Албанци |55 |25.46% = (14/55) |1.82% = (1/55) | |23.64% = (13/55)
|Европа |Македонски Албанци |64 |35,94% = (23/64) |1,56% = (1/64) | |34,38% = (22/64)
|Европа |Албанци и Македонски Албанци |55+ 64= 119 |31,09% = (37 /119)' |'1,68% = (2/119) | |29,41% = (35/119)
|Европа |Косовските Албанци |114 |45,61% = (52/114) |1,75% = (2/114) | |43,86% = (50/114)
|Европа |Албанци |96 |32,29% = (31/96)
|32,29% = (31/96)
|Европа |Косовски Албанци и Македонски Албанци и Албанци |119+ 114+ 96=< br />329' |'36,47% = (120/329) |1,22% = (4/329) | |35,26% = ( 116/329)'
' |- |Европа |Македонски Власи |57 |29.82
|29.82
|Европа |Срби |113 |20.35 |1.77 | |18.58
|Европа |Хрвати |108 |5,60
|5,60
|Европа |Крит |193 |6,7% = 13/193
|6,7% = 13/193
|Европа |Грците од Неа Никомедеја |57 |15,8% = 9/57 |1,8% = 1/57 | |14,0% = 8/57
|Европа |Грците од Сескло/Димини |57 |38,6% = 22/57 |3,5% = 2/57 | |35,1% = 20/57
|Европа |Грците од Лерна/Франчти |57 |35,1% = 20/57
|35,1% = 20/57
|Европа |Грци од Крит и Грци од Неа Никомедеја Грци од Сескло/Димини од Лерна/Франчти |193+ 57+ 57 + 57= 364 |17,58% = 64/364 |0,82% = 3/364 | | 16,76% = 61/364
|Европа |Континентални Грци |147 |19,05% = 28/147
|17,69% = 26/147 |0,68% = 1/147 | |0,68% = 1/147
|Европа |Грци од Крит |215 |6,51% = 14/215 | |0,93% = 2/215 |5,58% = 12/215
|Европа |Грци од Егејските острови |71 |16,9% = 12/71
|15,49% = 11/71 |1,41% = 1/71
|Европа |Континентални Грци Грци од Крит Грци од Егејските Острови |147+ 215+ 71= 433 |' 12,47% = 54/433'' | |0,46% = 2/433 |11,32% = 49/433 |0,46% = 2 /433 | |0,23% = 1/433
|Европа |Грци од Крит и Грци од Неа Никомедеја Грци од Сескло/Димини од Лерна/Франчти Континенталните Грци Грци од Крит Грци од Егејските Острови |'364+ 433= 797 |14,81% = 118/797 |'''0,38% = 3/797 |0,25% = 2/797|13,8% = 110/797|0,25% = 2/797| |' '0,13% = 1/797
|Европа |Сицилијанци |236 |11,43 | |1,27 |5,93 |3,81 | |0,42
|Европа |Хуелва Андалузијци |167 |6,59 | |1,20 |4,19 | |0,60 |0,60
|Европа |Македонци |99 |18.18
|17.17 |1.01
|Европа |Бугари |204 |16.67 | |0.49 |16.18
|Европа |Сицилијанци |153 |13.07 | |0.65 |7.19 |4.58 | |0.65
|Европа