Оваа статија е за историјата на Власите. За историјата на северните Власи (Романци), видете Историја на Романија.

Потекло мини|260x260пкс| Развој на дако-романските јазици Власите или Ароманите биле идентификувани како Власи во средновековно време. Власи, исто така влашки (и многу други варијанти ), е историски термин и егзоним што се користи од средниот век до современиот период за означување на говорителите на источноромански јазици кои живеат на Балканот и северно од Дунав. Влашките народи од јужен Балкан генерално се идентификуваат како автохтоно население со тракиско и илирско (трако-илирско) и грчко-римско (хеленско) потекло со вистинско потекло од Римското Царство. Многу Власи се населиле во помалку пристапните планински области на Грција и другите области на Балканот поради варварските (германски, аварски и бугарски) инвазии и доселувања од 5-7 век. Ги има низ целиот Балкански Полуостров. Власите може да се најдат во Грција, Бугарија, Албанија и Република Македонија, додека Романците во Романија, Молдавија, Украина, Србија и Унгарија. Нивните занимања биле претежно трговија, сточарство, овчарство и занаетчиство. Според јазичните студии, влашкиот се говорел (и сè уште се зборува) во јужниот регион на Балканскиот Полуостров (Дарданија, Епир, Македонија, Тракија), а најдоцна до 10 век се одвоил од пошироката област каде што веројатно се зборувало заедничко романски.

Историја

Византиски период Во 980 година царот Василиј II ѝ ја доделил власта на Власите од Тесалија на една Никулица.

Како што пишува Кекавмен, првиот бунт против царското владеење се случил во 1066 година под водство на Никулица Делфина, внук на влашкиот водач од 10 век, но дури по распадот на царството во Четвртата крстоносна војна Власите го основале своето сопствено, автономно, кнежевство – „Голема Влашка“.D. Seward and S. Mountgarret – Byzantium: A Journey and a Guide; Harrap, London 1985 (p.183 etc.): Metsovo is the Greek capital of this shepherd race. After the Empire's temporary collapse in 1204 the Vlachs even set up their own kingdom of Great Wallachia

Бенјамин од Тудела, шпански Евреин кој ја посетил Тесалија во 1173 година, ги опишува Власите дека живееле во планините и слегувале од нив за да ги нападнат Грците. Во врска со Византија, тој додава: „ниту еден цар не може да ги освои“.Libro de Viages de Benjamin de Tudela.

Иванко бил влашки водач на мала автономна земја и тој го убил Иван Асен I, владетелот на влашко-бугарската држава. Иванко воспоставил автономна земја помеѓу реките Марица и Струма и кон брегот на Егејското Море, фаворизирајќи го населувањето на Власите во овие области.John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century, University of Michigan Press, 1994 p. 31.

Никита Хонијат пишувал за Влавот Добромир Хрс кој основал автономна покраина во горниот регион на реката Вардар и Меглен.Octavian Ciobanu: The Role of the Vlachs in the Bogomils’ Expansion in the Balkans page 15

Хрониките на Никита Хонијат, Бенјамин од Тудела,Libro de Viages de Benjamin de Tudela, Volume VIII, p. 63. Жофроа Вилардуен, Хенри од Валенсијен, Роберт де Клари и други извори го објаснуваат постоењето на оваа држава, која ја опфаќа Тесалија, наспроти другите две „Валашки“, „Мала Влашка“ во Акарнанија и Етолија, и „Горна Влашка“ во Епир. Ова се совпаѓа со периодот на првите влашки државни ентитети низ Балканскиот Полуостров: Голема Влашка, Влашка и Молдавија. По освојувањето на Тесалија од средновековната држава Епир во 1210-тите, Власите/Ароманците станале елитните трупи на епирската војска против латинските крстоносци, како и против војските на Никеја, ривалска држава на Византија.Brendan Osswald. The Ethnic Composition of Medieval Epirus. S.G.Ellis; L.Klusakova. Imagining frontiers, contesting identities, Pisa University Press, 2007, p.129 978-88-8492-466-7.

Османлиски период За време на отоманскиот период, влашката култура и економската моќ станале поочигледни, бидејќи Власите се концентрирале во поголемите урбани центри. На пример, градот Москополе во тоа време бил еден од најголемите градови на Балканот, со население од 60.000 жители (за споредба, во тоа време Атина била село населено со 8.000 луѓе). Москополе имала своја печатница и академии, проточна водоводна и канализациона мрежа. Таа уживала одреден степен на верска и културна автономија во рамките на православниот милет (турски термин за законски заштитени етнички и верски малцински групи). Власите имале посебен статус, формално изземени од законот кој забранува носење оружје на немуслиманите,N. Malcolm: "Bosnia: A Short History, p. 66." само моралое да им плаќаат скромна почит на Османлиите. Меѓутоа, во 1778 година, Москополе бил речиси срамнет со земја од трупите на Али Паша. Оваа епизода и православната религија на Власите биле факторите што предизвикале насилна и енергична борба против Османлиите, доделувајќи им на Власите голема улога во различните војни и револуции против османлиската власт кои кулминирале со создавањето на државите кои тие живееле: Албанија, Македонија, Бугарија и Грција.

Луѓето од влашко потекло требало да се најдат меѓу протагонистите на раниот грчки политички живот, бидејќи тие нашле можности да се етаблираат во оваа нова држава. Ова се објаснува со фактот дека многу Ароманци, кои, како што било споменато, припаѓале на грчкиот православен милет, го прифатиле грчкиот јазик под влијание на грчките училишта и цркви, единствените кои Османлиите имале право да функционираат и да ги одржуваат Вселенските патријарси на Цариград. Така, во очите на Отоманците, тие практично биле поистоветувани со Грците. На пример, идниот патријарх Атинагора, роден во Отомански Епир, се сметал за Грк по потекло. Но, некои Власи сакале да го зачуваат својот јазик, обичаи и култура и, како што можело да се очекува, имало силна реакција против оваа политика на елинизација. Сер Чарлс Елиот јасно кажува своето дело „Турција во Европа“ дека „...Бугарите, Србите и Власите имаат свој милет и не соработуваат во хеленската кауза“ и дека „слушаме за влашки бендови за кои се вели дека се борат (против) Грците во регионот Караферија (Верија)".Sir Charles Eliot: “Turkey in Europe”, London 1908, re-printed: Frank Cass & Co. Ltd - London 1965, pp.370-379; Постоел и притисок врз Власите да се асимилираат јазично, што може да се проследи уште во 18 век, кога напорите за асимилација биле поттикнати од грчкиот мисионер Козма од Етолија (1714–1779) кој учел дека Власите треба да зборуваат грчки бидејќи како што рекол „тоа е јазикот на нашата црква“ и основал преку 100 грчки училишта во северна и западна Грција. Офанзивата на свештенството против употребата на ароманскиот јазик била од не е ограничен само на религиозни прашања, туку била алатка смислена со цел да се убедат негркоговорниците да го напуштат она што го сметале за „безвреден“ идиом и да го прифатат супериорниот грчки говор: „Таму сме браќа Мечовијци, заедно со оние што се залажувајќи се со овој гаден и грд аромански јазик... прости ми што го нареков јазик“, „одбивен говор со одвратна дикција“ Neofytos Doukas, "Logos peri katastaseos skholeion"Thede Kahl, Ethnizität und räumliche Verteilung der Aromunen in Südeuropa. Münster, 1999 мини|200x200пкс| Босански надгробен споменик на влашки По уништувањето на нивните поголеми урбани центри, историографијата зборува за „ре-пасторализација“ на Власите, враќање на нивната основна традиционална занимација, сточарството. Неколку илјади Власи, од кои многу припаѓаат на ароманската интелигенција, емигрирале на север во Влашка, Молдавија, Србија или Хабсбуршкото Царство (особено во Виена и Будимпешта).

Голем дел од Власите живееле во Црна Гора и Босна и Херцеговина. Првично тие биле христијани, но околу 1000 година мнозинството од нив преминале во Богомилската/Патаренската секта на христијани. Како членови на оваа црква тие биле србизирани и станале двојазични. Како резултат на христијанското црковно угнетување, дел од нив се вратиле во православието. Власите кои живееле во Босна ја задржале патаренската вера до турската окупација, кога поради економски и верски мотиви преминале во ислам. Патарените Власите оставиле многу артефакти во цела Босна, особено во нивните некрополи, составени од надгробни споменици со петроглифи.Isidor Ieşan, Secta patarenă în Balcani şi în Dacia Traiană. Institutul de arte grafice C. Sfetea, București, 1912

Будење на влашкиот идентитет и романска поддршка Нивното доаѓање се совпаднало со ширењето во Европа на идеалите на Француската револуција: националност, еднаквост, мајчин јазик и човекови права. Во Трансилванија која била окупирана од Хабсбуршката Монархија, тие се поврзале со латинофилската романска интелигенција, како дел од она што било познато како Трансилванска школа. Овие интелектуалци ги промовирале идеите што ќе го поттикнат периодот познат како Национално будење на Романија, кој по еден век престанал да биде под де јуре османлиска власт. Токму во овие времиња станале истакнати ароманските личности, како што е Георге Роха, авторот на „Untersuchungen uber die Romanier oder sogenannten Wlachen, welche jenseits der Donau wohnen“ („Истражувања за Романците или т.н. Власи, кои живеат подалеку од Дунав"; Пешт, 1808). Првиот обид да се создаде литературен јазик за оние што се опишани како „Македо-Романци“ била„Maiestria ghiovasirii romanesti cu litere latinesti, care sant literele Romanilor ceale vechi“ на Роха (Буда, 1809). Друг влашки емигрант бил Михаил Г. Боџаги. Во 1813 година, тој ја објавил во Виена книгата Γραμματική Ρωμαϊκή ήτοι Μακεδονοβλαχική/ Romanische oder Macedonowlachische Sprachlehre („Романтика или македонско-влашка граматика“). Во предговорот на своето дело, Боџаги напишал: „Дури и Власите да тврдат дека, да речеме, потеклото на Хотентот, дури и во тој случај тие треба да имаат право и должност да се негуваат на својот мајчин јазик, како најсоодветен начин да се исполнат. нивното верување“ . Димитрие Козаковичи, роден во Мечово, ја објавил во 1865 година во Букурешт „Gramatica Romaneasca tra Romanilii dit drepta Dunarelei lucrata de D. Athanasescu, si typarita cu spesele DD Cosacovici, Roman din Metsova, spre an inaugura Macedonia“ Граматиката за да им служи на Романците јужно од Дунав работена од Д. Атанасеску и испечатена од донациите на Д.Д.

Еден век подоцна, речиси 100 романски училишта биле отворени на османлиските територии на Македонија и Албанија, почнувајќи од 1860 година. Се истакнува дека оваа иницијатива била предложена од влашката дијаспора која живела во Букурешт. Првото јадро на влашкото школување во Македонија и Пинд требало да се формира во 1860 година, а негови иницијатори биле група Ароманци кои тогаш живееле во Букурешт: Д.Д. Козаковичи (роден во Мечово), Зису Сидери, Јордаче Гога (роден во Клисура) и други. Заедно тие го иницирале „Друштвото за македонско-романска култура“, под поддршка на тогашната романска владејачка класа. „Societatea Culturala Macedo-Romana“ („Македоно-романско културно друштво“) имало свои членови (заедно со неговото влашко основачко јадро како и поглаварот на Романската православна црква и елитата на романската политичка класа: Михаил Когалничеану, Јон Гица, Константин Розети итн. мини|200x200пкс| Македонски Власи, околу 1914 г.