мини|300x300пкс| Ѓаковица мини|300x300пкс| Дуќан во Старата чаршија, Ѓаковица 1957 г Стара чаршија (; ) во Ѓаковица — најстарата чаршија во Косово (позната и како Чаршија е Махе (Големата чаршија) или Даковица. Мехала е Хадумит, историската населба каде што се наоѓа, ја сместува и најстарата џамија во градот, Хадум џамијата (албански: Xhamia e Hadumit), која датира од 15 век.
Големата чаршија (од што значи пазар) била срцето на стопанството во Ѓаковица, град на трговија и стока што им служела на селата околу општина Ѓаковица, Јуник и Ѓаковската висорамнина на границата меѓу Косово и Албанија. Старата чаршија била опожарена и уништена, а потоа била реконструирана по претрпените оштетувања за време на војната во 1999 година.
Околу џамијата се наоѓаат гробови со извајани украси, со натписи врежани на стар османлиски јазик. Порано се користел за погребување на членовите на популарните семејства во Ѓаковица. Во рамките на комплексот на џамијата се наоѓале амамот (Турска бања) кој бил уништен во 2008 година, зградата на Старата библиотека од 1671 година (запалена од српските сили за време на војната во 1999 година и целосно уништена во 2000 година) како и мејтепи од 1777 година.
Чаршијата е поврзана со центарот на градот, на само пет минути преку мостот Ислам-бег. Чаршијата зафаќа површина од околу и должината на нејзиниот главен пат е еден километар со околу 500 продавници сместени покрај него. Сепак, сè уште е дом на активна џамија, неколку турбиња и саат-кула, која била уништена за време на Првата балканска војна и неодамна била обновена.Broshura për promovimin e Gjakovës,CBDC
Историја лево|мини|300x300пкс| Старата чаршија Големата чаршија на Ѓаковица настанала со појавата на првите занаетчии и занаетчиските преработувачки производи; ттоа се случило кога Ѓаковица го добила статусот касаба (мал град), кога во 1003 година (1594/95), Селман Хадим-ага подарил некои јавни објекти кои самиот ги изградил на верските институции Хадум-џамијата, мејтеп (основно верско училиште), библиотека, мувакит-хане, „зграда за мерење на времето и одредување на календарот со помош на астролабски квадрати“, јавна бања (амам), гостилница и неколку дуќани. За одржување на овие објекти било побарано од султанот да приложи кон својот „вакиф“ некои земји од султански имоти (хасеси), чии приходи требало да се користат за одржување на споменатите згради и за плаќање на персоналот што работел таму.
Меѓутоа, првите директни факти за Големата чаршија ги дал турскиот патеписец Евлија Челебија, кој ја посетил Ѓаковица во 1662 година и бил восхитен од убавината и богатството на градот и на Ѓаковчаните. Меѓу другото, тој напишал: „Јакова има две илјади украсени куќи сместени во едно пространо поле. Има две прекрасни џамии, џамии без минаре („месџиде“), анови покриени со олово. Има прекрасна јавна бања (амам) која ви го радува срцето и околу триста продавници со илјада видови занаети“. Осврнувајќи се на впечатоците што му ги оставиле Ѓаковарците, тој продолжил „Бидејќи има прекрасна клима, жителите се убави и љубезни“.
Како што може да се види од почетоците, во големата чаршија имало голем број дуќани, во кои се развивале речиси сите видови занаети со цел да се задоволат сите потреби на населението од регионот на Ѓаковица и извозни како како што се оние на металопреработувачите, преработувачите на кожа, преработувачите на текстил, лимари, самарџии и.т.н. Во XVIII век во Ѓаковица се споменува познатиот пиштолџија Туш, кој се занимавал не само со нивното производство, туку и со нивното украсување. Како мајстор за производство на луксузни пиштоли, кои во тоа време биле барани без никаква разлика од сите општествени класи, тој успеал во овој век да создаде „народна школа“ на овој занает, до денес позната по неговото име Grand Bazaar of Gjakova, Masar Rizvanolli, p.39 мини|Хадум-џамија
Хадум-џамија Еден овчар од селото Гуске си ги чувал овците и козите. Турските (османлиски) стражари забележале дека над него лета некоја птица, што според светите книги значело дека е добар и мудар човек, па заминале да разговараат со него. Ги поканил на гости на една ноќ и ги угостил со сè што имал. И овчарот добро зборувал и турските стражари дознале дека се вика Хадум и разбрале дека е многу паметен и сака да се школува. Хадум бил одведен во Истанбул, каде што завршил проповедничка школа. После тоа, тој сакал своја џамија, па турската администрација повторно му помогнала. Турските стражари барале соодветно место за џамија, недалеку од селото Гуске. Забележале рамно поле, блиску до еден рид (денес познат како рид Чабрати) и ги нашле сопствениците на земјата, со кои разговарале за купување на парчето земја. Сопственици биле Јак и неговиот брат Вуле и не сакале да продадат земја. Турските стражари успеале да ги предомислат и им рекле дека им треба земја само колку кожата на волот, а браќата се согласиле. Всушност, тие биле навистина лукави. Ја зеле кожата на волот, му ја исекле целата голема, долга коса и ја ставиле во вреќа. Потоа, некој ден дошле на теренот, ја извадиле косата и почнале да ги ставаат на земја. Браќата виделе дека турските стражари ги излажале, но бидејќи немале што да кажат, сакале местото да се вика единствено Јакове (комбинација од имињата на браќата Јаке и Вуле). Турската управа го прифатила името, кое подоцна било сменето во Ѓакове.
70 години подоцна, Евлија Челебија во своето дело запишал дека околу рамнината на Јак Вула и Хадум џамијата имало 2000 куќи, некои џамии и две монументални џамии, анови покриени со олово, прекрасен амам и 300 продавници. Џамијата Хадум како архитектонски објект спаѓа во класичните форми на џамиите во групата на косовски стил. Таа е покриена со коцки; има правоаголна основа и минаре кое излегува од југозападниот ѕид, во правоаголна основа. Планот и композициската шема ги содржат овие делови: салата за молитва, Хајат и минарето.
Занаети Занаетот на секачите, кој се практикувал и во Ѓаковица, бил постар од пиштолџиите. Занаетчиите кои се занимавале со овој занает произведувале различни видови на ножеви, како „дими“, ками, јатагани и сл., чии рачки ги украсувале со украси.
Според англискиот автор Најт, Ѓаковица била еден од најинтересните градови со доста лукави жители во металопреработката. Тој напишал дека „најубавите седла, филигрански производи, изработка на рачки од златен меч и украси од јатагани и пиштоли се произведени овде од вредни луѓе“. Тој понатаму продолжил: „Албанците од Скадар, Ѓаковица и Призрен се познати мајстори во производството на пиштоли и други метални предмети“. Ј. Мајлер во 1838 година за Ѓаковица тврдел дека пиштолите уживаат посебна почит и во Сараево.
Овде се изработувале луксузни лични предмети и други уметнички предмети, работени во злато, сребро и бисери. Делата на сребрениците не одговарале само на вкусот и барањата на местното население, туку и на оние на странските земји. Затоа, сребрените станале добро познати со своите уметнички производи насекаде. Т. Ипен напишал дека сребрените производи од Ѓаковица се тргувале насекаде и „се познати низ цела Албанија“. Англискиот новинар Мехју, меѓу другото, напишал: „Албанците не само што се вредни и способни за различна рачна работа, туку земјата има некои ретки производи, кои воопшто не остануваат зад некои уметнички производи од нашите западни метрополи. Дали ова може да се каже за Црногорците, Босанците или Србите? Во градовите Пеќ и Ѓаковица се изработуваат филигрански дела од злато и сребро, кои се многу подобри од оние на Малта, како од уметничката смисла изразена во нивните мотиви, така и од ткаењето и прекрасната финост на овие предмети.“
Овие извонредни дела на Ѓаковица, слични на врвките, биле барани на секој пазар, како и многу скапоцени „златни чаши изработени во филигран, направени за заштита на раката од горење“ - како што ги спомнал Лорд Бајрон во своето дело Дон Жуан, кое обично се ставаат под малите филџани за кафе, секогаш се од албанско производство. Меѓу производите на Ѓаковарските сребреници за лична декорација биле и прстените, обетките, прстените на зглобовите, „фесите“ и сл. кои се користеле во месните богати семејства и се извезувале во Истанбул. Исто така, сребрените ги украсувале цевките, рамки за огледала и сл.Grand Bazaar of Gjakova, Masar Rizvanolli, p.41
Пиштоли мини|300x300пкс| Ѓаковски пиштоли „Хута“ украсени во сават техника - долго и кратко карајфиле од 17 до 19 век Според бугарскиот научник од 19 век, Иван Михов, Ѓаковица исто така била меѓу најважните центри за производство на луксузно оружје. Францускиот конзул од Скадар, Хекарди, напишал дека „исто како и сите други Албанци, исто така и планинарите сакаат раскошни пушки“, кои биле украсени со многу уметност (страст), со резба, со мајчини бисери („седеф“ ) и бисери, кои се произведувале во Призрен, Ѓаковица и во Тетово. Оние од Ѓаковица, станале добро познати по производството на „Ѓаковски пиштоли“, „чија вредност особено се состоеше во убавината на тркалезот, но чашката или бројаницата“.
Како попознати ѓаковарски пиштолџии се споменуваат Туша од 18 век, чие име било поврзано со развојот на оружарството и сребрарството во овој град, додека во 19 век Емин Казари, Мурат Нука, Рамадан Нука, Чауш Баша, Беќир Пула итн. се споменуваат. Осврнувајќи се на оружарската традиција, Теодор Ипен, меѓу другото, напишал: „...Претходно во Скадар, Призрен и во Ѓаковица имало големи работилници за пиштолски, долги пушки, странични пушки и јатагани. Овие стари пиштоли тогаш биле во широка употреба. Постојат факти, според кои Ѓаковарските пиштолџии поставиле работилници и надвор од своето место, успешно натпреварувајќи ги производите од оние места каде што ги основале своите дуќани. Така тие предизвикале незадоволство кај месните пиштолџии. Во писмото испратено до кнезот Милош, на 6 октомври 1837 година, се кажува дека во Књажевац има пиштолот од Ѓаковица, Бајрам Мустафа со неговите два сина-чираци, против кого се жалеле тамошните занаетчии.
Туше важел за најталентираниот мајстор за изработка и украсување на целинки. Долгите пушки и оние од половината на Ѓаковица, произведени „на албанска мода“, украсени со злато и сребро, станале познати низ цела Европа уште од 18 век. Меѓутоа, според Франц Нопче, Ѓаковица подоцна станала позната и по производството на пиштоли од типот „мартин“ и била силен конкурент во продажбата на овој производ на домашниот пазар. Но, овој модел на пиштол, како и други пиштоли од албанска мода, се продавале и во странство на најоддалечените пазари. Овие пиштоли произведувале и друга неопходна опрема за употреба на пиштоли, како кругови, кои биле во употреба до 1860-тите и 1870-тите години, сè до почетокот на употребата на огнените пушки со „вијаски“. Иако првично овие пиштолџии произведувале пушки, подоцна тие се префрлиле исклучиво на производство на куршуми. Меѓу другото, тие оделе на саеми за говеда во Ивањица, каде што успешно ги продавале своите производи. Ѓаковските занаетчии произведувале патрони за востаниците на Караѓорѓе Петровиќ. Според Сами Фрашери во Ѓаковица се произведувале пушки, сребро, албански народни носии и некои видови свилени ткаенини. Трговијата таму била многу развиена. Често албанските пиштоли се нарекувале (етикетирани) со имињата на местата на производство. Така, меѓу другото, познати биле Ѓаковците (ловечки пушки), пиштоли кои биле украсени според стилот на „народната школа“ од 18 век на познатиот пиштол и сребреник Туша.
Облека