Јајои Кусама (родена на 22 март 1929 година — 14 август 2026) — јапонска современа уметница која работи првенствено во скулптурата и инсталацијата, а исто така е активна и во сликарството, перформансот, видео уметноста, модата, поезијата, фикцијата и други уметности. Нејзината работа се заснова на концептуална уметност и покажува некои атрибути на феминизам, минимализам, надреализам, уметнички брут, поп-арт и апстрактен експресионизам, и е преполна со автобиографска, психолошка и сексуална содржина. Таа е признаена како една од најважните живи уметници што дошле од Јапонија, најпродавана жена уметник во светот, и најуспешна жива уметница во светот. Нејзината работа влијаела на работата на нејзините современици, вклучувајќи ги Енди Ворхол и Клес Олденбург.
Кусама е израснатa во Мацумото и една година студирала на Универзитетот за уметности во градот Кјото во традиционален јапонски стил на сликање наречен нихонга. Таа била инспирирана од американскиот апстрактен импресионизам. Се преселила во Њујорк во 1958 година и била дел од њујоршката авангардна сцена во текот на 1960-тите, особено во поп-арт движењето. Прифаќајќи го подемот на хипи контракултурата од доцните 1960-ти, таа го привлече вниманието на јавноста кога организираше серија случувања во кои голите учесници беа обоени со светло обоени точки. Таа доживеала период во 70-тите години во кој нејзината работа била во голема мера заборавена, но заживувањето на интересот во 1980-тите ја вратила нејзината уметност во јавноста. Кусама продолжила да создава уметност во различни музеи низ светот, од 1950-тите до 2020-тите.
Кусама разговара отворено за своето ментално здравје и од 1970-тите престојува во установа за ментално здравје, и секојдневно патува до нејзиното блиско студио за да работи. Спред неа, уметноста станала начин да ги изрази своите ментални проблеми. „Се борам со болката, анксиозноста и стравот секој ден, а единствениот метод што го најдов да ми ја ублажи болеста е да продолжам да создавам уметност“, изјавила таа на интервјуе во 2012 година. „Ја следев нишката на уметноста и некако открив пат кој ќе ми овозможи да живеам“.
Биографија
Ран живот: 1929–1949 година Јајои Кусама е родена на 22 март 1929 година во Мацумото, Нагано. Родена во семејство на трговци кои поседувале расадник и фарма за семиња, Кусама започнала да црта слики од тикви во основно училиште и создавала уметнички дела што ги видела од халуцинации, чии дела подоцна ќе ја дефинираат нејзината кариера. Нејзината мајка не ги поддржувала нејзините креативни потфати; Кусама би брзала да ја заврши својата уметност бидејќи мајка ѝ ја одземала за да ја обесхрабри. Нејзината мајка била физички малтретирана, и Кусама се сеќава на нејзиниот татко како „тип изневерувал наоколу“. Уметничката вели дека нејзината мајка честопати ја испраќала да ги шпионира вонбрачните афери на нејзиниот татко, што и всадило доживотно презир кон сексуалноста, особено долниот дел од телото и фалусот: „Не сакам секс. Имав опсесија со Сексот кога бев дете, татко ми имаше љубовници и јас искусив да го видам. Не сакав да имам секс со години. Сексуалната опсесија и стравот од секс седат рамо до рамо во мене“. Нејзиното трауматично детство, вклучувајќи ги и нејзините фантастични визии, може да се каже дека е потеклото на нејзиниот уметнички стил.
Кога Кусама имала десет години, почнала да доживува живописни халуцинации кои ги опишала како „блесоци на светлина, аура или густи полиња со точки“. Овие халуцинации вклучуваа цвеќиња кои зборуваа со Кусама и шаблони во ткаенина на кои таа гледаше да оживее, да се размножува и да ја зафати или избриша, процес што таа го носи во нејзината уметничка кариера и што таа го нарекува „само-бришење “. Уметноста на Кусама станала нејзино бегство од семејството и сопствениот ум кога почнала да има халуцинации. Таа, наводно, била фасцинирана од мазните бели камења што го покриваат коритото на реката, што таа го наведува како уште едно од семенските влијанија зад нејзината трајна фиксација со точки.
Кога имала 13 години, била испратена да работи во воена фабрика каде што имала задача да шие и изработува падобрани за јапонската армија, а потоа била вовлечена во Втората светска војна. За ова искуство, таа вели дека адолесценцијата ја поминала „во затворена темнина“ иако секогаш можела да ги слушне предупредувањата за воздушен напад и да ги гледа американските Б-29 како летаат над главата среде бел ден. Нејзиното детство било под големо влијание на настаните од војната и тврди дека токму во тој период почнала да ги вреднува поимите за лична и креативна слобода. Го посетувала средното училиште Аригасаки.
Продолжила да студира сликарство Нихонга на Општинското училиште за уметности и занаети во Кјото во 1948 година. Фрустрирана од овој изразито јапонски стил, се заинтересирала за европската и американската авангарда, поставувајќи неколку самостојни изложби на нејзините слики во Мацумото и Токио во 1950-тите.
Ран успех во Јапонија: 1950-1956 година До 1950 година, таа прикажувала апстрактни природни форми во акварел, гваш и маслени бои, првенствено на хартија. Таа почнала да покрива површини - ѕидови, подови, платна, а подоцна и предмети за домаќинството и голи асистенти - со точки, заштитен знак на нејзината раб ота.
Огромните полиња со точки или „бесконечни мрежи“, се извадени директно од нејзините халуцинации. Најраното дело во кое таа ги вградила овие точки е цртеж во 1939 година на 10-годишна возраст, во кој сликата на Јапонка во кимоно, за која се претпоставува дека е мајка на уметникот, е покриена и уништена со точки. Нејзината прва серија од големи размери, понекогаш повеќе од сликите на платно долго 9 метри,David Pilling (20 January 2012), The world according to Yayoi Kusama Financial Times Weekend Magazine. Бесконечни мрежи, биле целосно покриени во низа мрежи и точки кои алудирале на халуцинаторни визии.
На нејзината слика Цвет од 1954 година, Кусама рекла:
Еден ден ги гледав црвените цветни обрасци на чаршафот на масата, и кога го кренав погледот, видов дека истата шема го покрива таванот, прозорците и ѕидовите, и конечно низ целата соба, моето тело и универзумот. Чувствував како да почнав да се самоубивам, да се вртам во бесконечноста на бескрајното време и апсолутноста на просторот и да се сведувам на ништо. Како што сфатив дека тоа всушност се случува и не само во мојата имагинација, бев исплашен. Знаев дека треба да побегнам за да не бидам лишена од мојот живот од магијата на црвените цвеќиња. Очајно истрчав по скалите. Скалите под мене почнаа да се распаѓаат и јас паднав по скалите истегнувајќи го зглобот.
Њујорк Сити: 1957–1972 година По живеењето во Токио и Франција, Кусама ја напуштила Јапонија на 27-годишна возраст и заминала во САД. Таа изјавила дека почнала да го смета јапонското општество „премало, премногу сервилно, премногу феудалистичко и премногу презриво за жените“. Пред да си замине од Јапонија во САД, уништила многу од нејзините рани дела. Во 1957 година, се преселила во Сиетл, каде што имала изложба на слики во галеријата Зои Дузана. Таму останала една година пред да се пресели во Њујорк, побарала совет од О'Киф. За време на нејзиниот престој во САД, брзо ја воспоставила својата репутација како лидер во авангардното движење и добила пофалби за нејзината работа од анархистичкиот уметнички критичар Херберт Рид .
Во 1961 година, таа го преселила своето студио во истата зграда со Доналд Џад и скулпторката Ева Хесе која и станала блиска пријателка. Во раните 1960-ти, Кусама започнала да создава таканаречени меки скулптури покривајќи предмети како што се скали, чевли и столици со бели фалични испакнатини.Yayoi Kusama MoMA Collection, New York. И покрај микроуправуваната сложеност на цртежите, таа ги покажала брзо и на големо, воспоставувајќи ритам на продуктивност кој сè уште го одржува. Таа воспоставила и други навики, како рутински фотографирања со нови дела и редовно да се појавува во јавност со препознатливи боб перики и шарени, авангардни моди.
Во јуни 1963 година, едно од меките скулптури на Кусама, кауч покриен со испакнатини слични на фалус што таа ги сошила, бил изложен во Зелената галерија заедно со дело од Клаес Олденбург. Делото на Кусама добило најголемо внимание од присутните и критичарите, а до септември Олденбург изложувал сошиена мека скулптура, од кои некои парчиња биле многу слични на оние на Кусама; Сопругата на Олденбург и се извинила на Кусама на изложбата. Според професорот по уметност во Фордам, Мидори Јамамура, Олденбург најверојатно бил инспириран од работата на Кусама да користи шиени парчиња, парчиња што го направиле „меѓународна ѕвезда“. Кусама паднала во депресија поради инцидентот. Сличен инцидент се случил набргу потоа кога Кусама изложила чамец што го прекрила со мека скулптура, при што фотографиите од бродот целосно ги покривале ѕидовите на изложбениот простор, што било многу иновативно. Енди Ворхол ја забележал изложбата и недолго потоа ги прекрил ѕидовите на изложбениот простор со фотографии од крава, поради што привлекол значително внимание. Кусама станала многу таинствена за нејзината студиска работа. Хелејн Познер, од Музејот на уметност во Нојбергер, рекла дека веројатно е некоја комбинација на расизам и сексизам што ја спречувало Кусама, која создавала дела од еднаква важност кои мажите ги земале како идеи и земале заслуги за нив. „Точката има форма на сонцето, што е симбол на енергијата на целиот свет и нашиот жив живот, а исто така и форма на месечината, која е мирна. Тркалезна, мека, шарена, бесмислена и несвесна. Точките стануваат движење... Точките се пат до бесконечноста.“ - изјавила Кусама. Од 1963 година, Кусама ја продолжила својата серија соби Огледало/Бесконечност. Во овие сложени инсталации со бесконечни огледала, наменски изградените простории обложени со огледало кои содржат голем број топчиња во неонски бои, кои висат на различни висини над гледачот. Стоејќи внатре на мала платформа, набљудувачот гледа светлина која постојано се рефлектира од огледалните површини за да создаде илузија на бескраен простор.
Во текот на следните години, Кусама била продуктивна, и експериментирала со самостојни инсталации со големина на просторија во кои биле вградени огледала, светла и музика со цевки. Џад и Џозеф Корнел станале дел од нејзините пријатели и поддржувачи. Сепак, не профитирала финансиски од својата работа. Во тоа време, била редовно хоспитализирана поради прекумерна работа, а О'Киф го убедила својот дилер Едит Херберт да купи неколку дела за да и помогне на Кусама да ги избегне финансиските тешкотии. Таа не заработила онолку пари колку верувала дека заслужува, а нејзината фрустрација станала толку екстремна што се обидела да се самоубие.
Во 1960-тите, Кусама организирала чудни случувања на видни места како Централ Парк и Бруклинскиот мост, често со голотија и дизајнирани да протестираат против Виетнамската војна. Во едно, таа му напишала отворено писмо на Ричард Никсон, нудејќи му да има секс со него ако ја запре војната во Виетнам. Помеѓу 1967 и 1969 година, се концентрирала на изведби одржани со максимален публицитет, обично вклучувајќи ја Кусама сликајќи точки на нејзините голи изведувачи, како во Големата оргија за будење на мртвите во МоМА (1969), во која изведувачите добиле инструкции да се прегрнат еден со друг. За време на ненајавениот настан, осум изведувачи под раководство на Кусама се соблекле и влегле голи во фонтана и позирале во вид на скулптури од Пикасо, Џакомети и Мајол.