Јулиската Краина исто така позната како Јулиска Венеција, е област во јужна Средна Европа која моментално е поделена меѓу Хрватска, Италија и Словенија.Contemporary History on Trial: Europe Since 1989 and the Role of the Expert Historian by Harriet Jones, Kjell Ostberg, Nico Randeraad p. 155 Терминот бил измислен во 1863 година од страна на италијанскиот лингвист Грацијадио Исаја Асколи, кој бил роден во областа, за да покаже дека австриското приморје, Венето, Фриули и Трентино (тогаш сите биле дел од Австриското Царство) споделувале заеднички италијански јазичен идентитет. Асколи ја потенцирал августовската поделба на Римска Италија на почетокот на Империјата, кога Венеција и Хистриа биле Регио X (Десеттиот регион).Marina Cattaruzza, Italy and Its Eastern Border, 1866–2016, Routledge 2016 - ch. I
Терминот подоцна бил поддржан од страна на италијанските иредентисти, кои барале да ги припојат регионите во кои етничките Италијанци го зафаќеле најголемиот дел (или имале значителен дел) од населението: австриското приморје, исто така и областите Трентино, Фиме и Далмација. Тројната Антанта ѝ ги ветила регионите на Италија за време на распадот на Австроунгарското Царство, но само ако се согласила да биде дел од сојузничките сили во Првата светска војна. Тајниот договор од Лондон од 1915 година ѝ ветил на Италија територии кои главно биле населени со Италијанци (како што бил Трентино), како дополнение на тие што биле населени главно со Хрвати или Словенци; на териториите живееле 421.444 Италијанци и отприлика 327.000 етнички Словенци.Lipušček, U. (2012) Sacro egoismo: Slovenci v krempljih tajnega londonskega pakta 1915, Cankarjeva založba, Ljubljana.
Современиот италијански автономен регион, кој се граничел со Словенија, се викал Фурланија-Јулиска Краина („Фриули-Венеција Џулија“)."The History of "Venetia Julia"
Етимологија мини|Тривенето, или Тре Венезие, според Грациадио Асколи Терминот„Јулиска Венеција“ измислено од страна на италијанскиот еврејски историски лингвист познат како Грациадио Асколи, кој бил роден во Горица.
Една од статиите во весник од 1863 година, покажува дека Асколи се фокусирал на широка географска област која се наоѓала северно и источно од Венеција и во тоа време била под австриска власт; го нарекол Тривенето („трите венецијански региони“). Асколи го поделил Тривенето на три дела:
Евгејска Венеција, составена од италијанскиот регион Венето и поголемиот дел од територијата на Фриули (приближно одговара на сегашните италијански покраини Удине и Порденоне) Тридентинска Венеција: денешниот италијански регион Трентино-Јужен Тирол Јулиска Венеција: „Горица, Трст и Истра ... вклучувајќи ја и земјата помеѓу Венеција во строга смисла на терминот, Јулиските Алпи и морето“
Според даденава дефиниција, Тривенето се преклопувало со поранешниот антички римски регион "Регион X Венеција и Хистра" од страна на познатиот император Август за време на неговата административна реорганизација на Италија што се одржала на почетокот на првиот век од нашата ера. Асколи (кој бил роден во Горица) ја добил идеата за своите термини од лингвистички и културни причини, велејќи дека јазиците што се зборувале во трите области биле значително слични. Неговата цел била да ѝ ги нагласи на владејачкото Австриско Царство латинските и венецијанските корени на регионот, и колку бил важен италијанскиот јазичен елемент.
Терминот „Јулиска Венеција“ не бил проширен од почетокот, туку почнал нашироко да се користи за време на првата деценија на 20 век. Се користел во официјалните административни акти од страна на италијанската влада од 1922-1923 година и по 1946 година, кога во името на новиот регион бил вклучен Фурланија-Јулиска Краина.
Историја
Раниот среден век до Република Венеција центар|мини|1000x1000пкс| Карта на Далмација и Истра со границите поставени со Договорот од Лондон (1915 година) (црвена линија) и оние кои всушност се добиени од Италија (зелена линија). Црната линија ја означува границата на гувернерот на Далмација (1941-1943). Античките домени на Република Венеција се означени со розова боја (испрекината дијагонално, териториите што припаѓале повремено). Кон крајот на постоењето на Римското Царство и почетокот на големата преселба на народите, областа се сочинела од лингвистички граници помеѓу жителите кои говереле на латински јазик (и неговите дијалекти) и жителите кои говереле на германски и словенски јазик кои во тоа време се преселувале во регионот. Германските племиња за првпат почнале да се доселуваат во денешна Австрија и нејзините околни области помеѓу четвртиот и шестиот век. По нив почнале да се доселуваат Словенците, кои почнале да се појавуваат на границите на Византиската империја околу шестиот век и се сместувале на Источните Алпи меѓу шестиот и осмиот век. Во византиска Далмација, на источниот брег на Јадранското Море, неколку градови-држави имале ограничена автономија. Словенците ги задржале своите јазици во внатрешноста, а локалните романски јазици (следени од венецијанскиот и италијанскиот) продолжиле да се зборуваат на брегот.
Почнувајќи дури од раниот среден век, две главни политички сили го обликувале тој регион: Република Венеција и Хабсбурговците (војводите и, подоцна, надвојводите на Австрија). Во 11 век, Венеција започнала со градење на прекуморска империја (Stato da Mar) за да ги воспоставила и заштитила своите трговски патишта во Јадранското и југоисточното Средоземно Море. Крајбрежните области на Истра и Далмација биле клучните делови на овие правци откако Пјетро II Орсеоло, дужот од Венеција, воспоставил венецијанска власт во високото и средното Јадранско Море околу 1000 година. Венецијанското присуство било концентрирано на брегот, заменувајќи го византиското владеење и потврдувајќи ја политичката и лингвистичката поделба помеѓу брегот и внатрешноста. Република Венеција започнала да се шири во внатрешноста на Италија (Stato da Tera) во 1420 година, стекнувајќи ја Патријаршијата во Аквилеја (која вклучувала дел од современите Фриули—денешните покраини Порденоне и Удине—и дел од внатрешната Истра).
Хабсбурговците го задржале Маршот на Крањска, приближно одговарајќи на централниот карњолски регион во денешна Словенија (дел од нивните имоти во Внатрешна Австрија), од 1335 година. Во текот на следните два века, тие добиле контрола над истарските градови Пазин и Риека-Фиуме, пристаништето Трст (со Дуино), Градишка и Горица (со округот Фриули).
Република Венеција до 1918 година Регионот бил релативно стабилен од 16 век до падот на Република Венеција во 1797 година, кој бил обележан со познатиот Договор од Кампо Формио помеѓу државите Австрија и Франција. Хабсбурзите добиле венецијански области на Истарскиот Полуостров и островите Кварнерскиот Залив кои подоцна ги прошириле своите имоти во 1813 година со поразите на Наполеон и распаѓањето на француските илирски покраини. Австрија го добила поголемиот дел на територии на републиката, во тоа спаѓа јадранскиот брег, Истра и делови од денешна Хрватска (како што е градот Карловац).
Со владеењето на Хабсбурговците се укинале политичките граници кои ја делеле областа отприлика 1.000 години. Териториите првично биле доделени на новото Кралство Илирија, кое подоцна станало австриско приморје во 1849 година. Ова било основано како круна (Кронланд) на Австриската империја, која била составена од три региони: полуостровот Истар, Горица и Градишка и градот Трст.
Италијанско-австриската војна од 1866 година, била проследена со преминувањето на појавата што во тоа време била познато како Венето (сегашните региони Венето и Фриули, во која не спаѓала покраината Горица) во Италија, не влијаело директно на Приморјето; сепак, мала заедница сочинувајќи словенски говорници сместени во североисточниот дел на Фриули (област позната како Славија Фриулана – Бенешка Словенија ) станала дел од Кралството Италија.
Италијанските жители кои биле во Јулијан Марш го поддржале италијанското обединување: како последица на тоа, Австријците започнале да ги гледаат Италијанците како непријатели и ги фаворизирале словенските заедници на Јулијан Марш. За време на состанокот на Советот на министри од 12 ноември 1866 година, императорот Франц Јозсф I од Австрија го претставил широкиот проект насочен кон германизација или словенизација на областите на империјата со присуство на Италија:
„Неговото величество ја изрази прецизната наредба да се преземе одлучно дејство против влијанието на италијанските елементи кои сè уште се присутни во некои региони на круната и, соодветно заземајќи ги работните места на јавни, судски, мајстори, како и со влијание на печатот, работа во Јужен Тирол, Далмација и Приморје за германизација и словенизација на овие територии, без оглед на околностите и енергијата на овие територии. Неговото Величество ги повикува централните канцеларии на силна должност да продолжат на овој начин кон она што е воспоставено.“
— Франц Јосип I од Австрија, Совет на круната од 12 | ноември 1866 година
Истарските Италијанци претставувале повеќе од 50% од вкупниот број на население кои живееле Истра во рок од векови, додека сочинувале околу само една третина од населението во 1900 година.
Кралството Италија (1918-1943) мини|Промени на италијанската источна граница од 1920 до 1975 година. Кралството на Италија го анектирало регионот по Првата светска војна според Лондонскиот договор, а подоцна и Рапалскиот договор, во него опфаќајќи го најголемиот дел од поранешното австриско приморје (Горицa и Градишка, Трст и Истра), областите кои се наоѓале на југозападната страна од поранешното Војводство Карњска, и сегашно постоечките италијански општини Тарвихета и Малонтебринборт (настрана од Фусин во Валромана во источен Тарвизио, кој бил дел од Крањска). Многу голем дел од припоените области се сочинеле од словенечки или хрватски области, ако не и целосно. Островот Крк и општината Кастав, кои порано биле дел од австриското приморје, подоцна станале дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (преименувано во Кралство Југославија во 1929 година).
Риека, која имала посебен статус во Земјите на круната на Свети Стефан (унгарскиот дел на Австроунгарија), станала независен град-држава преку Договорот од Рапало: Слободната држава Риека. Но, тој бил укинат по Римскиот договор од 1924 година и бил поделен помеѓу Италија и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.
Новите покраини на Горица (која била споена со покраината Удине помеѓу 1924 и 1927 година), познати како Трст, Пула и Фиме (по 1924 година) биле создадени. Тарвизио, Понтеба, Малборгето Валбруна и најзападниот дел од тогаш поранешното приморје околу Сервињано дел Фриули останале дел од Удине (и така и Евганеска Венеција) по 1927 година.
Италијанците најчесто живееле во градови и покрај брегови, додека Словенците се населувале во внатрешноста. Фашистичкиот прогон, познат како „централизиран, угнетувачки и посветен на насилната италијанизација на малцинствата“, предизвикал емиграција на околу 105.000Cresciani, Gianfranco (2004) "Clash of civilisations" , Italian Historical Society Journal, Vol.12, No.2, p.4 Словенечки и Хрватски жители од Јулијанскиот марш - околу 70.000 жители во Југославија и 30.000 жители во Аргентина. Неколку илјади далматински италијанци почнале да се селат од Југославија во Италија по 1918 година, многумина во Истра и Трст.
Како одговор на фашистичката италијанизација на словенечките области, во 1927 година се појавила милитантната антифашистичка организација позната како ТИГР. Организацијата ТИГР го координирала словенечкиот отпор против Кралство Италија сè додека не бил разбиен од страна на тајната полиција во 1941 година, и некои поранешни членови им се приклучиле на југословенските партизани. Словенечките партизани се појавиле таа година во окупираната Љубљанска Покраина и се прошириле до 1942 година во другите словенечки области кои биле анектирани од Италија дваесет години претходно.
Германска окупација и отпор (1943–1945)