мини|289x289пкс| Сулиот облечен во фустанела, Луј Дупре. Фустанот или фустанелата — традиционална облека слична на плисирано здолниште, наречена исто така и килт, која ја носат мажите на Балканот.

Албанската народна носија со фустанела ги идентификувала специјалните воени трупи што ги формирале Албанците во рамките на Отоманската Империја, чија воена моќ станала позната, особено за време на отоманските албански паши Али-паша Јанински и Мухамед Али-паша од Египет.; ; . Кон крајот на 18-ти и почетокот на 19-ти век го носеле албанските воини во Кралството Неапол и Јонските Острови.; Во текот на 1810-тите, албанската воена униформа била официјално усвоена од британскиот полк на Јонските Острови. Во текот на 1820-тите, фустанелата станала главен визуелен симбол на филохеленизмот, а за време на Грчката војна за независност ја носеле грчките револуционерни борци.; ; ; . Во тоа време, озлогласеноста на фустанелата, како симбол на машка храброст и хероизам значително се зголемила низ Отоманската Империја и се проширила низ цела Европа.; . По грчката независност, фустанелата и придружните везени елеци и јакни биле усвоени од новоформираната грчка војска. Во 1835 година. Фустанелата била прогласена за официјална дворска носија и на крајот станала грчка национална носија.; . Албанско-грчката носија последователно добила популарност меѓу народите кои сакале да се облекуваат храбро и херојски.

Во модерното време, фустанелата станала дел од повеќето балкански народни носии. Во Грција, кратка верзија на фустанелата, носат церемонијални воени единици како што се Евзоните уште од 1868 година. Во Албанија, се носела Кралската гарда во меѓувоениот период. И Грција и Албанија тврдат дека фустанелата е нивна национална носија.

Потекло Керамичка фигурина облечена во фустанела (т.е. плисирана здолниште што ја носи маж) била пронајдена во Драч, во денешна централна Албанија, датирана од 4-ти век од н.е., што јасно дава рани археолошки докази за постоењето на фустанелата.

Според една хипотеза, фустанелата првично ја носеле Илирите.. Се тврдело дека во 13-ти век фустанелата била вообичаена облека на далматинските мажи, кои се сметале за илирски предци на Албанците. Сер Артур Еванс рекол дека албанската фустанелата на селските жени (која се носела преку словенската скутина) кои живееле во близина на современите босанско - црногорски граници била зачуван илирски елемент меѓу локалното словенско население.. мини| Релјеф од околу 5 век п.н.е. на кој е прикажан Архидим Нимфолепт, градител на светилиштето во пештерата Вара во Атика, облечен во хитон, протолкуван како фустанела. Некои научници сугерираат дека албанско-илирскиот килт станал оригинален модел (образец) на римска воена облека. Баронот Франц Нопча понатаму теоретизирал дека келтскиот килт се појавил дури откако римските легии им го претставиле албанскиот килт на Келтите во Британија.

Некои научници сугерираат на нејзино римско потекло, поврзувајќи ја фустанелата со статуи на римски императори кои носеле плисирани туники долги до колена. Според една варијанта на ова гледиште, како што Римјаните се ширеле во постудените клими на централна и северозападна Европа, биле додадавани повеќе набори за да се обезбеди поголема топлина; според друга варијанта на ова гледиште од фолклористката Јоана Папантониу, фустанелата на крајот еволуирала од келтскиот килт, како оригинален прототип.

Што се однесува до килтовите, генерално се смета дека ги носеле келтските воини од римскиот период и дека биле воведени во шкотските висорамнини околу 16-ти век од н.е.

Други научници сугерираат дека фустанелата произлегла од голем број антички грчки облеки како што се хитонот (туника) и (кратката воена туника).: "From the ancient chiton and the common (short military tunic), fastened by a belt round the waist and falling into narrow regular folds, is derived the fustanella which by extension gives its name to the whole of the costume.": "The young shepherd wears a fustanella, descendant of the military tunic of ancient Greece, now rarely worn except by certain regiments." Оваа хипотеза вклучува поврзаност со античка статуа (3-ти век п.н.е.) која се наоѓа во областа околу Акропол во Атина. Сепак, не е зачувана никаква старогрчка облека што би потврдила дека фустанелата потекнува од плисираната облека или хитоните што ги носеле мажите во класична Атина.

Во Византија се носела плисирано здолниште познато како подеа (грчки: ποδεα)..: "While 35 plates have the warrior wearing the podea or pleated skirt (sometimes called a fustanella) attributed to Manuel I, the "new Akrites," in a Ptochoprodromic poem, and 26 have him slaying a dragon, neither iconographic element is sufficient to identify the hero specifically as Digenes because both the skirt and the deed characterize other akritai named in the Akritic Songs." Носителот на подеата бил поврзан со типичен херој или акритски воин и може да се најде во наоди од 12-ти век кои му се припишуваат на царот Мануел I Комнин (владеел 1143–1180 г.).

Употреба

Македонија Во традиционалната машка носија во Македонија, особено во одредени региони како Скопска Блатија, Овче Поле, Бабуна, Азот, Мариово, како и во носијата на русалиите од гевгелиско, присутен бил облековниот елемент познат како фустан, встан, ајта или тоска — вид здолниште од платно, богато набрано во струкот. Се облекувал над кошулата, преку гаќите или бечвите, и претставувал составен дел од машката облека, особено во младешкиот период од животот.

Овој вид облека го носеле пред сè младоженци и млади мажи, при што фустанот бил нешто пократок од другите облеки, составен од повеќе клинови. Во Овче Поле, на пример, мажите го носеле фустанот сè до својата четириесетта година, додека сè уште се фаќале на оро и учествувале во јавните собири.

Преку неговата распространетост и функција, фустанот сведочи за заеднички културни обрасци и за специфичниот статус на младите мажи во традиционалната средина.

Употребата на терминот „тоска“ може да се припише на хипотезата дека носијата била воведена во одредени региони во Македонија како културна позајмица од Албанците од Тоскерија (подрегион во јужна Албанија).

Албанија На албанските територии, фустанелата се користела со векови пред отоманското владеење. Фустанелата била прикажана на фрагмент од мајолика керамика од Драч од 13-ти век. Документ од 14-ти век (1335) во кој се наведени голем број предмети, вклучувајќи порхет (памучна ткаенина), кои биле запленети од некој морнар во пристаништето на реката Дрим во регионот на Скадарското Езеро во Албанија. Во доцновизантискиот и раниот отомански период, јужните Албанци мигрирале во Грција и јужна Италија, носејќи ги со себе своите обичаи, јазик и облека, вклучувајќи ја и облеката фустанела. Во 19-ти век, употребата на фустанелата се проширила низ сите населени подрачја со Албанци и станала етничка носија карактеристична за албанските мажи.

За време на Наполеоновото доба (1799–1815), албанските платенички трупи (муслимански Арнаути), чија традиционална носија вклучувала фустанела, биле вбројувани меѓу платените трупи на турската влада, заедно со јаничарите. По распуштањето на јаничарскиот корпус во 1826-та година. Во 1411-та година, албанските трупи биле ангажирани во разни армии како гранични батаљони кога Махмуд II ја основал новата Мансуриска армија во рамките на османлиската армија. Во текот на 1820-тите, властите на отоманските покраински влади генерално ги претпочитале албанските платенички трупи пред кои било од постојаните армиски трупи.

Кон крајот на 18-ти и почетокот на 19-ти век, албанските воини ја носеле својата традиционална носија со фустанела во Кралството Неапол и Јонските Острови. Помеѓу 1807-та година и 1814-та година, го носеле припадници на албанскиот полк на француската армија, кој се состоел главно од албански воини. Во текот на 1810-тите, военото здолниште на албанскиот војник било официјално усвоено како стандардизирана воена униформа на 1 полк од грчка лесна пешадија на Британската армија, составен главно од Албанци и Грци.

Фустанелата од странските научници и патници се сметала за типична албанска носија, која ги карактеризирала Албанците од перспектива на облеката со векови, особено во 18-ти и 19-ти век. Во 1805-та година Вилијам Мартин Лик известил дека го носеле оружарите на албанските бегови во Мореја и дека „албанското здолниште секој ден станува сè почесто, како во Мореја, така и во остатокот од Грција“. Во 1807-та година Лик известил дека службениците на албанскиот владетел Али-паша Јанински вклучувајќи ги и неговите синови, биле облечени во согласност со албанската традиција. Помеѓу 1809–1810 година, во рамките на областа на денешна јужна Албанија и северозападна Грција, британскиот патеписец Џон Кам Хобхаус забележал дека при патување од грчкојазичната област (регионот јужно од Делвинаки) кон албанската област (во правец на Ѓирокастро), се случило поместување на некои од јазиците од различни средини. Оние што зборувале албански носеле кошула и килт наречен камиса, додека оние што зборувале грчки носеле волнени панталони. лево|мини| Лорд Бајрон во албанска облека (1813) од Томас Филипс. Бајрон го купил ова кога пристигнал во Албанија во 1809 година. На почетокот на 19-ти век, други британски патници во регионот ја забележале албанската носија, особено во 1809-та година. Во 1811-та година, Лорд Бајрон ја прославил и опишал како „највеличествената во светот, составена од долг бел килт, златна наметка, црвено-кадифено златна јакна и палто, сребрен пиштол со кама“. Познатата албанска облека не била официјална униформа украсена со ознаки, туку традиционална носија со мали варијации во зависност од регионалната локација или личните преференции на носителот. Откако била прославена и опишана од Бајрон, кој бил највлијателниот филохеленист во тоа време, традиционалната носија на албанскиот воин станала главен визуелен симбол на филохеленизмот во 1820-тите,. Албанската традиционална носија со фустанела била многу популарна меѓу балканските народи, а ја усвоиле и многу други народи. Неговото ширење меѓу соседните народи како што се Грците, па дури и Турците е документирано од историчари од тоа време.

Во текот на 1848–1849-та година, британскиот сликар Едвард Лир, патувајќи низ областа на денешна Албанија, забележал дека фустанелата е карактеристична национална носија за Албанците. Други уметници кои ја посетиле јужна Албанија во средината на 19-ти век, како што се Хенри Кук и Џорџ де ла Пор Бересфорд, прикажале пејзажи со Албанци во традиционални носии што вклучуваат фустанела.

Во текот на 19-ти век, фустанела се носела преку тесните панталони кај машките албански Геги од страна на руралните групи Малесоре или планинците од племињата Клименти, Бериша, Шала и Хоти. Тие ја резервирале употребата на фустанела за елитите за време на важни и формални пригоди како што се решавање на спорови, избор на локални племенски претставници и прогласување верност. Во текот на 1920-тите, фустанелата почнала да излегува од мода кај Тоските, и била заменета со облека во западен стил изработена од локални кројачи..

Албанската фустанела има околу шеесет набори, или обично умерен број.. Изработена е од тежок домашен лен. Историски гледано, здолништето било доволно долго за да го покрие целиот бут (вклучувајќи го и коленото), оставајќи го изложен само долниот дел од ногата. Обично го носеле богатите Албанци, кои исто така покажувале украсен Јатаган покрај себе и пар пиштоли со долги резбани сребрени рачки на ременот. Вообичаен обичај во Албанија бил белите здолништа да се потопуваат во стопена овча маст (лој) со двојна намена да бидат водоотпорни и помалку видливи од далечина.. Ова обично го правеле војниците. Откако ќе се изваделе од котелот, здолништата биле обесувани да се исушат, а потоа пресувани со ладни пегли за да се создадат набори. Тогаш добивале сив изглед, но во никој случај не биле нечисти.