Фламанска книжевност е книжевност од Фландрија, историски регион што опфаќа делови од денешна Белгија, Франција и Холандија. До почетокот на 19 век, оваа книжевност се сметала за составен дел од „холандската“ (Nederlandse) литература. Откако Белгија станала независна од Холандија во 1830 година, термините фламанска литература и книжевност на Фландрија добиле потесно значење и се однесуваат на книжевноста на холандски јазик произведена во Белгија. Лавовскиот дел од книжевноста создадена во Фландрија останува дел од книжевноста на холандски јазик, во тесна врска со Холандија, како и со Суринам.
Средновековна фламанска книжевност
Хроники мини|Ракопис KB 76 E 23 - фолд 100r од Римуваната хроника од Воринген. Најстарите книжевни дела од регионот денес познат како Фландрија (до 1795 година, кој приближно го опфаќал Грофството Фландрија, срцето на Брабантското војводство и Грофството Лун) не биле напишани на среднохоландски јазик, туку на латински. Освен побожната книжевност, како што билахагиографијата, почнале да се појавуваат и разни локални и регионални хроники како рани форми на историографија. Најраната текстуална традиција во Грофството Фландрија била таканаречената Фландриа Генероса, која започнала како многу едноставна и основна генеалогија на грофовите од Фландрија кон крајот на 10 век. Во следните фази, наречени Генеалогија на грофовите од Фландрија, текстовите биле ажурирани до 1168 година.
Како што овие првични текстови биле копирани и понатаму проширувани од страна на писарите, биле додавани повеќе наративни елементи за други групи луѓе, општеството како целина, пејзажот и околината, а биле вклучени и многу настани и случувања во поширокиот регион. До 1200 година, почнале да се појавуваат првите преводи на Фландриа Генероса од латински на старофранцуски. До средината на 14 век, за време на преминот од старофранцуски на среднофранцуски, било напишано делото „Хроники на Фландрија", кое пак послужило како основа за среднохоландската Римувана хроника на Фландрија. Сепак, главната гранка на традицијата Фландриа Генероса било делото Континуато Кларомарискенисис (Continuatio Claromariscensis), кое до почетокот на 15 век инспирирало семејство прозни хроники на среднохоландски јазик, познати како Одлична хроника на Фландрија (Excellente Cronike van Vlaenderen).
Пишувањето на хроники во Брабант започнало многу подоцна, во 13 век, исто така првично на латински. Една од првите дела на среднохоландски јазик била Римуваната хроника од Воринген, драматичен приказ на Битката кај Воринген (1288) во пофалба на победникот Јован I, војвода од Брабант. Најпознатиот среднохоландски пример е Брабантски Јестен, уште една римувана хроника, напишана во 1351 година од Јан ван Боендале.
Поезија Во најраните фази на холандскиот јазик, бил присутен значителен степен на меѓусебна разбирливост со некои (она што денес го нарекуваме) германски дијалекти, а некои фрагменти и автори се сметале за автори и за двата света. Примери за ова се поетот од 12 век, Хендрик ван Велдеке, автор и на холандската и на германската книжевност.
Во првите фази на фламанската книжевност, поезијата била доминантна форма на книжевно изразување. Во Ниските Земји, како и во остатокот од Европа, дворската романса и поезијата биле популарни жанрови во текот на средниот век. Еден таков минезангер бил претходно споменатиот Ван Велдеке. Витешкиот еп бил исто така популарен жанр, честопати прикажувајќи го кралот Артур или Карло Велики (Карел) како протагонист (значаен пример бил Karel ende Elegast, холандски за „Карло Велики и вилешкиот дух/вилешкиот гостин“). мини|Хендрик ван Велдеке во Кодексот Манес, 14 век. Првиот писател на холандски јазик познат по име бил поет од округот Лун од 12 век, по име Хендрик ван Велдеке. Тој бил ран современик на Валтер фон дер Фогелвајде. Ван Велдеке напишал дворска љубовна поезија, хагиографија на Свети Серватиј и епско прераскажување на „Енеида“ на лимбуршки дијалект кој се протегал на холандско-германската јазична граница.
Голем број од преживеаните епски дела, особено дворските романси, биле копии или проширувања на претходни германски или француски дела, но постојат примери на навистина оригинални дела (како „Karel ende Elegast“ од анонимен автор) и оригинални дела на холандски јазик кои биле преведени на други јазици (значајната холандска драма за моралот „Елкерлијк“ ја формирала основата за англиската драма „Секој човек").
Легенди и народни приказни Со исклучок на античките приказни вградени во холандските народни песни, практично никакви вистински народни приказни од холандската антика не биле зачувани до денес, а речиси и нема одгласи на германскиот мит. Од друга страна, сагите за Карло Велики и Артур се појавувиле веднаш во среднохоландски форми. Тие очигледно биле воведени од скитници-минстрели и преведени за да се задоволи љубопитноста на благородничките жени. Ретко било името на таков преведувач да стигне до нас. „Песната за Роланд“ била преведена некаде во дванаесеттиот век, а фламанскиот минстрел Дидерик ван Асенед ја завршил својата верзија на „Флорис и Бланшфлор“ околу 1260 година.
Легендите за Артур најверојатно биле донесени во Фландрија од некои фламански колонисти од Велс, по нивното враќање во нивната татковина. Околу 1250 година, еден брабантински минстрел ја превел „Проза Ланселот“ по наредба на неговиот господар, Лодевијк ван Велтем. Оваа адаптација, позната како „Збирка Ланселот“, содржи многу разлики од францускиот оригинал и вклучува голем број епизоди кои веројатно првично биле посебни романси. Некои од нив се самите преводи на француски оригинали, но други, вклучувајќи го „Моријан“, веројатно биле оригинали. „Гавејн" бил преведен од Пенинк и Пјетер Востерт како „Roman van Walewein en het schaakspel" (Романот за Валевајн и играта шах) пред 1260 година, додека првиот целосно оригинален холандски епски писател, Јакоб ван Марлант, се занимавал околу 1260 година со неколку романси поврзани со Мерлин и Светиот грал.
Најраните постоечки фрагменти од епот за Рејнард Лисицата биле напишани на латински од фламански свештеници, а околу 1250 година, првиот дел од многу важната Van den vos Reynaerde („Од Рејнард“), верзија на холандски јазик напишана од Вилем. Во своето постоечко дело авторот го следи Пјер де Сен-Клу, но не ропски; и тој е првиот навистина восхитувачки писател што го среќаваме во холандската литература. Вториот дел го додал друг поет, Ернут, за кого знаеме малку друго.
Првиот лирски писател од Ниските Земји бил Јован I, војвода од Брабант, кој успешно го практикувал минелидот. Во 1544 година, била објавена најраната збирка на холандски народни песни, а во овој том биле зачувани една или две романси од четиринаесеттиот век, од кои најпозната е „Het Daghet in den Oosten“ (Разденувањето на Истокот).
Образование и охрабрување Досега, книжевното творештво на среднохоландски јазик главно им служело на аристократските и монашките редови, забележувајќи ги традициите на витештвото и религијата, но едвај се однесувало на поголемиот дел од населението. При крајот на тринаесеттиот век, се случила промена во холандската книжевност. десно|мини|Јакоб ван Мерлант. Основач и создавач на оваа оригинална холандска книжевност бил Јакоб ван Марлант. Неговото дело „Der Naturen Bloeme“ („Цветот на природата“), напишано околу 1263 година, зазело важно место во раната холандска книжевност. Тоа било збирка на морални и сатирични обраќања до сите класи на општеството. Со своето „Rijmbijbel“ („Стиховна Библија“) тој ја најавил храброста и слободната мисла на Реформацијата. Дури во 1284 година го започнал своето ремек-дело „De Spieghel Historiael“ („Огледалото на историјата“) по команда на грофот Флорис V.
Уште од самиот почеток, книжевниот дух во Ниските Земји почнал да се наметнува во еден домашен и утилитарен дух. Хем ван Акен, свештеник од Лувен, кој живеел околу 1255–1330 година, и кој во многу чудна мера ги комбинирал романтичните и дидактичките елементи што преовладувале во тоа време, бил целосно аристократски настроен. Уште во 1280 година го завршил преводот на „Роман за розата“, кој веројатно го започнал за време на животот на неговиот автор Жан де Мен. лево|мини|Јан ван Русбрук Што се однесува до прозата, најстарите дела од холандската проза што биле зачувани до денес се повелби на градови во Фландрија и Зеланд, датирани од 1249, 1251 и 1254 година. Беатриса Назаретска (1200–1268) била првата позната прозаистка на холандски јазик, авторка на значајната дисертација позната како „Седумте патишта на светата љубов“. Од другите холандски мистици чии дела стигнале до нас, се издвојува бриселскиот фратар Јан ван Русбрук (попознат на англиски како Блажениот Јован од Русбрук, 1293/4–1381), „таткото на холандската проза“. Прозен превод на Стариот завет бил направен околу 1300 година, а делото „Животот на Исус“ било од приближно истиот датум.
Еснафи и фестивали Поетите од Ниските Земји веќе во доцниот среден век ја откриле вредноста на еснафите во промовирањето на уметноста и индустриските занаети. Се претпоставува дека терминот „Collèges de Rhétorique“ („Комори на реторика“) бил воведен околу 1440 година кај дворјаните на бургундската династија, но самите институции постоеле многу порано. Овие книжевни еснафи, чии членови се нарекувале себеси „Реторичари“, постоеле до крајот на шеснаесеттиот век и во поголемиот дел од тој период зачувале целосно средновековен карактер, дури и кога влијанијата на ренесансата и реформацијата ги принудиле до одреден степен да ги модифицираат своите надворешни форми. Тие во речиси сите случаи биле апсолутно од средната класа по тон и се спротивставувале на аристократските идеи и тенденции во размислувањето.
Од овие комори, најраните речиси целосно биле ангажирани во подготовка на мистерии и чудотворни претстави за народот. Кон крајот на петнаесеттиот век, комората во Гент почнала да врши суверена моќ над другите фламански комори, што подоцна во Холандија било имитирано од Еглантинот во Амстердам. Но, ова официјално признание не се покажало како важно во книжевноста и интелектуалниот живот прво почнал да се развива не во Гент, туку во Антверпен. Во Холандија, буржоазите само ги формирале коморите, додека во Фландрија претставниците на благородничките семејства биле почесни членови и помагале со своите пари при организирањето на црковни или политички паради. Нивните Landjuwelen, или Турнири на реторика, на кои се доделувале богати награди, биле пригоди во кои членовите на коморите се истакнувале.
Помеѓу 1426 и 1620 година, се одржале најмалку 66 од овие фестивали. Највеличествениот од сите бил фестивалот во Антверпен на 3 август 1561 година. Бриселската комора испратила 340 членови, сите на коњи и облечени во црвени мантии. Градот Антверпен дал еден тон злато за награди, и тоа било поделено меѓу 1.893 реторичари. Ова бил зенитот на раскошот на коморите, и по овој период тие наскоро паднале во немилост.
Нивните драматични дела продуцирани од коморите биле со дидактичен карактер и со силен фарсичен призвук, а ја продолжувале традицијата на Јакоб ван Марлант и неговата школа. Тие многу ретко се занимавале со историски или дури и библиски личности, а редовно со алегориски и морални апстракции. Најзначајните примери на Редеријкерскиот театар биле „Марија од Најмеген" и „Секој човек“.
За чистите фарси од реторичките комори можеме да зборуваме со уште поголема самодоверба, бидејќи некои од нив биле зачувани, а меѓу авторите познати по својата вештина во овој вид творештво биле Корнел Еверарт од Брухе и Лоренс Јансен од Харлем. Материјалот на овие фарси бил исклучително суров, составен од груби шеги на сметка на свештеници и глупави сопрузи, глупави старци и нивните лекомислени жени.
Коморите, исто така, го охрабрувале компонирањето на песни, но со многу мал успех; тие не произвеле позначаен лирски гениј од Матијс де Кастелејн (1488–1550) од Ауденарде, автор на „Уметноста на реториката“ („De Conste van Rhetorijcken“). десно|мини|200x200пкс|Насловна страница од првиот том на „Refereinen“ (1528) од Ана Бијнс.