десно|мини|300x300пкс|Две живи бебиња-јагуари на левата страна од Олтарот 5 во Ла Вента. Двата лика на луѓе-јагуари прикажани на Олтарот 5 во Ла Вента како се изнесуваат од ниша или пештера (места кои често се поврзуваат со појавувањето на луѓето) можеби се, а можеби и не се, митските близнаци херои кои се од суштинско значење за олмечката митологија, и можеби се, или не се, претходници на мајанските близнаци херои. Мајански близнаци-херои — централни фигури во наративот вклучен во колонијалниот документ на јазикот киче наречен Попол Вух, кој го претставува најстариот мајански мит зачуван во целост. Познати како Хунахпу и Шбаланке на јазикот киче, близнаците се идентификувани и во уметноста на класичните Маи (200–900 н.е.). Близнаците често се прикажуваат како комплементарни сили.
Мотивот на близнаци се појавува во многу митологии на американските староседелци; мајанските близнаци може да се сметаат за митски предци на владејачките лози на Маите.
Во збор и слика Откако Еден-Смрт и Седум-Смрт, господарите на подземниот свет, ги повикуваат на партија Пок-та-пок (мајанска игра со топка) во Шибалба, Хун-Хунахпу (буквално: Еден-Хунахпу) и Вукуб-Хунахпу (буквално: Седум-Хунахпу) биле поразени и како резултат на тоа погубени. Главата на Хун-Хунахпу била закачена на дрво. Кога Крвава Месечина, ќерка на Собирачот на Крв (еден од господарите на подземниот свет), поминува покрај дрвото, главата ѝ зборува и потоа ја оплодува со својата плунка. Нејзиниот татко дознава дека е бремена и се состанува со Еден-Смрт и Седум-Смрт. Тие одлучуваат дека ако Крвава Месечина не сака да каже кој е таткото, треба да биде убиена. Крвава Месечина вистинито одговара дека не спиела со никого, што се смета за лага бидејќи таа е видливо бремена. Поради тоа, тие им наредуваат на своите Бувови-гласници да ја убијат и да го донесат нејзиното срце како доказ.
Крвава Месечина тогаш им ја кажува вистината на бувовите и тие се согласуваат да ја поштедат. Тие прават лажно срце од црвена смола од дрво, кое им го носат на господарите на подземниот свет. Потоа, бувовите ѝ го покажуваат патот кон горниот свет. Таму, таа оди во куќата на Шмукане, мајката на Хун-Хунахпу и Вукуб-Хунахпу, која живее со Еден-Мајмун и Еден-Занаетчија, првородените деца на Хун-Хунахпу, кои ги зачнал со Жената-Чапја. Крвава Месечина ѝ кажува на Шмукане дека е бремена со нејзините внуци. Шмукане на почетокот не ѝ верува и ѝ наредува, како искушение, да набере една голема мрежа со кочани пченка од градината на Еден-Мајмун и Еден-Занаетчија. Меѓутоа, кога Крвава Месечина пристигнува во градината, таму има само едно растение пченка. Таа ги повикува Чуварите на храната, и пченката магично создава доволно кочани за да ја наполни мрежата.
Шмукане сега признава дека Крвава Месечина ја кажува вистината. Таа подоцна ги раѓа децата, Хунахпу и Шбаланке. Синовите, или ’Близнаците’, пораснуваат за да го одмаздат својот татко и по многу искушенија, конечно ги победуваат господарите на подземниот свет во игра со топка. Попол Вух содржи и други епизоди со Близнаците (види подолу), вклучувајќи го и уништувањето на вообразениот демон-птица, Вукуб Какуиш, и на неговите двајца демонски синови. Близнаците исто така ги претвораат своите полубраќа во богови на мајмуните-урликачи, кои биле заштитници на уметниците и писарите. На крајот, близнаците биле трансформирани во сонце и месечина, означувајќи го почетокот на новата ера. Митот за сонцето и месечината кај народот Кекчи, каде што Шбаланке лови елени (метафора за заробување; еленот исто така е син на Божеството на Земјата) и ја заробува ќерката на Божеството на Земјата. Во овие случаи, Хунахпу нема никаква улога.
Иконографија мини|Близнаците-херои пукаат со дувалка во кацнат птичји демон. Стела 25 од Изапа. Друг главен извор за митологијата на близнаците-херои е многу постар и се состои од претстави пронајдени на мајанската керамика сè до околу 900 година н.е. и во Дрезденскиот кодекс неколку века подоцна. Јасно препознатливи се фигурите на Хунахпу, Шбаланке и писарите и скулпторите во облик на мајмуни-урликачи. Хунахпу се разликува по црните дамки на неговата кожа, интерпретирани како дамки од труп или како пустули. На преткласичните мурали од Сан Бартоло, кралот, обележан со црна дамка на образот и пуштајќи крв од своите гениталии кон четирите страни на светот, изгледа како да го олицетворува херојот Хунахпу. Шбаланке — ’Близнакот војник’ — е повеќе сличен на животно, по тоа што се разликува по јагуарските шари на неговата кожа и по мустаќите или брадата.
Одредени иконографски сцени сугерираат на епизоди од Попол Вух. Пукањето на Близнаците со дувалки во птица која стрмно се спушта (Главното птичјо божество) може да го претставува поразот на Вукуб Какуиш, додека главниот мајански бог на пченката кој се издигнува од оклопот на желка во присуство на близнаците-херои, може да го претставува воскреснувањето на таткото на близнаците, Хун-Хунахпу. Сепак, оваа втора сцена е објаснета и на поинаков начин. Во секој случај, близнаците често се прикажуваат заедно со главниот бог на пченката, и очигледно се сметало дека овие три полубожества припаѓаат заедно. Затоа, веројатно не е случајност што во Попол Вух, близнаците се симболично претставени со две стебла пченка.
Имиња и календарски функции Името ’Шбаланке’ е преведувано на различни начини, како ’Јагуар-Сонце’, ’Скриено Сонце’ и ’Јагуар-Елен’. Почетниот глас можеби потекнува од yax (скапоцен), бидејќи во класичниот мајански јазик, хиероглифски елемент со ова значење стои пред пиктограмот на херојот (иако постојат претпоставки дека тоа е женскиот префикс ix-). За комбинацијата од префикс и пиктограм, предложено е читањето Yax Balam. Името ’Хунахпу’ обично се подразбира како Hun-ahpub или ’Еден-Стрелец со дувалка’, каде што дувалката го карактеризира младиот херој како ловец на птици.
Главата на Хунахпу се користи како варијантен знак за 20-тиот ден во броењето на деновите или цолкин (tzolkin), кој во овие случаи всушност можеби се читал како (Хун)ахпу, наместо Ахау (господар или крал). 20-тиот ден е исто така завршниот ден на сите вигезимални (дваесетични) периоди, вклучувајќи ги к'атун (katun) и бактун (baktun). Главата на Шбаланке се користи како варијанта за бројот девет (balan е слично на bolon — девет).
Резиме на митот за близнаците-херои Во продолжение е детален преглед на митот за близнаците-херои, почнувајќи од смртта на нивните татко и чичко.
Раниот живот на хероите Хунахпу и неговиот брат биле зачнати кога нивната мајка Шкик (Крвава Месечина), ќерка на еден од господарите на Шибалба, разговарала со отсечената глава на нивниот татко Хун. Черепот плукнал на раката на девицата, што предизвикало близнаците да бидат зачнати во нејзината утроба. Шкик ја побарала мајката на Хун-Хунахпу, која неволно ја прифатила под своја заштита откако ѝ поставила низа искушенија за да го докаже својот идентитет.
Дури и по раѓањето, Хунахпу и Шбаланке не биле добро третирани од нивната баба ниту од нивните постари полубраќа, Еден-Мајмун-Урликач и Еден-Занаетчија. Веднаш по нивното раѓање, бабата побарала да бидат изнесени од куќата поради нивното плачење, а постарите браќа ја послушале ставајќи ги на мравјалник и меѓу трње. Нивната намера била да ги убијат своите помлади полубраќа од љубомора и пакост, бидејќи постариот пар долго време бил почитуван како вешти занаетчии и мислители, па се плашеле дека новодојденците ќе им го одземат вниманието што го добивале.
Обидите да се убијат младите близнаци биле неуспешни, а момчињата пораснале без никаква очигледна пакост кон своите зли постари полубраќа. Во текот на нивните помлади години, близнаците биле принудувани да работат, одејќи во лов на птици кои ги носеле дома за вечера. На постарите полубраќа им ја давале храната да ја јадат први, и покрај тоа што тие го поминувале денот пеејќи и играјќи додека помладите близнаци работеле.
Хунахпу и Шбаланке ја покажале својата мудрост уште на млада возраст во справувањето со нивните постари полубраќа. Еден ден, парот се вратил од полето без птици за јадење, па биле испрашувани од нивните постари полубраќа. Помладите момчиња тврделе дека навистина застрелале неколку птици, но дека тие се заглавиле високо на едно дрво и не можеле да ги земат. Постарите полубраќа биле однесени до дрвото и почнале да се качуваат за да ги земат птиците, кога одеднаш дрвото почнало да расте уште повисоко, а полубраќата останале заробени. Ова е воедно и првиот случај во кој близнаците покажуваат натприродни моќи, или можеби едноставно благослов од повисоките богови; овие подвизи на моќ често само индиректно им се припишуваат на двајцата.
Хунахпу дополнително ги понижил своите постари полубраќа поучувајќи ги да ги извадат своите превези за бедрата и да ги врзат околу половината во обид да се симнат долу. Превезите станале опашки, а полубраќата се претвориле во мајмуни. Кога нивната баба била информирана дека постарите момчиња не се повредени, таа побарала да им биде дозволено да се вратат. Кога тие се вратиле дома, бабата не можела да ја задржи смеата поради нивниот изглед, а изобличените браќа побегнале од срам.
Поразот на Седум Ара и неговото семејство мини|Близнаците-херои и имитаторот на птица која стрмно се спушта, Стела 2 од Изапа. Во еден момент од нивниот живот, кој не е прецизиран во Попол Вух, на близнаците им пристапил богот Хуракан во врска со еден арогантен бог по име Седум Ара (Вукуб Какуиш). Седум Ара веќе имал придобиено мноштво следбеници меѓу некои од жителите на Земјата, лажно тврдејќи дека е или сонцето или месечината. Седум Ара бил и екстремно вообразен, украсувајќи се со метални орнаменти на своите крилја и со вештачки заби направени од скапоцени камења.
Во првиот обид да го погубат вообразениот бог, близнаците се обиделе да му се прикрадат додека тој јадел на едно дрво и му пукале во вилицата со дувалка. Седум Ара бил соборен од дрвото, но бил само ранет, а додека Хунахпу се обидувал да побегне, неговата рака била зграпчена од богот и откорната.
И покрај нивниот првичен неуспех, близнаците повторно ја покажале својата итрост смислувајќи план за поразот на Седум Ара. Повикувајќи пар богови маскирани како старец и старица, близнаците ги упатиле да му пристапат на Седум Ара и да преговараат за враќањето на раката на Хунахпу. Притоа, старецот и старицата посочиле дека се само сиромашно семејство кое заработува за живот како лекари и забари, обидувајќи се да се грижат за своите внуци сирачиња. Слушајќи го ова, Седум Ара побарал да му ги поправат забите бидејќи биле повредени и разлабавени при застрелувањето со дувалката, и да му ги излечат очите (не е конкретно наведено што му пречело на очите). Правејќи го тоа, старецот и старицата ги замениле неговите заби од скапоцени камења со бела пченка и му ги отстраниле украсите што ги имал околу очите, оставајќи го богот лишен од неговата поранешна слава. Откако паднал од својата позиција, Седум Ара умрел, веројатно од срам.
Синовите на Седум Ара, Зипакна и Кабракан, наследиле голем дел од ароганцијата на својот татко, тврдејќи дека се создавачи, односно уништувачи на планини. Постариот син Зипакна бил уништен кога близнаците го намамиле со мамка во облик на лажен рак, притоа закопувајќи го под една планина.