Саурон (квења: Sauron), познат и како Гортаур Безмилосниот — во легендариумот на Џ. Р. Р. Толкин е еден од Мајарите, кој во почетокот на своето постоење ѝ припаѓал на свитата на Вала Ауле. Тој е главниот антагонист во романот „Господарот на прстените“.
Саурон бил еден од оние Мајари што застанале на страната на Мелкор, станувајќи еден од неговите најверни и најмоќни соработници. По Војната на гневот и поразот на неговиот господар, Саурон се воздигнал во најголемиот непријател на слободните народи на Средната Земја во текот на втората и третата доба.
Според „Валаквента“, Саурон „тргнал по истиот кобен пат по кој заминал Моргот, патот што води во Празнината“.
Животопис
Пред создавањето на светот Космолошкиот мит што му претходи на „Силмарилион“ објаснува како врховното битие, Еру Илуватар, го започнал своето творештво создавајќи безброј духови, „родени од неговата мисла“, кои биле со него уште пред да биде создадено што било друго. Битието што подоцна станало познато како Саурон, настанало како „бесмртен (ангелолик) дух“. Оттука, на почетокот на своето постоење, Саурон непосредно го гледал Творецот. Како што забележува Толкин: „Саурон не можел да биде искрен атеист. Иако бил еден од помалите духови создадени пред светот, тој го познавал Еру во мерата што му била доделена“.
Во терминологијата на јазикот квења, овие духови се нарекувале Ајнури (едн. Ајну). Оние што влегле во физичкиот свет биле Валарите (едн. Вала) — најмоќните меѓу нив. Помалите духови од истата раса, на кои им припаѓал и Саурон, се нарекувале Мајари (едн. Маја). Саурон бил многу помоќен од многумина негови соплеменици; Толкин истакнува дека тој бил од „многу повисок ред“ отколку Мајарите што подоцна дошле во Средната Земја како волшебници (Истари), како Гандалф и Саруман. На почетокот, сите биле добри и нерасипани. Како што вели Елронд: „Ништо не беше зло во почетокот. Дури ни Саурон не беше таков“.
Бунтот го започнал Валата Мелкор (подоцна наречен Моргот). Според легендата за Музиката на Ајнурите (Ајнулиндале), Еру им дозволил на своите „деца духови“ да изведат голема Музика, развивајќи ја темата што тој им ја претставил. Некое време хорот пеел мелодија со чудесна убавина, но потоа Мелкор се обидел да ја зголеми сопствената слава, вметнувајќи во песната идеи што биле во спротивност со изворната тема. Веднаш настанало несогласување (дисонанца) и многумина што пееле покрај него се поколебале... но некои почнале да ја прилагодуваат својата музика според неговата тема.
Злото во светот на почетокот не постоело во големата Тема, туку влегло преку дисонанцата на Мелкор. Меѓутоа, Саурон не ја внел таа дисонанца; тој можеби знаел повеќе за музиката и од самиот Мелкор, чиј ум бил презафатен со сопствените планови. Саурон паднал подоцна. На крајот, Еру ја прекинал песната и ѝ дал на таа Музика (сега веќе изобличена од судирот меѓу доброто и злото) независно постоење. Така настанал материјалниот свет, Еа, каде што драмата на доброто и злото требало да се одвива до самиот крај. Еру им дозволил на духовите што сакале да влезат во Еа, а Саурон бил меѓу нив.
Падот на Саурон Влегувајќи во Еа на почетокот на времето, Валарите и Мајарите се обиделе да го изградат и организираат светот според волјата на Еру Илуватар. Секој дух од редот на Мајарите му бил доделен на некој од помоќните Валари. Саурон бил еден од најистакнатите Мајари во служба на Ауле Ковачот, големиот мајстор меѓу Валарите. Како последица на тоа, Саурон стекнал огромни знаења за физичката материја на светот, за ковањето и за сите други видови занаети, станувајќи „голем мајстор во свитата на Ауле“. Саурон засекогаш го задржал тоа „научно“ знаење: „На почетокот тој беше од Мајарите на Ауле и засекогаш остана моќен во знаењата на тој народ“.
Изворното име на Саурон било Мајрон (кв. Mairon), што значи „восхитувачки“. Името Мајрон било неговото првобитно име, но откако преминал на страната на Мелкор, вилениците почнале да го нарекуваат Саурон и Гортаур. Меѓутоа, во текот на првата доба, тој продолжил да се нарекува себеси Мајрон.
Мелкор им се спротивставил на останатите Валари што му останале верни на Еру. Токму во тоа време, Саурон паднал како жртва на расипувачкото влијание на Мелкор: „Во зората на Арда, Мелкор го заводни и го премами на своја страна“.
За мотивите на Саурон да премине кај Мелкор, Толкин пишува: „...неговата доблест (и причината за неговиот пад) беше тоа што тој љубеше ред и прецизност, а мразеше неред и бесмислени триења“.Така, очигледната волја и моќ на Мелкор да ги остварува своите замисли брзо и вешто биле она што првично го привлекло Саурон. Ова укажува на еден од најголемите парадокси на Саурон: тој копнеел по поредок, но следел разрушителен и хаотичен план за да го постигне тоа.
Извесно време Саурон успешно се преправал дека им е верен слуга на Валарите, додека постојано го снабдувал Мелкор со информации. Кога Валарите го сотвориле Алмарен, нивното прво живеалиште во светот, Мелкор дознал за сѐ што било направено, бидејќи имал тајни пријатели и шпиони меѓу Мајарите, од кои главен бил оној што подоцна го нарекле Саурон.
Откако Мелкор го уништил Алмарен, Валарите се преселиле на крајниот Запад на Арда — во благословените земји на Аман, познати како Валинор. Тие сѐ уште не знаеле за предавството на Саурон, бидејќи и тој станал жител на Валинор. Меѓутоа, во еден миг тој го напуштил Аман и заминал во Средната Земја, отворено придружувајќи му се на својот нов господар. Поради своето воодушевување од моќта, тој станал следбеник на Моргот и паднал заедно со него до најголемите длабочини на злото.
Се смета дека Саурон не го поддржувал целосно Мелкор во сите негови намери. Додека Мелкор се стремел кон целосно уништување на Арда, Саурон сакал да владее со суштествата што ја населуваат. Во таа смисла, Саурон бил многу „попрактичен“ од својот господар.
Првата доба По приклучувањето кон својот нов господар во Средната Земја, Саурон се покажал како предан слуга и способен ученик: „Додека Моргот сѐ уште владеел, Саурон не барал сопствена слава, туку работел и кроел планови за друг, посакувајќи победа за Мелкор, кого во почетокот го обожувал“. Тој често ги остварувал целите што Мелкор, во својата бесна избрзаност, не можел да ги заврши.
Во „Силмарилион“ се вели дека до моментот на будењето на вилениците, Саурон веќе станал најблискиот помошник на Мелкор. Нему му било доверено управувањето со Ангбанд, моќно утврдување изградено како претстража на главната тврдина на Мелкор — Утумно. За да ги заштитат вилениците, Валарите почнале војна, го збришале Утумно и го заробиле Мелкор, но Саурон успеал да им се извлече.
Додека Мелкор во Валинор глумел каење, Саурон тајно го обновувал Ангбанд. Кога Мелкор конечно се вратил како Моргот, Црниот Непријател (носејќи ги украдените Силмарили на Феанор), неговите подземни зандани веќе биле полни со орди од орки.
Во војните што следеле, Саурон бил главен заменик на Моргот, по ранг над сите други, вклучувајќи го и Готмог, Господарот на Балрозите. Познат како Гортаур Суровиот, тој бил мајстор за илузии и метаморфози; врколаците и вампирите биле негови слуги, а најпознати меѓу нив биле Драуглуин, таткото на врколаците, и неговата вампирска гласничка Турингветил.
За време на битката Дагор Браголах, Саурон го освоил виленичкиот остров Тол Сирион, прогонувајќи го братот на Галадриела, Ородрет. Оттогаш островот станал познат како Тол-ин-Гаурхот, Островот на Врколаците.
Десет години подоцна, Финрод Фелагунд и Берен биле заробени на островот. Финрод влегол во волшебен двобој со песни против Саурон, но бил поразен. Подоцна, Финрод загинал во занданите борејќи се со волк за да го спаси Берен.
Набрзо пристигнале Лутиена и кучето Хуан. Саурон, знаејќи за пророштвото дека Хуан ќе загине од најголемиот волк, самиот зел облик на ѕверски волк и нападнал. Но пророштвото се однесувало на волкот Кархарот, па Саурон не можел да го победи Хуан. Хуан го зграпчил за грло, а Лутиена му дала избор: да ѝ ја предаде власта над островот или телото да му биде уништено, па неговиот дух вечно да ги трпи потсмевите на Моргот. Саурон се предал, се претворил во огромен лилјак и побегнал во шумите на Таур-ну-Фуин.
По Војната на гневот, Моргот бил поразен и исфрлен во Празнината. Саурон, преплашен од моќта на Валарите, зел преубав облик и го молел Еонве (гласникот на Манве) за милост. Иако неговото каење можеби на почетокот било искрено, тој не сакал да им се покори на Валарите и да оди на суд во Валинор. Наместо тоа, Саурон побегнал и долго време се криел во Средната Земја. мини|243x243пкс|Единствениот прстен
Втората доба Околу 500 години по почетокот на втората доба, Саурон повторно се појавил во Средната Земја. Лишен од својот господар, тој се обидел да го подражава, но со поинаков пристап. Толкин нагласува дека во овој период Саурон се водел од „добри намери“ за обнова и организација на Средната Земја, која ја сметал за напуштена од боговите. Меѓутоа, неговата гордост и желба за апсолутна власт постепено го претвориле во олицетворение на злото, со цел да стане „господар и бог на луѓето“.
Прстените на моќта Околу 1000 г. од втората доба, Саурон се утврдил во Мордор, на југоистокот од Средната Земја, и ја започнал изградбата на Барад-дур. За да ги придобие вилениците, тој зел прекрасен облик и под името Анатар („Господар на Даровите“) дошол во Ерегион, каде што владеел вештиот ковач Келебримбор, внукот на Феанор. Други негови имиња од овој период биле Артано („голем занаетчија“) и Аулендил („слуга на Ауле“).
Саурон ги поучувал Нолдорите на уметност и волшепство, и токму под негово менторство ковачите од Ерегион ги создале прстените на моќта. Тој тврдел дека е пратеник на Валарите, особено на Ауле. Некои виленици не му верувале, како Галадриела и Гил-галад, но ковачите од Ерегион ги пренебрегнувале нивните предупредувања.
Во меѓувреме, во длабока тајна, Саурон во огнот на Ородруин (Планината на Судбината) го исковал Единствениот прстен. Во него вложил голем дел од својата сопствена моќ за да може да ги контролира сите останати прстени. Околу 1600 г., тој ја завршил и изградбата на својата кула, Барад-дур.
Меѓутоа, Саурон не предвидел дека вилениците ќе го почувствуваат неговото влијание. Всушност, во моментот кога Саурон го ставил Единствениот прстен, тие ја согледале неговата вистинска природа, ги извадиле своите три прстени и не ги носеле сѐ додека тој го поседувал својот артефакт. Разгневен, Саурон им објавил војна на вилениците, решавајќи најпрво да го порази Келебримбор.
Во 1695 г., Саурон на чело на огромна војска извршил наезда на Ерегион. Главниот град на вилениците, Ост-ин-Едил, бил заземен од орди на орки, а Келебримбор претрпел пораз во пресметката со Анатар и бил заробен. Под мачење, внукот на Феанор му ја открил на Саурон местоположбата на деветте човечки и седумте гномски прстени на моќта, но за трите прстени што ги исковал лично, не кажал ниту збор. Иритиран, Саурон наредил Келебримбор да биде погубен.
По ова, Непријателот успешно напредувал кон Линдон, а орковските орди успеале да се пробијат до Сивите Пристаништа, блокирајќи го истовремено Елронд во неговото утврдено живеалиште во Ериадор — Ривендел. Но вознемирен од успесите на Саурон, нуменорскиот крал Тар-Минастир испратил голема флота на помош за вилениците на Гил-галад. Кај Сивите Пристаништа, војската на Саурон претрпела катастрофален пораз, а сојузниците ги отфрлиле неговите сили надвор од Ериадор. Во битката кај реката Гватло, Саурон одвај успеал самиот да побегне, по што тајно се вратил во Мордор, решен да го уништи Нуменор.
Саурон на врвот на моќта и падот на Нуменор