Законот за руски странски агенти бара секоја личност или организација која прима било каква форма на поддршка од надвор од Русија или се смета дека е под странско влијание да се регистрира како странски агент. За разлика од Закон за регистрација на странски агенти (FARA) кој е насочен кон оние кои конкретно дејствуваат во име и под контрола на странски субјекти, рускиот закон претпоставува странска контрола од било каква странска поддршка, колку и да е минимална. Додека FARA се применува главно за професионални лобисти и политички консултанти кои работат за странски влади, руската легислатива го опфаќа широкиот спектар на актери на граѓанското општество вклучувајќи невладини организации, медиумски организации, новинари и приватни лица.
Првично воведен во 2012 година како одговор на протести против враќањето на Владимир Путин на претседателската функција, законот постепено е прошируван преку бројни амандмани. Ознаката носи тешки административни обврски вклучувајќи задолжителни ревизии, детални барања за извештаи и задолжително означување на сите публикации со одредба за статусот на странски агент. Организациите и поединците кои се означени како странски агенти се соочуваат со значителни ограничувања во нивните активности и ризикуваат високи казни или кривична одговорност за непочитување.
Европскиот суд за човекови права пресудил дека законот ги крши основните права и носи „ознаки на тоталитарен режим“ создавајќи средина на сомнеж кон независните гласови. Терминот странски агент () сам по себе носи силни негативни конотации во рускиот јазик, поврзани со шпионажата од времето на Студената војна, и е критикуван како алатка за стигматизирање и супресија на граѓанското општество и слобода на печатот во Русија, особено на групите кои се спротивставуваат на Владимир Путин.
Историја
Руски непрофитни организации На 21 ноември 2012 година, стапил на сила Федералниот закон од 20 јули 2012 година бр. 121-ФЗ „За изменување на законодавните акти на Руската Федерација во врска со регулирањето на активностите на непрофитни организации кои вршат функции на странски агент“ кој го менува Федералниот закон бр. 82-ФЗ „За јавни здруженија“ од 19 мај 1995, Федералниот закон бр. 7-ФЗ „За непрофитни организации“ од 12 јануари 1996, Федералниот закон бр. 115-ФЗ „За борба против легализирањето (перењето) на приходи од криминал и финансирањето на тероризмот“ од 7 август 2001, Кривичниот законик на Русија и Кривичниот процесен законик на Русија. Според овој закон, секоја руска непрофитна организација, освен државните и општинските компании, може да биде прогласена за странски агент доколку учествува во политичка активност во Русија и прима финансии од странски извори. Политичката активност се дефинира како влијание врз јавното мислење и јавната политика, вклучувајќи праќање барања и петиции.
Медиумски организации и поединци означени како странски агенти Амандмани на Законот за масовни медиуми (2017) Федералниот закон бр. 327-ФЗ, донесен на 25 ноември 2017 година, го вовел концептот на „странска медиумска организација која врши функции на странски агент“ во Законот за масовни медиуми (бр. 2124-1, 27 декември 1991). Медиумска организација – странски агент се дефинира како секое странско тело, регистрирано или не, кое објавува печатени, аудио, аудиовизуелни или други содржини наменети за неограничена публика и прима финансии или средства од странски извори, директно или преку руски субјекти. Овие организации се подложни на истите обврски како странска невладина организација (НВО).Federal Law no. 327-FZ, 25 November 2017
Проширување на дефиницијата (2019) Федералниот закон бр. 426-ФЗ, усвоен на 2 декември 2019 година, понатаму го проширила обемот на медиумските организации – странски агенти за да ги вклучи и поединците. Исто така вовел нова основа за означување, дозволувајќи поединци или руски правни субјекти кои учествуваат во создавање или распространување на публикации од странски медиумски организации или руски правни субјекти основани од медиумски организации – странски агенти да бидат означени како странски агенти.Federal Law no. 426-FZ, 2 December 2019 Понатаму, било задолжено секое означено странско тело и поединец да формира руски правен субјект во рок од еден месец од означувањето, кој ќе биде регистриран како странски агент и мора да ги почитува истите обврски како странска невладина организација. Сите материјали распространети од овие субјекти мора јасно да бидат означени како потекнуваат од странски агент, а распространување без потребното означување е забрането.
Барања за означување (2020) На 23 септември 2020 година, Роскомнадзор, рускиот регулатор за телекомуникации и медиуми, издал Наредба бр. 124, која ги дефинира специфичните барања за означување на материјали произведени или распространети од медиумски организации – странски агенти. Наредбата предвидува дека означувањето мора да вклучува известување за статусот на странски агент, при што големината на текстот треба да биде двојно поголема од основниот текст за печатени и онлајн материјали. За аудиовизуелни содржини, етикетата мора да покрива најмалку 20% од сликата и да биде видливо поставена на почетокот на материјалот, траејќи најмалку 15 секунди пред било какви прекини.Roskomnadzor Order No. 124, 23 September 2020
Странски агенти – нерегистрирани здруженија и поединци Проширување на нерегистрирани здруженија и поединци (2020) Федералниот закон бр. 481-ФЗ, донесен на 30 декември 2020 година, го проширило означувањето на странски агенти за нерегистрирани јавни здруженија кои учествуваат во политички активности и примаат средства од странски извори. Законот исто така се применува на поединци, без разлика на националноста, кои учествуваат во политичка активност или собираат информации за воените способности на Русија и примаат странско финансирање.Federal Law no. 481-FZ, 30 December 2020 Означените поединци мора да поднесуваат извештаи за своите активности и лични расходи на секои шест месеци и да ги означуваат сите комуникации со известување за странски агент.
Дополнителни ограничувања за медиуми (2020) Законот исто така го измени Законот за масовни медиуми, забранувајќи медиуми и интернет публикации да споменуваат какви било субјекти или поединци – странски агенти или да споделуваат нивни материјали без да се вклучи известување за нивниот статус на странски агент.
Закон за странски агенти од 2022 Нова дефиниција на странски агент (2022) Федералниот закон бр. 255-ФЗ, усвоен на 14 јули 2022 година, ги заменил сите претходни закони за странски агенти. Законот го дефинира странски агент како секое руско или странско тело или поединец кој прима поддршка или е под странско влијание и кој учествува во политички активности, собира информации за воени способности или создава и распространува информации наменети за широка публика.Federal Law No. 255-FZ, 14 July 2022 Политичките активности вклучуваат јавни настани, лобирање, спроведување анкета и изразување мислења за владините политики.
Дефиниции на странско влијание и извори Странско влијание се дефинира како примање поддршка, било парична, организациска или советодавна, од странски извори, кои вклучуваат странски држави, организации, државјани и секој поединец или субјект под странско влијание.
Јавен регистар и обврски за откривање информации Министерството за правда води јавен регистар на означени странски агенти, кој ги вклучува личните податоци како целосни имиња, псевдоними, даночни идентификациски броеви и основите за означувањето. Странските агенти мора да го откријат својот статус во политичките активности и да ги означуваат сите материјали како потекнуваат од странски агент.
Ограничувања за странските агенти Забрани за јавни функции Означените странски агенти имаат забрана да извршуваат јавни функции, да учествуваат во изборни комисии, да бидат членови на јавни советодавни тела и да номинираат кандидати за одбори за надзор на затворите. Исто така, им е забрането да даваат политички донации, да организираат јавни настани и да поддржуваат изборни кампањи.
Ограничувања во образованието и медиумите Означените поединци и субјекти имаат забрана да се занимаваат со каков било вид образовна дејност, да извршуваат функции во државни или општински образовни институции и да создаваат содржини за малолетници. Исто така, тие немаат право на државна или општинска финансиска поддршка, ниту на грантови во областа на уметноста. Исто така им е забрането учество во јавни набавки.
Други ограничувања Странските агенти имаат забрана да инвестираат или да управуваат со критична информатичка инфраструктура, да даваат експертски мислења за животната средина или антикорупција и да се рекламираат во медиумски организации – странски агенти. Прекршувањето на овие регулативи може да резултира со административна или кривична одговорност, а повторените прекршоци може да доведат до ликвидација на вклученото правно лице.
Последици за НВО Ознаката странски агент ги зголемува бариерите за регистрација на една НВО во Русија. Ова вклучува ограничувања за странци и лица без државјанство да основаат или дури и да учествуваат во организацијата. НВО потоа мора да се подложи на обемни ревизии. Надзорните органи имаат овластување да интервенираат и да ги прекинуваат внатрешните активности на НВО со суспензија до шест месеци.
Откако ќе бидат означени како странски агенти, организациите се должни да ги означуваат сите свои публикации и да започнуваат секое усно излагање со изјава дека е дадено од странски агент. Ознаката исто така го ограничува начинот на кој една странска организација може да дава донации ослободени од данок на одредени лица или на НВО, барајќи тие да се регистрираат и да бидат ставени на многу ограничена листа на одобрени организации.
Некои НВО пријавуваат ограничен пристап до владини службеници и јавни институции, како и континуирано вознемирување. Пријавени се големи контроли врз НВО придружени со телевизиски екипи од НТВ.
Извештај на Министерството за правда, добиен од рускиот деловен дневник Ведомости во мај 2016 година, наведува дека критиката на законот за странски агенти се смета за политичка активност според законот за странски агенти.
Спроведување 2010-ти На 4 јуни 2014 година, стапил на сила амандман на законот за странски агенти, со кој Министерството за правда добило овластување да регистрира независни групи како странски агенти без нивна согласност, доколку министерството смета дека организациите се вклучени во политичка активност и примаат странско финансирање.
До 29 јуни 2015 година, според извештај на Советот на Европа и неговиот Комесар за човекови права, списокот на странски агенти вклучувала најмалку 70 невладини организации. Од нив, само пет организации доброволно се согласиле да се означат како странски агенти. Најмалку 20 невладини организации ја прекинале својата активност целосно или делумно, вклучително и преку самораспуштање. Поголемиот дел од организациите биле вклучени во првата половина на 2015 година. До 24 октомври 2016 година, според извештај на Human Rights Watch, списокот на активни странски агенти вклучувала 105 невладини организации. Од нив, четири се регистрирале доброволно, а најмалку 58 биле гонети поради тоа што не го сториле тоа.
Органите за спроведување на законот во Русија извршиле внатрешни контроли во канцелариите на неколку целни организации со цел да запленат документи и записи поврзани со нивното работење. Неколку познати меѓународни организации биле мета, вклучувајќи ги Амнести интернешенал, Human Rights Watch и Transparency International. Вкупно, повеќе од 55 организации во 16 руски региони биле подложени на ревизии. Овие контроли често биле придружени од новинари од НТВ, која емитувала програми обвинувајќи активисти за човекови права и опозицијата дека ги застапуваат интересите на САД.