Право на приватност — елемент на различни правни традиции кој има за цел да ги ограничи владините и приватните дејствија што ја загрозуваат приватноста на поединците. Над 185 национални устави го споменуваат правото на приватност. Како резултат на глобалните откритија за надзор од 2013 година, правото на приватност станало предмет на меѓународна дебата. Владини агенции, како што се НСА, ФБИ, ЦИА, R&AW и GCHQ, се вклучија во масовен, глобален надзор. Некои дебати околу правото на приватност вклучуваат деба за тоа дали приватноста може да коегзистира со моменталните можности на разузнавачките агенции за пристап и анализа на многу детали од животот на поединецот; дали правото на приватност е одземено како дел од општествениот договор за зајакнување на одбраната од наводни терористички закани; и дали заканите од тероризам се валиден изговор за шпионирање на општата популација. Актерите од приватниот сектор, исто така, можат да го загрозат правото на приватност — особено технолошки компании, вклучувајќи ги Amazon, Apple, Meta, Google, Microsoft и Yahoo!, кои користат и собираат лични податоци.
Меѓународно право Правото на приватност е фундаментално човеково право цврсто втемелено во меѓународното право. На 10 декември 1948 година, Генералното собрание на Обединетите нации ја усвои Универзалната декларација за човекови права (УДЧП); иако правото на приватност не се појавува во документот, Член 12 ја споменува приватноста:
Приватноста подоцна е кодифицирана во последователни (строги) меѓународни договори за човекови права, вклучувајќи го и Меѓународниот пакт за граѓански и политички права: Никој не смее да биде подложен на произволно или незаконско мешање во неговата приватност, семејство, дом или преписка, ниту на незаконски напади врз неговата чест и углед. Секој има право на законска заштита од такво мешање или напади. —— Меѓународен пакт за граѓански и политички права, член 17
Историја Концептот на човеково „право на приватност“ започнува кога латинскиот збор ius се проширил од значењето „она што е фер“ за да вклучи „право - право што го поседува лицето да контролира или да бара нешто“, со Decretum Gratiani во Болоња, Италија во 12 век.
Во САД, статијата во изданието од 15 декември 1890 година на Harvard Law Review насловена како „Правото на приватност“, напишана од адвокатот Самуел Д. Ворен II и идниот судија на Врховниот суд на САД, Луис Брандеис, често се наведува како прво експлицитно откритие за правото на приватност на САД. Ворен II и Брандеис напишале дека приватноста е „право да се биде оставен на мира“ и се фокусирала на заштита на поединците. Овој пристап бил одговор на неодамнешните технолошки достигнувања во тоа време, како што се фотографијата и сензационалистичкото новинарство, познато и како „жолто новинарство“.
Правата на приватност се инхерентно испреплетени со информатичката технологија. Во своето широко цитирано несогласно мислење во случајот „Олмстед против Соединетите Американски Држави“ (1928), Брендејс се потпирал на мислите што ги развил во статијата „Правото на приватност“. Во тоа несогласување, тој инсистирал дека прашањата за лична приватност се порелевантни за уставното право, одејќи дотаму што вели дека „владата била идентификувана како потенцијален натрапник на приватноста“. Тој пишува: „Откритијата и пронајдоците ѝ овозможиле на Владата, со средства многу поефикасни од тоа да се протега по полицата, да добие откривање на суд за тоа што се шепоти во плакарот“. Во тоа време, телефоните често биле заеднички средства, со споделени партиски линии и потенцијално прислушкувачки оператори на централа. До времето на Кац, во 1967 година, телефоните станале лични уреди со линии што не биле споделени низ домовите, а префрлањето било електромеханичко. Во 1970-тите, новите технологии за пресметување и снимање покренале повеќе загрижености за приватноста, што резултирало со Принципите за фер информациска пракса.
Во последниве години, имало малку обиди јасно и прецизно да се дефинира „правото на приватност“.
Како индивидуално право
Алан Вестин верува дека новите технологии ја менуваат рамнотежата помеѓу приватноста и откривањето и дека правата на приватност може да го ограничат владиниот надзор за да ги заштитат демократските процеси. Вестин ја дефинира приватноста како „барање на поединци, групи или институции сами да одредат кога, како и до кој степен информациите за нив се соопштуваат на другите“. Вестин опишува 4 состојби на приватност: осаменост, интимност, анонимност и резервираност. Овие состојби мора да го балансираат учеството наспроти нормите:
Секој поединец е постојано вклучен во процес на лично прилагодување во кој ја балансира желбата за приватност со желбата за откривање и комуникација на себеси со другите, во светлината на условите на животната средина и општествените норми утврдени од општеството во кое живее.
— Алан Вестин, Приватност и слобода, 1968Westin, A. (1968). Privacy and Freedom (Fifth ed.). New York.: Atheneum.
Според либералните демократски системи, приватноста создава простор одделен од политичкиот живот и овозможува лична автономија, а воедно обезбедува демократски слободи на здружување и изразување. Приватноста за поединците е способност да се однесуваат, размислуваат, зборуваат и изразуваат идеи без следење или надзор од некој друг. Поединците ја остваруваат својата слобода на изразување преку присуство на политички митинзи и избор да го сокријат својот идентитет онлајн со користење на псевдоними.
Дејвид Флаерти верува дека мрежните компјутерски бази на податоци претставуваат закана за приватноста. Тој ја развива „заштитата на податоците“ како аспект на приватноста, што вклучува „собирање, употреба и дисеминација на лични информации“. Овој концепт ја формира основата за фер информациски практики што ги користат владите ширум светот. Флаерти ја промовира идејата за приватноста како контрола на информациите, „поединците сакаат да бидат оставени на мира и да вршат одредена контрола врз тоа како се користат информациите за нив“.Flaherty, D. (1989). Protecting privacy in surveillance societies: The federal republic of Germany, Sweden, France, Canada, and the United States. Chapel Hill, U.S.: The University of North Carolina Press.
Марк Ротенберг го опиша модерното право на приватност како фер информациски практики: „правата и одговорностите поврзани со собирањето и употребата на лични информации“. Ротенберг нагласува дека распределбата на правата е на субјектот на податоци, а одговорностите се доделени на собирачите на податоци поради преносот на податоците и асиметријата на информациите во врска со практиките за податоци.Allen, A. & Rotenberg, M. (2016). Privacy Law and Society. West Academic.
Ричард Познер и Лоренс Лесиг се фокусираат на економските аспекти на контролата на личните информации. Познер ја критикува приватноста за прикривање на информации, што ја намалува ефикасноста на пазарот. За Познер, вработувањето е продавање на себеси на пазарот на трудот, за што тој верува дека е како продажба на производ. Секој „дефект“ во „производот“ што не е пријавен е измама. За Лесиг, кршењето на приватноста преку интернет може да се регулира преку код и закон. Лесиг тврди дека „заштитата на приватноста би била посилна доколку луѓето го сфатат правото како право на сопственост“ и дека „поединците треба да можат да контролираат информации за себе“. Економските пристапи кон приватноста ги отежнуваат одржувањето на заедничките концепции за приватноста., Posner, R. A. (1981). "The economics of privacy". The American Economic Review, 71(2), 405–409.Lessig, L. (2006). Code: Version 2.0. New York, U.S.: Basic Books.
Адам Д. Мур тврди дека приватноста, правото на контрола на пристапот и користењето на личните информации е тесно поврзано со човековата благосостојба. Тој забележува дека „имањето способност и овластување за регулирање на пристапот и користењето на локации, тела и лични информации, е суштински дел од човековиот просперитет“ и додека „формите на приватност може да бидат културно релативни... потребата за приватност не е“.
Како колективна вредност и човеково право Имало обиди за преформулирање на приватноста како фундаментално човеково право, чија општествена вредност е суштинска компонента за функционирањето на демократските општества.
Присила Реган верува дека индивидуалните концепти за приватноста не успеале филозофски и во политиката. Таа поддржува општествена вредност на приватноста со три димензии: споделени перцепции, јавни вредности и колективни компоненти. Споделените идеи за приватноста овозможуваат слобода на совеста и разновидност во мислата. Јавните вредности гарантираат демократско учество, вклучувајќи ги слободите на говор и здружување, и ја ограничуваат моќта на владата. Колективните елементи ја опишуваат приватноста како колективно добро што не може да се подели. Целта на Реган е да ги зајакне тврдењата за приватност во креирањето политики: „доколку ја препознаеме колективната или јавно-добро вредност на приватноста, како и заедничката и јавната вредност на приватноста, оние кои се залагаат за заштита на приватноста би имале посилна основа врз која би се залагале за нејзина заштита“.Regan, P. M. (1995). Legislating Privacy: Technology, social values, and public policy. Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
Лесли Реган Шејд тврди дека човековото право на приватност е неопходно за значајно демократско учество и обезбедува човеково достоинство и автономија. Приватноста зависи од нормите за тоа како се дистрибуираат информациите и дали тоа е соодветно. Прекршувањата на приватноста зависат од контекстот. Човековото право на приватност има преседан во Декларацијата за човекови права на Обединетите нации. Шејд верува дека на приватноста мора да се пристапи од перспектива ориентирана кон луѓето, а не преку пазарот.Shade, L. R. (2008). "Reconsidering the right to privacy in Canada". Bulletin of Science, Technology & Society, 28(1), 80–91.
Новинарство Често се тврди, особено од оние во очите на медиумите, дека нивното право на приватност е повредено кога информации за нивниот приватен живот се објавуваат во печатот. Сепак, гледната точка на печатот е дека пошироката јавност има право да знае лични информации за лицата со статус на јавна личност. Оваа разлика е кодирана во повеќето правни традиции како елемент на слободата на говорот.
Објавување на приватни факти Објавувањето на приватни факти зборува за новоста на приватните факти според законот и заштитата што ја имаат приватните факти. Ако некој факт има значајна новост за јавноста, тој е заштитен со закон според слободата на печатот. Сепак, дури и ако фактот е вистинит, ако не е новост, не е нужно заштитен. Проектот за право на дигитални медиуми користи примери како што се сексуална ориентација, ХИВ статус и финансиски статус за да покаже дека тие можат да бидат јавно штетни за личноста за која се објавува. Проблемот произлегува од дефиницијата за новинска вредност.
Вистинска вредност