Келменди () — историско албанско племе (fis) од северните албански висорамнини (Голема Малесија), чија традиционална област се наоѓа во денешна северна Албанија, во близина на границата со Црна Гора. Во текот на османлискиот период Келменди станале едно од највлијателните и најмоќните племиња во северна Албанија и одиграле значајна улога во отпорот против османлиската власт.
Потекло и територија
Племенската заедница Келменди се оформувала во текот на 15 век околу истакнато семејство, во услови на потреба од заедничка одбрана на планинското население. Според историчарот Ноел Малколм, Келменди првично биле една од повеќето локални племенски заедници во северноалбанските висорамнини, но со текот на времето стекнале посебно значење и влијание врз соседните племиња.
Нивната традиционална област се наоѓала во планинскиот регион Келменд, во денешниот северен дел на Албанија, во пошироката област Голема Малесија. Планинскиот карактер на областа овозможувал висок степен на локална самоуправа и претставувал значајна пречка за воспоставување непосредна османлиска власт.
Османлиски период
Во текот на османлискиот период Келменди имале специфичен статус на дербендџии (), односно вооружени чувари на планински премини и патишта. Овој статус им давал право да носат оружје и им овозможувал значителна автономија, а истовремено ја проширил нивната улога и влијание надвор од нивната непосредна племенска територија.
Келменди учествувале во повеќе востанија и судири со Османлиското Царство во текот на 17 век. Во 1613 година, за време на османлиските походи против планинските племиња, Келменди се здружиле со други племиња од северните албански и црногорски висорамнини, меѓу кои Кучи, Хоти, Кастрати, Шкрели, Пипери и други. Во 1614 година Келменди, заедно со дел од овие племиња, учествувале во обидите за создавање поширок сојуз против Османлиите и за добивање поддршка од европските сили.
Во 1614 година, венецијанскиот писател Маријано Болиза ги опишал Келменди како заедница од 178 домаќинства и околу 650 вооружени мажи, предводени од Смаил Прентасев и Педа Сука. Неколку децении подоцна, бројот на населението бил значително зголемен. Во извештајот од 1634 година е наведено дека Келменди имале околу 300 куќи и 3.200 жители.
Судири со Османлиите
Отпорот на Келменди особено се засилил во текот на 17 век. Во 1638 година Османлиите организирале голем воен поход против племето, предводен од Вучо-паша, беглербег на Босанскиот ејалет. Походот бил преземен поради конфликтите со Келменди и нивните напади врз трговските патишта и караваните во северните области на Османлиското Царство.
Изворите за исходот од походот се меѓусебно различни. Албанскиот епископ Франг Барди, кој известувал во 1638 година, тврди дека Келменди успеале да ги нападнат османлиските сили во планините и да им нанесат значителни загуби, по што тие се повлекле. Други извори, особено османлиските и подоцнежните европски хроники, го прикажуваат походот како османлиски успех и наведуваат дека дел од племето бил заробен или преселен.
Во текот на 17 век Келменди продолжиле да се појавуваат како значајна воена сила во северните планински области. Во 1658 година тие се приклучиле кон сојузот на седум племиња — Кучи, Васојевиќи, Братоношиќи, Пипери, Келменди, Хоти и Груда — кој стапил во сојуз со Венецијанската Република против Османлиите.
Во почетокот на 18 век Османлиите се обиделе трајно да ја скршат моќта на Келменди преку преселување на делови од населението. И покрај овие мерки, племето задржало значајно влијание во северните албански висорамнини до почетокот на 20 век.
Религија и општествено уредување лево|мини|Католичката црква во Никчи Келменди историски биле претежно римокатоличко племе. Венецијанскиот извештај на Маријано Болиза од 1614 година ги наведува како население од римскиот обред. Католичката припадност претставувала важен дел од нивниот идентитет, особено во односите со Католичката црква и европските сили.
Како и кај другите северноалбански племиња, општествениот живот бил организиран околу племенската припадност, родовските заедници и локалните старешини. Важна улога имале обичајното право и институцијата на беса, како и колективната одбрана и меѓусебната солидарност.
Преселби мини|Келменди (Клементинци) во Срем — бакрорез од Јакоб Адам, XVIII век. Во текот на XVII и XVIII век делови од населението на Келменди биле преселувани или се иселувале од својата матична област. Групи од племето се населиле во различни делови на Косово и северозападниот Балкан, а дел од нив се населиле и во Срем. Според преданијата и подоцнежните етнографски записи, потомци на преселените Келменди се среќаваат и во селата Никинци и Хртковци во Војводина, каде што биле познати под името Клементинци.
Дел од Келменди кои останале во матичната област со текот на времето се распаднале на помали братства и населбени заедници, од кои некои се прошириле кон соседните планински области.
Наследство
Келменди остануваат едно од најпознатите историски племиња на северна Албанија. Нивната историја, племенското уредување и долготрајниот отпор кон османлиската власт заземаат значајно место во историјата и етнографијата на северноалбанските висорамнини. Во албанската усна традиција Келменди особено се поврзуваат со воената храброст и племенската независност.
Наводи
Литература
Категорија:Албанија