Лавовски Циркул (, ) — управна единица на Австриското Царство во Кралството Галиција и Лодомерија. Функционирал во две верзии: голема — во годините 1773—1782 и помала — во годините 1782—1850 и 1854—1865.
Прва верзија (1773—1782) Лавовскиот Циркул со седиште во Лавов бил основан во 1773 година на полски земјишта заземени од Австрија за време на Првата поделба на Полска. Првично беше поделен на десет дистрикти (окрузи):
Бибрка Броди I Броди II Бережани Грудек Рава Трембовла Зборив Золочив Жовква
Оваа поделба не траела долго — на конференцијата на Дворската канцеларија на 14 март 1774 г., било наведено дека толку голем број окрузи може да се оправда единствено ако нивните раководители се соочени со бројни и важни задачи. Затоа, воспоставен е општ принцип дека со текот на времето ќе биде потребно значително намалување на нивниот број. Во согласност со овој став, на 21 јуни 1774 г., гувернерот ги презентирал своите предлози за реорганизација. Како одговор, тој добил декрет од 3 август 1774 г., во кој бил информиран дека царицата Марија Терезија Хабсбург изразила согласност во принцип за предложените измени — под услов нивното спроведување да не ја одложи работата за воведување на даночниот систем и урбаната регулатива. Во следниот спомен од 11 октомври 1774 г., гувернерот презентираше подробен план за реорганизација, кој беше одобрен со резолуција на Дворската канцеларија од 14 март 1775 г. Како последица на овие дејства, бројот на окрузи во Лавовскиот Циркул беше намален на три:
Броди (од укинатите: Броди I, Броди II и Зборив), Бережани (од укинатите: Бережани, Трембовла и Золочив), Жовква (од укинатите: Бибрка, Грудек, Рава и Жовква).
Промена на полско-австриската граница Треба да се напомене дека полско-австриската граница првично (од 1772 г.) имала малку поинаков тек во околината на Лавовскиот Циркул, вклучувајќи ги и селата Раковјец и Хњездична. Во 1775 г. тие станале дел од Округ Броди. Според договорот склучен на 9 февруари 1776 г., Австрија го вратила ова подрачје на Полска, која била вратена на Волинското Војводство). Исто така, во соседниот Белски Циркул, откако значајни подрачја беа отстапени на Полска, поранешниот преостанат Округ Билгорај беше преобразуван во новиот Округ Томашув. Бил проширен со вклучување на регионот Рава (областа на поранешниот Округ Рава од пред 1774 г.) од Лавовскиот Циркул (од Округ Жовква). Конечното обележување на границите се случило на почетокот на 1777 година.
Реформа и укинување на циркулот На 2 септември 1780 г., дворската канцеларија издала декрет со кој го информирала гувернерот за новите одлуки во врска со управното приредување. Царицата Марија Терезија Хабсбург долго време планирала да воведе реформи насочени кон прилагодување на политичкиот систем на Галиција кон принципите што важеле во германските наследни земји. Донесена е клучна одлука за преобразба на постојните окрузи во циркули. Затоа, беше наредено да се започне со работа на план за реорганизација. Во исто време, беа определени главните насоки, кои требаше да ја претставуваат основата за создавање на овој план. Посебен акцент беше ставен на обезбедувањето седиштата на циркулските власти да бидат сместени што е можно поблиску до нивните центри. Иако се препорачуваше површините на поединечните циркули да бидат релативно еднакви во однос на површината, ова правило не треба да се третира премногу строго — доколку имало важни причини, можни биле отстапувања од еднаквата поделба. Исто така, беше истакнато дека месното прилагодување на седиштата на властите не треба да се менува без јасна потреба, бидејќи тоа би значело бројни тешкотии — вклучително и потребата од преместување на архивите, кои значително се зголемија во осум години. Конечно, беше нагласена важноста од соодветен избор на раководен персонал за пополнување на нови позиции.
Во согласност со усвоените упатства, на 1 декември 1780 г. беше подготвен споменик, во кој беше претставен проект за нова управна поделба на Галиција на 18 помали циркули врз основа на постојните осумнаесет окрузи. Во рамките на постоечкиот Лавовски Циркул, направени се следниве промени:
Округ Броди – преобразуван во Бродски Циркул, Округ Бережани – преобразуван во Золочивски Циркул, Округ Жовква – преобразуван во новиот Лавовски Циркул.
Втора верзија (1782—1850 и 1854—1865) Новиот Лавовски Циркул не траеше долго, бидејќи следната година донесе нови промени. Во патентот од 25 ноември 1783 г., било забележано дека практикувањето на функцијата и попогодната локација ја поттикнале владата да го премести седиштето на Сокалскиот Циркул (исто така претставен како Белски на некои првични карти) од Сокал во Жовква, со што се создал Жовкивскиот Циркул. Ова значеше одвојување од Лавовскиот Циркул на неговите северни области со Жовква, Куликов и Кукизов. Поради корекциите на границите на циркулите во 1783 г., од Лавовскиот Циркул — во корист на Пшемишлскиот — биле одвоени западните области со Јаворив, Мостиска и Судова Вишња, а во корист на Самборскиот Циркул — јужните области со Рудки и Комарно. Новиот Бережански Циркул ги вклучуваше југоисточните лавовски региони на Бобрка, Миколајив, Свирж, Вибрановка, Стшелиска, Бжоздовце, Ходорив, Миколајив и Роздол, додека североисточната одломка со Камјанка и Добротвир беше вклучена во Бродскиот Циркул. Како резултат на тоа, површината на Лавовскиот Циркул значително се намали.
Укинување на циркулите во 1850 г. По револуционерните настани во 1848—1849 г., што го потресоа Австриското Царство, во 1850 г. беше спроведена голема управна реформа за подобрување на управувањето во Галиција и Лодомерија. Во нејзините рамки, Черновечкиот Циркул, претходно дел од Галиција, беше одвоен како посебна крунска земја. Останатите 19 циркули биле укинати и заменети со три владини окрузи: Краков, Лавов и Станислав, кои биле поделени на 63 окрузи (германски: Bezirkshauptmannschaften). Окрузите, пак, беа создадени врз основа на нови судски окрузи, од два до четири на еден округ. Ова исто така значеше и укинување на Лавовскиот Циркул, чиешто подрачје беше поделена помеѓу два Bezirkshauptmannschaften во рамките на владиниот округ Лавов.
Реактивирање на циркулите (1854—1865) Лавовскиот Циркул бил повторно активиран со декрет од 24 април 1854 г., со кој е обновена поделбата на циркули во границите од пред реформата од 1849 г., кои биле групирани во две управни области (германски: Verwaltungsgebiete) — Краков и Лавов. Лавовскиот Циркул станал дел од лавовското управно подрачје.
Во исто време, како дел од реформата за право на глас од периодот на Пролетта на народите (1848—1849), со која се елиминираше јурисдикцијата на земјопоседникот над неговите поданици, галицискиот доминиум — како основна административна единица и столб на феудалниот систем — ја изгуби својата raison d’être. Затоа стана неопходно да се воведе нов управен систем, чии темели беа поставени во годините 1851—1855. Потоа биле основани 179 мали окрузи (германски: Bezirke) и над 6.000 општини (германски: Gemeinde). Лавовскиот Циркул бил поделен на пет мали окрузи и Лавовскиот Магистрат, вкупно поделени на 168 општини.
Лавовскиот Циркул преживеал до 1865 г. Откако на Галиција ѝ беше доделена автономија и беше воспоставена општинска и окружна самоуправа во 1865 г., циркулите (Kreise) беа укинати, а 179-те мали окрузи (Bezirke) беа заменети со 74 поголеми окрузи како дел од следната административна реформа (23 јануари 1867 г.).
Наводи
Дополнителна литература
Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Grodziski, Stanisław (1971). Historia ustroju społeczno-politycznego Galicji 1772-1848, Wrocław (s. 161-165). Krochmal, Anna (2015). Źródła kartograficzne i historyczne do podziałów administracyjnych Galicji (1772–1918). Miscellanea Historico-Archivistica, (22), 219-235. Kutrzeba, Stanisław (1920). Historia ustroju Polski w zarysie. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Korona. Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg.
Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99. Witkowski, Wojciech (2007). Historia administracji w Polsce 1764–2020. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Категорија:Циркули во Галиција Категорија:Држави и територии настанати во 1773 година Категорија:Држави и територии распаднати во 1865 година