Предроманика — период од европската историја на уметноста кој се протега од подемот на меровиншката династија (околу 500 година) или од каролиншката ренесанса од крајот на 8 век, па сè до почетокот на романскиот стил во 11 век. Честопати се однесува конкретно на архитектурата и монументалната скулптура, но оваа статија ги опфаќа сите уметности од тој период.

Историја Примарниот развој во овој период е воведувањето и примањето на класичните средоземноморски и ранохристијански форми со германските, што довело до иновативни нови форми. Ова, пак, довело до подемот на романиката во 11 век. На предроманскиот стил му претходела уметноста од периодот на големите преселби на варварските народи: хиберносаксонските на Британските Острови и претежно меровиншките во континентална Европа.

Во поголемиот дел од Западна Европа, римската архитектонска традиција го преживеала распадот на Римското Царство. Франките од меровиншкиот народ продолжиле да градат големи камени објекти како манастирски цркви и дворци.

Обединувањето на франкиското кралство на чело со Хлодовик I () и неговите наследници се совпаѓа со период на градење цркви, а особено манастирски цркви, бидејќи тие во тој период веќе биле моќни средини на меровиншката црква. Двесте манастири постоеле јужно од Лоара кога Свети Колумбан, ирски мисионер, пристигнал во Европа во 585 година. Само 100 години подоцна, до крајот на 7 век, само во меровиншкото кралство работеле над 400 манастири. Градежните планови честопати ја продолжувале традицијата на римските базилики.

Голем број на меровиншки планови се реконструирани од археологијата. „Историја на Франките“ од епископот Григориј Турски пишува за базиликата Свети Мартин, изградена во Тур од Свети Перпетуј (епископ во периодот 460–490) на почетокот на периодот и во тоа време на работ на франкската територија, дека имала 120 мермерни столбови, кули на источниот крај и неколку мозаици: „Свети Мартин го прикажал вертикалниот акцент и комбинацијата од блокови што формирале сложен внатрешен простор и соодветно богата надворешна силуета, кои требало да бидат обележја на романиката“. V.I. Atroshenko and Judith Collins, The Origins of the Romanesque (Lund Humphries, London) 1985, p. 48. .

Меровиншката династија отстапила место на каролиншката династија во 752 година, кое довело до појава на каролиншка архитектура од 780 до 900 година, и до отонска архитектура во Источна Франкија (Светото Римско Царство) од средината на 10 век до средината на 11 век. Овие последователни франкиски династии имале голем придонес во романската архитектура. .

Примери за франкиски градби меровингски, каролиншки и отонски

Крстилница де Риез изградена во 4, 5 и 7 век Фрежиска катедрала, околу 450 г Криптата на Сен Лоран Гренобл околу 500 година Катедрала во Екс околу 500 година, крстилница изградена од Меровинзите Крстилница Сен-Жан 507 Крстилница де Ванаске околу 500 г Опатија Сен Жермен-де-Пре околу 540 година Радегонде де Поатје Гробот на Свети Радегунда 587 година Манастир Жуар, 630, меровиншка крипта Манастир во Рајхенау 724 Бенедиктински манастир Свети Јован, Мистер 780 Грануштурм, 788, кула висока 20 метри во Архен Лоршки манастир, порта, (околу 800) Палатинска капела во Ахен (Aix-la-Chapelle) (792-805) Царска палата, Ингелхајм 800 Ораториум на епископот Теодулф во Жермињи де Пре 806 Колегиумската црква „Св. Урсмар “, во Лобес, Белгија (819–823) Свети Михаил, Фулда, ротонда и крипта (822) Базиликата „Ејнхард“, Штајнбах (827) Црквата Свети Јустин, Франкфурт-Хохст (830) Катедрала во Хилдесхајм, оригинална градба (872) Замок во Броих 883–884, каролиншка тврдина Замокот Бројх, Милхајм на Рур (884) Опатијата Корвеј (885) Сент Џорџ, Оберцел на островот Рајхенау (888) Свети Ѓорѓи (Рајхенау-Оберцел) 900 Свети Јохан(Мајнц) 910 Црквата Свети Филиберт, Турнус 950 Св. Киријак, Гернроде 969

Отонска и Светото Римско Царство

катедрала во Мајнц, чја изградба започнала во 991 и 994 година и задржала дел од структурата од овој период. Црквата „Свети Михаил“ Хилдесхајм, 1031

Царски стилови

Каролиншка уметност

Каролиншката уметност претставува период од приближно 120 години од околу 780 до 900 година, за време на владеењето на Карло Велики и неговите непосредни наследници, популарно познат како Каролиншка ренесанса. Иако периодот бил краткотрен, тој оставил голем белег; северноевропските кралеви за прв пат ги промовирале класичните медитерански римски уметнички форми, а истовремено создавале и иновативни нови форми како што се натуралистичките цртежи со линии на фигури кои ќе имаат трајно влијание. Каролиншките цркви генерално се базилики, како ранохристијанските цркви во Рим, и најчесто се соединети западни ѕидини, што е веројатно преседан за западните фасади на подоцнежните средновековни катедрали. Оригинална западна изработка е зачувана денес во опатијата Корвеј, изградена во 885 година. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во отонската уметност.

Отонска уметност Германската предроманска уметност во текот на 120-годишниот период од 936 до 1056 година е вообичаено наречена отонска уметност според името на тројцата саксонски цареви по име Отон (Отон I, Отон II и Отон III) кои владееле со Светото Римско Царство од 936 до 1001 година.

По падот на Каролиншкото Царство, Светото Римско Царство било повторно воспоставено под водство на саксонската (отонска) династија. Во тој период се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера билње создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло.

Голем дел од отонската уметност ја одразувал желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од доцната антика, како што се Константин Велики, Теодорих I и Јустинијан I, како и со нивните каролиншки претходници, особено Карло Велики.

Отонските манастири создале некои од највеличествените средновековни илуминирани ракописи. Тие биле главна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно спонзорство од цареви и епископи, имајќи ја најдобрата достапна опрема и талент.

Регионални стилови

Британски Острови

Пред кралот Алфред, доминантен уметнички стил во Англија била хиберно-саксонската култура, која во островската уметност создала спој на англосаксонски и келтски техники и мотиви, која во голема мера престанала во Ирска и Северна Англија преку викиншките напади. Периодот од времето на кралот Алфред Велики (885) е познат како вистински англосаксонски период, со оживувањето на англиската култура по завршувањето на викиншките напади, до почетокот на 12 век, кога романската уметност станала ново движење. Англосаксонската уметност денес е главно позната преку илуминирани ракописи и метални изработки.

Хрватска

Во 7 век Хрватите, заедно со други Словени и Авари, пристигнале од Источна Европа во регионот каде што живеат и денес. Првите хрватски цркви биле изградени како кралски светилишта, а влијанието на римската уметност било најголемо во Далмација, каде што урбанизацијата била најгуста. Постепено тоа влијание било занемарено и се појавиле одредени поедноставувања и измени на наследените форми, па дури и создавање на оригинални градби.

Сите тие (големи и стотици мали објекти) биле изградени во различни типографски форми, со грубо делкан камен обложен со дебел слој малтер однадвор. Големите цркви се лонгитудинални со еден или три бродови како Црквата Свети Спас () на изворот на реката Цетина, изградена во 9 век, заедно со црквата на Светиот крст во Нин. Најголемата и најсложената централна црква од 9 век е посветена на Свети Донат во Задар.

Олтарските огради и прозорците на тие цркви биле во голема мера украсени со проѕирен плиток орнамент во облик на конец, наречен плетер (што значи да се плеви), бидејќи жиците биле навојувани и повторно навојувани низ нив. Мотивите на тие релјефи биле земени од римската уметност; понекогаш фигури од Библијата се појавувале покрај оваа украсување, како што е релјефот во Света Недељица во Задар, а потоа биле пригушени од нивниот шар. Ова се случувало и со гравурите на ранохрватско писмо – глаголица. Наскоро, глаголските списи биле заменети со латински на олтарските огради и архитравите на старите хрватски цркви. Од Крунската црква на кралот Звонимир (т.н. Шуплива црква во Солин) доаѓа олтарната табла со фигура на хрватски крал на престолот со каролиншка круна, слуга покрај него и поданик поклонет пред кралот.

Со приклучувањето кон унгарската круна во 12 век, Хрватска ја изгубила својата целосна независност, но не ги изгубила своите врски со југот и западот, туку тоа го обезбедило почетокот на нова ера на централноевропско културно влијание.

Франција По пропаѓањето на Каролиншкото Царство, Франција била поделена на голем број спорни провинции, така што, без организирано царско покровителство, француската уметност од 10 и 11 век се локализирала околу големите манастири и ѝ недостасувала софистицираноста на стил насочен од дворот.

Повеќе регионални стилови се развиле врз основа на случајната достапност на каролиншки ракописи (како модели од кои може да се црпи) и достапноста на патувачки уметници. Манастирот Свети Бертин станал важно средиште под водство на неговиот игумен Одберт (986–1007), кој создал нов стил кој се основал на англосаксонски и каролиншки форми. Блиската опатија Свети Васт создала голем број дела. Во југозападна Франција, во манастирот Свети Марсијал во Лимож, биле напишани голем број ракописи околу 1000 година, како и во Алби, Фижек и Сен-Север-де-Рустан во Гасконија. Во Париз се развил стил во опатијата Сен Жермен де Пре. Во Нормандија се развил нов стил од 975 година па наваму.

Италија Јужна Италија имала корист од присуството и вкрстеното оплодување на Византијците, Арапите и Норманите, додека северот бил претежно контролиран прво од Каролинзите. Норманите на Сицилија одлучиле да повикат византиски работилници за украсување на нивните цркви, како што се катедралите Монреале и Чефалу, каде што се зачувани целосни иконографски програми на мозаици. Биле создадени важни фрески и илуминирани ракописи.

Шпанија и Португалија

Првата форма на предромански стил во Шпанија и Португалија била визиготската уметност, која ги донела потковичните лакови во подоцнежната мавританска архитектура и го развила накитот.

По маварската окупација, предроманската уметност најорвин била сведена на Кралството Астурија, единственото христијанско царство во областа во тоа време, кое достигнало високи нивоа на уметничка рафинираност. (Погледнете: астурска уметност). Христијаните кои живееле на маварска територија, Мосарабите, создале свој архитектонски и илуминационен стил, мосарабска уметност.

Најдобро зачуваниот визиготски споменик во Португалија е капелата „Свети Фрутуозо“ во Брага.

Наводи

Извори Joachim E. Gaehde (1989). "Pre-Romanesque Art". Dictionary of the Middle Ages. Jacques Fontaine (1995) L'art pré-roman hispanique, Nuit des temps, Editions zodiaque

Надворешни врски El Portal del Arte Románico Visigothic, Mozarabe and Romanesque art in Spain.

Категорија:Западна уметност Категорија:Романска архитектура Категорија:Историја на архитектурата Категорија:Средновековна уметност Категорија:Средновековна архитектура