Мосул () е град во северен Ирак и административен центар на провинцијата Нинивех. Градот се наоѓа на западниот брег на реката Тигар, спроти античкиот град Нинива, и претставува еден од главните историски, културни и стопански центри на северен Ирак. Неговиот развој бил тесно поврзан со положбата меѓу Месопотамија, северна Сирија и областите кон Анадолија и Курдистан.
Историја Подрачјето околу денешен Мосул било населено уште во античко време и се наоѓало во непосредна близина на Нинива, која во Новoасирското Царство станала престолнина и еден од најзначајните градови на Асирија. Нинива била освоена и разурната во 612 пр. н. е., по што нејзината политичка улога постепено исчезнала, додека населбите на западниот брег на Тигарот подоцна се развиле во градот Мосул. Иако современиот Мосул и античка Нинива се тесно поврзани географски и историски, тие претставуваат различни градски населби.
Мосул влегол во составот на исламскиот свет во текот на арапското освојување на Месопотамија во VII век. Во следните векови градот прераснал во значаен административен и трговски центар. Неговата положба на патиштата што ги поврзувале Багдад, северна Месопотамија, Анадолија и Сирија придонела за неговиот економски развој. Во средновековниот период со Мосул управувале различни локални династии, а во XII век градот станал центар на државата на Зенгидите. Под Имад ад-Дин Зенги и неговите наследници Мосул станал едно од најзначајните политички и воени средишта во северна Месопотамија.
Во подоцнежниот средновековен период Мосул останал важен регионален центар, иако неговата политичка улога се менувала со промената на големите држави што владееле со северен Ирак. Во XVI и XVII век градот станал дел од Османлиското Царство, со краткотраен прекин во првата половина на XVII век, кога бил заземен од Сефевидите. По повторното воспоставување на османлиската власт, Мосул постепено бил интегриран во османлискиот административен систем. Во XIX век бил оформен Мосулскиот вилает, кој опфаќал значителен дел од северен Ирак.
Во текот на XIX и почетокот на XX век Мосул бил значаен трговски и занаетчиски центар. Градот бил познат по својата архитектура, традиционалните куќи, покриените улички и занаетчиското производство. Неговото урбано наследство се развивало под влијание на различни верски и етнокултурни заедници, меѓу кои Арапи, Асирци, Курди и други населени групи. Историскиот Мосул бил особено значаен центар на христијанските заедници во северна Месопотамија. Современите истражувања на градското наследство го нагласуваат развојот на традиционалната градска структура, архитектурата на куќите, уличните премини и утврдувањата.
По распаѓањето на Османлиското Царство по Првата светска војна, Мосул станал дел од новоформираното Кралство Ирак. Припадноста на Мосулскиот вилает била предмет на спор меѓу Турција и Ирак, кој бил решен во рамките на меѓународните преговори во 1920-тите. Мосул потоа останал во составот на Ирак и станал административен центар на истоимената провинција.
Во современиот период Мосул прераснал во еден од најголемите градови во Ирак и главен урбан центар на северниот дел од земјата. Градот доживеал значителна урбана експанзија во текот на XX век, со ширење на населбите надвор од историското градско јадро и изградба на нова инфраструктура. Истражувањата на неговиот урбан развој го следат преминот од традиционалната градска структура кон современ градски систем, особено во текот на XX и почетокот на XXI век.
Од 2014 до 2017 година Мосул бил под контрола на Исламска Држава, а во текот на битката за Мосул во 2016–2017 година бил тешко оштетен. Голем број историски и верски објекти биле уништени или оштетени, а значителен дел од историското градско јадро претрпел сериозни разурнувања. По завршувањето на борбите започнале процеси на расчистување, обнова и реконструкција на градот и неговото архитектонско наследство. Истражувањата за повоениот Мосул особено се занимаваат со уништувањето на историските објекти и со можностите за нивна конзервација и реконструкција.
Денес Мосул претставува еден од главните урбани центри на Ирак и значаен центар на северномесопотамскиот регион. Историската поврзаност со Нинива, средновековното значење, османлиското наследство и разновидното културно и верско наследство му даваат особено место во историјата на Месопотамија.
Наводи
Категорија:Градови во Ирак