Апстрактниот експресионизам во Соединетите Американски Држави се појавил како посебно уметничко движење по Втората светска војна и добило широко прифаќање во 1950-тите како отстапување од американскиот социјален реализам од 1930-тите, под влијание на Големата депресија и мексиканските муралисти. Терминот за прв пат бил применет во американската уметност во 1946 година од уметничкиот критичар Роберт Коутс. Клучни фигури во Њујоршката школа, која била центар на ова движење, биле уметници како Аршил Горки, Џексон Полок, Франц Клајн, Марк Ротко, Норман Луис, Вилем де Кунинг, Адолф Готлиб, Клифорд Стил, Роберт Мадервел, Теодорос Стамос, Џек Творков и Ли Краснер, меѓу другите.
Движењето не било ограничено само на сликарството, туку вклучувало и влијателни колажисти и скулптори, како што се Дејвид Смит, Луиз Невелсон и други. Апстрактниот експресионизам бил значително под влијание на спонтаните и потсвесните методи на создавање на надреалистички уметници како Андре Масон и Макс Ернст. Уметниците поврзани со движењето го комбинирале емоционалниот интензитет на германскиот експресионизам со радикалните визуелни вокабулари на европските авангардни школи како футуризмот, баухаус и синтетичкиот кубизам. Уметникот Пол Халтберг бил познат како иноватор, создавајќи апстрактни експресионистички мурали во големи размери користејќи го неконвенционалниот медиум на стаклен емајл на бакар и челик, обично резервиран за помали дела од накит и помали плакети. Тој развил свој метод за печење на отворено на емајлираните панели кои обично биле преголеми за печки.
Апстрактниот експресионизам се сметал за бунтовен и идиосинкратичен, опфаќајќи различни уметнички стилови. Тоа станало првото специфично американско движење кое постигно меѓународно влијание и го ставило Њујорк во средина на западниот уметнички свет, улога што претходно ја извршувал Париз. Современите уметнички критичари одиграле значајна улога во неговиот развој. Критичари како Клемент Гринберг и Харолд Розенберг ја промовирале работата на уметниците поврзани со апстрактниот експресионизам, особено Џексон Полок, преку нивното пишување и колекционерство. Концептот на Розенберг за платното како „арена во која се глуми“ бил клучен во дефинирањето на пристапот на акционите сликари. Културното владеење на апстрактниот експресионизам во Соединетите Американски Држави се намалило до почетокот на 1960-тите, додека последователното отфрлање на акцентот на апстрактниот експресионизам врз индивидуализмот довело до развој на движења како што се поп-артот и минимализмот. Во текот на втората половина на 20 век, влијанието на апстрактниот експресионизам може да се види во различни движења во САД и Европа, вклучувајќи ги тахизмот и неоекспресионизмот, меѓу другите.
Се верува дека терминот „апстрактен експресионизам“ првпат бил употребен во Германија во 1919 година во списанието „Der Sturm“ во врска со германскиот експресионизам. Алфред Бар го употребил овој термин во 1929 година за да ги опише делата на Василиј Кандински. Терминот бил употребен во Соединетите Американски Држави во 1946 година од страна на Роберт Коутс во неговиот осврт на 18 слики од Ханс Хофман.
Стил Апстрактниот експресионизам е важен претходник е надреализмот, со акцент на спонтано, автоматско или потсвесно создавање. Капењето боја на Џексон Полок врз платно поставено на подот е техника чии корени се наоѓаат во делата на Андре Масон, Макс Ернст и Дејвид Алфаро Сикеирос. Поновите истражувања имаат стремеж да го стават егзилскиот надреалист Волфганг Пален во местоположба на уметник и теоретичар кој ја негувал теоријата за просторот на можности зависен од гледачот преку своите слики и своето списание DYN. Пален ги разгледувал идеите за квантната механика, како и идиосинкратичните толкувања на тотемската визија и просторната структура на сликарството на староседелците од Британска Колумбија и ја подготвил основата за новата просторна визија на младите американски апстрактни уметници. Неговиот долг есеј „Тотемска уметност“ (1943) имал значително влијание врз уметници како Марта Греам, Исаму Ногучи, Полок, Марк Ротко и Барнет Њуман. Околу 1944 година, Барнет Њуман се обидел да го објасни најновото уметничко движење во Америка и вклучил список на „мажите во новото движење“. Пален се споменува двапати; други споменати уметници се Готлиб, Ротко, Полок, Хофман, Базиотес, Горки и други. Роберт Мадервел е споменат со прашалник. Друго важно рано прикажување на она што станало апстрактен експресионизам е делото на американскиот северозападен уметник Марк Тоби, особено неговите платна со „бело пишување“, кои, иако генерално не се големи по размер, го антиципираат „целосниот“ изглед на сликите со капки на Полок.
Името на движењето е изведено од комбинацијата на емоционалниот интензитет и самоодрекувањето на германските експресионисти со антифигуративната естетика на европските апстрактни школи како што се футуризмот, Баухаус и синтетичкиот кубизам. Дополнително, има имиџ на бунтовен, анархичен, многу идиосинкратичен и, според некои, нихилистички. Во пракса, терминот се применува на голем број уметници кои работат (претежно) во Њујорк, а кои имале сосема различни стилови, па дури и на дела кои не се ниту особено апстрактни ниту експресионистички. Калифорнискиот апстрактен експресионист Џеј Мејзер, кој обично сликал во необјективен стил, напишал за својата слика „Mare Nostrum “ (Наше море): „Многу е подобро да се долови славниот дух на морето отколку да се насликаат сите негови ситни бранувања“. Енергичните „акциски слики“ на Полок, со нивниот „зафатен“ дух, се различни, и технички и естетски, од насилната и гротескна серија „Жени“ од фигуративните слики на Вилем де Кунинг и правоаголниците во боја во сликите „Поле во боја“ на Ротко (кои не се она што обично би се нарекло експресионистички, и за кои Ротко негирал дека се апстрактни). Сепак, сите четворица уметници се класифицирани како апстрактни експресионисти.
Апстрактниот експресионизам има многу стилски сличности со руските уметници од почетокот на 20 век, како што е Василиј Кандински. Иако е вистина дека спонтаноста или впечатокот за спонтаност ги карактеризирал голем дел од делата на апстрактните експресионисти, поголемиот дел од овие слики вклучувале внимателно планирање, особено затоа што нивната големина го барало тоа. Со уметници како што се Пол Кле, Кандински, Ема Кунц, а подоцна и Ротко, Њуман и Агнес Мартин, апстрактната уметност јасно прикажувала изразување на идеи што се однесуваат на духовното, несвесното и умот.
Зошто овој стил добил широко прифаќање во 1950-тите е прашање на дебата. Американскиот социјален реализам станал мејнстрим во 1930-тите. На него влијаеле не само Големата депресија, туку и мексиканските муралисти како што се Давид Алфаро Сикеирос и Диего Ривера. Политичката клима по Втората светска војна не ги толерирала долго социјалните протести на овие сликари. Апстрактниот експресионизам се појавил за време на војната и почнал да се прикажува во раните четириесетти години во галериите во Њујорк, како што е галеријата „Уметноста на овој век“. Повоениот период на Макарти бил време на уметничка цензура во САД, но ако темата била целосно апстрактна, тогаш таа би се сметала за аполитична, а со тоа и безбедна. Или ако уметноста била политичка, пораката во голема мера станала наменета за инсајдерите.
Иако движењето е тесно поврзано со сликарството, колажистката Ен Рајан и особено одредени скулптори биле исто така составен дел од апстрактниот експресионизам. Дејвид Смит и неговата сопруга Дороти Денер, Херберт Фербер, Исаму Ногучи, Ибрам Ласав, Теодор Розак, Филип Павија, Мери Калери, Ричард Станкевич, Луиз Буржоа и особено Луиз Невелсон станале некои од скулпторите кои се сметале за важни членови на движењето. Покрај тоа, уметниците Дејвид Хеар, Џон Чемберлен, Џејмс Росати, Марк ди Суверо и скулпторите Ричард Липолд, Раул Хејг, Џорџ Рики, Рубен Накијан, па дури и Тони Смит, Сејмур Липтон, Џозеф Корнел и неколку други станале составен дел од апстрактното експресионистичко движење. Голем дел од наведените скулптори учествувале на „Деветтата улица“, позната изложба курирана од Лео Кастели на Ист Најн улица во Њујорк во 1951 година. Освен сликарите и скулпторите од тој период, Њујоршката школа на апстрактен експресионизам, исто така, генерирала голем број поддржувачки поети, вклучувајќи го Френк О'Хара и фотографи како Арон Сискинд и Фред Мекдара (чија книга „Светот на уметникот во слики“ ја документирала Њујоршката школа во текот на 1950-тите), како и филмски режисери - особено Роберт Френк.
Иако апстрактната експресионистичка школа брзо се прошири низ САД, епицентрите на овој стил биле Њујорк Сити и областа на заливот Сан Франциско во Калифорнија.
Критичари по Втората светска војна
Во 1940-тите години не само што имало малку галерии („Уметноста на овој век“, Галеријата Пјер Матис, Галеријата Жулиен Леви и неколку други), туку и мал број на критичари кои биле спремни да ја следат работата на Њујорк. Исто така, имало неколку уметници со книжевна позадина, меѓу нив Роберт Мадервел и Барнет Њуман, кои работеле и како критичари.
Иако њујоршката авангарда сè уште била релативно непозната до крајот на 1940-тите, поголемиот дел од уметниците кои се познати имиња имале свои добро воспоставени покровители-критичари: Клемент Гринберг се залагал за Џексон Полок и сликарите од „Колор Филд“ како што се Клифорд Стил, Марк Ротко, Барнет Њуман, Адолф Готлиб и Ханс Хофман ; Харолд Розенберг ги претпочитал акционите сликари како што се Вилем де Кунинг и Франц Клајн, како и значајните слики на Аршил Горки; Томас Б. Хес, главниот уредник на ARTnews, го застапувал Вилем де Кунинг.
Новите критичари ги воздигнале своите штитеници со тоа што ги претставувале другите уметници како „следбеници“ или ги игнорирале оние кои не ја исполниле нивната промотивна цел.
Во 1958 година, Марк Тоби станал првиот американски сликар по Вистлер (1895) кој ја освоил главната награда на Венециското биенале. Tomkins, Calvin. Off the Wall: A Portrait of Robert Rauschenberg [Deckle Edge] [Paperback], p. 5. Publisher: Picador; Revised and Updated edition (November 29, 2005)
Барнет Њуман, покоен член на групата Аптаун, пишувал предговори за каталози и рецензии, а до крајот на 1940-тите станал изложувач во галеријата Бети Парсонс. Неговата прва самостојна изложба била во 1948 година. Набргу по неговата прва изложба, Барнет Њуман на една од уметничките сесии во Студио 35 кажал: „Ние сме во процес на создавање на светот, до одреден степен, по наш сопствен лик.“ Употребувајќи ги своите вештини за пишување, Њуман се борел на секој чекор од патот за да го зацврсти својот нововоспоставен имиџ како уметник и да ја промовира својата работа. Пример е неговото писмо од 9 април 1955 година, „Писмо до Сидни Џенис: — вистина е дека Ротко зборува за борец. Тој, сепак, се бори да се покори на филистејскиот свет. Мојата борба против буржоаското општество вклучува целосно отфрлање на неговото.“
Лицето за кое се смета дека имало најголема врска со промоцијата на овој стил бил њујоршки троцкист: Клемент Гринберг. Како долгогодишен уметнички критичар за „Партизански преглед“ и „Нација“, тој станал еден од првите и писмени поборници на апстрактниот експресионизам. Богатиот уметник Роберт Мадервел му се придружил на Гринберг во промовирањето на стил што одговара на политичката клима и интелектуалната бунтовност на овој период.
Гринберг го прогласил апстрактниот експресионизам, а особено Полок, за олицетворение на естетската вредност. Тој ја поддржувал работата на Полок на формалистичка основа како едноставно најдобра слика од своето време и кулминација на уметничка традиција што датира од кубизмот и Пол Сезан до Клод Моне, во која сликарството станувало сè „почисто“ и поконцентрирано на она кое било „суштинско“ за него, правењето ознаки на рамна површина.