300px|thumb|Повеќебранова (рендген, инфрацрвена и оптичка) слика на остатоците од суперновата Јохан Кеплер (СН 1604), сликана од опсерваторијата Чандра.
Супернова — моќна и светла експлозија на ѕвезда. Таа е екстремно светла и предизвикува сноп од зрачење кој може да ја засени целата галактика пред да исчезне по неколку недели или месеци. За време на оваа краткотрајна експлозија, суперновата може да испушти толку енергија колку што Сонцето ќе емитува вкупно за целиот свој век.
Супернова се јавува за време на последните еволутивни ѕвездени развои на масивна ѕвезда, или кога бело џуџе е активирано во јадрено соединување. Оригиналниот објект, наречен предок, или колабира до неутронска ѕвезда или црна дупка, или е целосно уништен за да формира дифузна маглина. Врвната оптичка сјајност на супернова може да се спореди со онаа на цела галаксија пред да избледи во текот на неколку недели или месеци.
Последната супернова директно забележана на Млечниот Пат била Кеплеровата Супернова во 1604 година, која се појавила недолго по Тиховата Супернова во 1572 година. И двете биле видливи со голо око. Биле пронајдени остатоци од поновите супернови, а набљудувањата на суперновите во други галаксии сугерираат дека тие се случуваат во Млечниот Пат во просек околу три пати секој век. Супернова на Млечниот Пат речиси сигурно би можела да се набљудува преку современите астрономски телескопи. Најновата супернова со голо око била SN 1987A, која претставувала експлозија на сина суперџинова ѕвезда во Големиот Магеланов Облак, придружна галаксија на Млечниот Пат.
Теоретските проучувања покажуваат дека поголемиот дел од суперновите се активирани од еден од двата основни механизми: ненадејно повторно палење на јадреното соединување во бело џуџе или ненадеен гравитациски колапс на јадрото на масивната ѕвезда.
При повторното палење на бело џуџе, температурата на објектот е доволно зголемена за да предизвика топлинско јадрено соединување, целосно попречувајќи ја ѕвездата. Можни причини се акумулација на материјал од бинарен придружник преку насобирање или со ѕвезден судир. Во случај на ненадејна имплозија на масивна ѕвезда, јадрото на масивната ѕвезда ќе претрпи ненадеен колапс штом не може да произведе доволно енергија од соединувањето за да се спротивстави на сопствената гравитација на ѕвездата, што мора да се случи штом ѕвездата ќе почне да спојува железо, но може да се случи за време на претходна фаза на соединување на металичност.
Суперновите можат да исфрлат неколку сончеви маси на материјал со брзина до неколку проценти од брзината на светлината. Ова придвижува експанзивен ударен бран во околната меѓуѕвездена средина, со што се шири обвивка од гас и прашина, забележана како остаток од супернова. Суперновите се главен извор на елементи во меѓуѕвездената средина од кислород до рубидиум. Растечките ударни бранови на супернови може да предизвикаат формирање на нови ѕвезди. Суперновите се главен извор на космички зраци. Тие исто така може да произведат гравитациски бранови.
Етимологија Зборот супернова има множинска форма супернови и често се скратува како SN или SNe. Потекнува од латинскиот збор „nova“, што значи „нова“, што се однесува на она што изгледа како привремена нова сјајна ѕвезда. Додавањето на претставката „супер-“ ги разликува суперновите од обичните нови, кои се многу помалку светли. Зборот супернова бил измислен од Валтер Баде и Фриц Цвики, кои започнале да го користат на предавањата по астрофизика во 1931 година. Неговата прва употреба во напис во списание дошла следната година во публикација на Кнут Лундмарк, кој можеби ја измислил независно.
Историја на набљудување Во споредба со целата историја на една ѕвезда, визуелниот изглед на супернова е многу краток, понекогаш трае неколку месеци, така што шансите да се набљудува со голо око се приближно еднаш во животот. Единствено мал дел од 100 милијарди ѕвезди во типична галаксија имаат капацитет да станат супернови, а способноста е ограничена на оние со голема маса и оние во ретки видови двојни ѕвездени системи со најмалку едно бело џуџе.
Рани откритија Најраниот запис за можна супернова, познат како HB9, најверојатно бил забележан од непознат праисториски народ на Индискиот Потконтинент и забележан на резба на карпи во регионот Бурзахама во Кашмир, датиран на Подоцна, SN 185 бил документиран од кинеските астрономи во 185 н.е. Најсветлата забележана супернова била SN 1006, која била забележана во 1006 година од нашата ера во соѕвездието Волк. Овој настан бил опишан од набљудувачи во Кина, Јапонија, Ирак, Египет и Европа. Широко набљудуваната супернова SN 1054 ја создала Раковидната Маглина.
Суперновите SN 1572 и SN 1604, најновите супернови на Млечниот Пат кои биле набљудувани со голо око, имале значително влијание врз развојот на астрономијата во Европа бидејќи тие биле искористени во дебатата против аристотеловата идеја дека универзумот надвор од Месечината и планетите е статичен и непроменлив. Јоханес Кеплер започнал да ја набљудува SN 1604 на својот врв на 17 октомври 1604 година, и продолжил да прави проценки за нејзината сјајност додека не избледела со гледање преку голо око една година подоцна. Тоа било втора супернова која била забележана во една генерација, откако Тихо Брахе ја забележал SN 1572 во Касиопеја.
Постојат некои докази дека најмладата позната супернова во нашата галаксија, G1.9+0.3, се случила кон крајот на 19 век, значително поскоро од Касиопеја А од околу 1680 година. Ниту едната ниту другата не била забележана во тоа време. Во случајот со G1.9+0.3, големото зганување од прашина по рамнината на галактичкиот диск можело доволно да го затемни настанот за да остане незабележан. Ситуацијата за Касиопеја А е помалку јасна; Било откриено ехо од инфрацрвена светлина што покажува дека не била во регион со особено високо изумирање.
+Историски супернови во Месна групагодиназабележано вомаксимална привидна осветленостможен SN185Соѕвездие Кентаур−6mможно SN, но може да биде комета386Соѕвездие Стрелец +1.5mнепознато дали е SN или класична нова393Соѕвездие Скорпија−3mможна SN1006Соѕвездие Волк−7.5mможен: Остаток од супернова1054Соѕвездие Бик−6mможен: Остаток од супернова или пулсар1181Соѕвездие Касиопеја−2mверојатен тип Iax SN поврзан со остаток Pa301572Соѕвездие Касиопеја−4mможен: Остаток од супернова1604Соѕвездие Змијоносец−2mможен: Остаток од супернова1680?Соѕвездие Касиопеја +6mможен: Остаток од супернова1800–1900Соѕвездие Стрелец ?mможен: Остаток од супернова, но не е набљудуван1885Андромеда +6mможно1987Голем Магеланов Облак +3mможно
Телескопски наоди Со развојот на астрономскиот телескоп, станало можно набљудување и откривање на побледи и подалечни супернови. Првото такво набљудување било на SN 1885A во галаксијата Андромеда. Втората супернова, SN 1895B, била откриена во NGC 5253 една деценија подоцна. Раната работа на она што првично се верувало дека е едноставно нова категорија на нови било изведено во текот на 1920-тите. Овие тела биле различно наречени „Нови од висока класа“, „Хауптнови“ или „џиновски нови“. Се смета дека името „супернови“ било измислено од Валтер Баде и Цвики на предавањата во Калтек во 1931 година. Се користело и името како „супер-Новае“, во весник објавен од Кнут Лундмарк во 1933 година, и во труд од 1934 година на Баде и Цвики. До 1938 година, цртичката помеѓу двата збора повеќе не се користела и денес се користи современото име.
Американските астрономи Рудолф Минковски и Фриц Цвики ја развиле современата шема за класификација на супернови започнувајќи од 1941 година. Во текот на 1960-тите, астрономите откриле дека максималниот интензитет на супернови може да се користи како стандардни свеќи, па оттука и индикатори за астрономски растојанија. Некои од најоддалечените супернови кои биле забележани во 2003 година биле помрачни од очекуваното. Ова го поддржува ставот дека ширењето на универзумот се забрзува. Биле развиени техники за реконструкција на настани на супернови кои немаат пишани записи за набљудување. Датумот на настанот на Касиопеја Супернова бил одреден од светлосните ехо од маглините, додека староста на остатокот од супернова RX J0852.0-4622 бил проценет од мерењата на температурата и емисиите на гама зраци од радиоактивното распаѓање на титан -44. мини|Jades Deep Field. Тим од астрономи кои ги проучувале податоците од JADES идентификувале околу 80 објекти (заокружени во зелено) кои се менувале во сјајноста со текот на времето. Повеќето од овие објекти, познати како минливи, се резултат на експлозија на ѕвезди или супернови. Најсветлената супернова која досега била забележана е ASASSN-15lh, на растојание од 3,82 гига светлосни години. За прв пат била откриена во јуни 2015 година и го достигнала својот врв на , што е двојно поголема од болометриската сјајност од која било друга позната супернова. За природата на оваа супернова се дебатира и се предлагаат неколку алтернативни објаснувања, како што е плимното нарушување на ѕвезда од црна дупка.
SN 2013fs била забележана три часа по настанот на супернова на 6 октомври 2013 година, од страна на Intermediate Palomar Transient Factory. Ова е една од најраните супернови забележани по детонацијата, и е најраната за која се добиени спектри, почнувајќи шест часа по вистинската експлозија. Ѕвездата се наоѓа во спирална галаксија наречена NGC 7610, 160 милиони светлосни години од Земјата, во соѕвездието Пегаз.
Суперновата SN 2016gkg била откриена од аматерскиот астроном Виктор Бусо од Росарио, Аргентина, на 20 септември 2016 година. Тоа било првпат да се забележи првичниот „шоковен излив“ од оптичка супернова. Ѕвездата „предок“ била идентификувана на снимките од вселенскиот телескоп „Хабл“ од пред нејзиниот колапс. Астрономот Алекс Филипенко забележал: „Набљудувањата на ѕвездите во првите моменти кога почнуваат да експлодираат даваат информации што не можат директно да се добијат на кој било друг начин“.
Вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“ (ЏВВТ) значително го унапредил нашето разбирање за суперновите со идентификување на околу 80 нови примероци преку својата програма JWST Advanced Deep Extragalactic Survey (Напредно длабоко вонгалактичко истражување). Ова ја вклучува најоддалечената спектроскопски потврдена супернова со поместување на црвено од 3,6, што покажува дека нејзината експлозија се случила кога универзумот бил стар само 1,8 милијарди години. Овие наоди нудат клучни сознанија за ѕвездениот развој на раниот универзум и фреквенцијата на суперновите за време на нејзините формативни години.
Програми за откривање мини| Остаток од супернова SNR E0519-69.0 во Големиот Магеланов Облак Бидејќи суперновите се релативно ретки настани во галаксијата, кои се случуваат околу три пати во векот на Млечниот Пат, за добивање добар примерок од супернови за проучување потребно е редовно следење на голем број на галаксии. Денес, аматерите и професионалните астрономи наоѓаат неколку стотици секоја година, некои со максимална осветленост, други на стари астрономски фотографии или плочи. Суперновите во другите галаксии не можат да се предвидат со никаква значајна точност. Нормално кога ќе се откријат веќе истите се во тек. За да се користат суперновите како стандардни свеќи за мерење на растојанието, потребно е набљудување на нивната најголема сјајност. Затоа е важно да се откријат добро пред да го достигнат својот максимум. Љубителските астрономи, кои значително ги надминуваат професионалните астрономи, одиграле важна улога во пронаоѓањето на супернови, обично со гледање на некои од поблиските галаксии преку оптички телескоп и споредувајќи ги со претходните фотографии.