Лира, македонско народно име Пирустија и маша (од старогрчки: λύра) — мало соѕвездие. Тоа е едно од 48-те наведени од астрономот од 2 век, Птоломеј, и е едно од современите 88 соѕвездија признати од Меѓународниот астрономски сојуз. Лира честопати била претставена на ѕвездените карти како мршојад или орел што носи лира, и затоа понекогаш се нарекува како Vultur Cadens или Aquila Cadens („Мршојад што паѓа“ или „Орел што паѓа“), соодветно. Почнувајќи од север, Лира се граничи со Змеј, Херкул, Лисица и Лебед. Лира е речиси над главата во умерените северни географски широчини кратко по полноќ на почетокот на летото. Од екваторот до околу 40-тата паралела на југ е видлива ниско на северното небо во текот на истите месеци.
Вега, најсјајната ѕвезда на Лира, е една од најсветлите ѕвезди на ноќното небо и формира агол на познатиот астеризам Летен триаголник. Бета Лира е прототип на класа двојни ѕвезди познати како ѕвезди од типот на Бета Лира променливи. Овие двојни ѕвезди се толку блиску една до друга што стануваат во облик на јајце и материјалот тече од едната до другата. Ипсилон Лира, позната неформално како Двојна Двојна, е сложен систем со повеќе ѕвезди. Лира, исто така, е домаќин на прстенеста маглина, втората откриена и најпозната планетарна маглина.
Историја лево|мини|300x300пкс| Положба и приказ на соѕвездијата Гуштер, Лебед, Лира и Лисица.Ѕвездена карта од 1825 година од Огледалото на Уранија . Во грчката митологија, Лира ја претставува лирата на Орфеј. Се вели дека музиката на Орфеј е толку голема што дури и неживите предмети како што се карпите може да бидат шармирани. Придружувајќи им се на Јасон и Аргонаутите, неговата музика можела да ги смири гласовите на опасните сирени, кои им пееле примамливи песни на Аргонаутите.
Во еден момент, Орфеј се оженил со нимфата Евридика. Бегајќи од нападот на Аристеј, таа згазнала на змија која ја каснала и ја убила. За да ја врати, Орфеј влегол во Подземјето, каде што музиката од неговата лира го шармирала на Ад, богот на подземјето. Ад попуштил и му дозволил на Орфеј да ја врати Евридика, под услов ниту еднаш да не погледне назад додека надвор. За жал, при самиот крај, Орфеј се поколебал и погледнал назад, поради што Евридика засекогаш била оставена во Подземјето. Орфеј го поминал остатокот од својот живот свирејќи додека бесцелно талкал низ земјата, отфрлајќи ги сите понуди за брак од жените.
Постојат два главни натпреварувачки митови кои се однесуваат на смртта на Орфеј. Според Ератостен, Орфеј не успеал да ја направи неопходната жртва на Дионис поради тоа што го сметал Аполон како врховно божество. Дионис потоа ги испратил своите следбеници да го распарчат на парчиња Орфеј. Овидиј раскажува сосема поинаква приказна, велејќи дека жените, како одмазда за отфрлањето на понудите за брак од страна на Орфеј, се здружувале и фрлале камења и копја. Отпрвин, неговата музика ги шармирала и нив, но на крајот нивната бројност и врева ја совладала неговата музика и тој бил погоден од копјата. И двата мита потоа велат дека неговата лира била поставена на небото од Зевс, а коските на Орфеј биле закопани од музите. Во третиот мит, тој бил убиен од тракијките затоа што гледал на обредите на отец Либер (Дионис).
Римската книга , што му се припишува на Хигин, запишува и друг мит за Лира, кој вели дека му припаѓа на Тезеј „зашто тој бил вешт во сите уметности и се смета дека ја научил и лирата“. Книгата известува дека соседното соѕвездие денес познато како Херкул се вели дека прикажува многу различни митски фигури, вклучувајќи ги Тезеј, Орфеј или музичарот Тамирис. Близината на овие две соѕвездија и Северна Круна (можеби симбол на кралското семејство на Тезеј) може да укаже дека трите соѕвездија биле измислени како група.
Вега и нејзините околни ѕвезди исто така се третираат како соѕвездие во другите култури. Областа што одговара на Лира Арапите ја гледале како мршојадец или орел кој нурка со свиткани крилја. Во Велс, Лира е позната како харфа на кралот Артур (Талин Артур) и харфа на кралот Давид. Персискиот хафез ја нарекол Лира на Зура. Наречена е јасли на спасителот на доенчињата, Прасепе Салваторис. Во австралиската абориџинска астрономија, Лира е позната кај народот Буронг во Викторија како соѕвездие Malleefowl . Лира била позната како Уркучилај кај Инките и била обожавана како животинско божество.
Карактеристики Лира се граничи со Лисица на југ, Херкул на запад, Змеј на север и Лебед на исток. Зафаќа површина од 286,5 квадратни степени, по големина се наоѓа на 52-то место од 88-те современи соѕвездија. Се појавува видно на северното небо за време на летото на северната полутопка, а целото соѕвездие е видливо барем дел од годината за набљудувачите северно од географската ширина 42°С. Додека делови од соѕвездието технички се издигнуваат над хоризонтот за набљудувачи помеѓу 42°С и 64°С, ѕвездите на неколку степени од хоризонтот се по сите намери и цели незабележливи. Нејзиниот главен астеризам се состои од шест ѕвезди, Претпоставувајќи дека привидниот двоен Ипсилон се брои како единечни ѕвезди, а само една од Делта1 и Делта2 Лира се брои како дел од моделот. и вкупно 73 ѕвезди се посјајни од светлинската величина 6,5. Границите на соѕвездието, поставени од белгискиот астроном Ежен Делпорт во 1930 година, се дефинирани со 17-стран многуаголник. Во екваторијалниот координатен систем, координатите на десното искаќување на овие граници лежат помеѓу и , додека координатите на деклинација се помеѓу и . Меѓународниот астрономски сојуз (МАС) ја усвоил кратенката со три букви „Lyr“ за соѕвездието во 1922 година.
Особености мини|Соѕвездието Лира како што може да се види со голо око. Ѕвезди мини|Соѕвездието Лира, подобрено за боја и контраст. Најсветлите пет ѕвезди се означени. Германскиот картограф Јохан Бајер ги користел грчките букви алфа до ну за да ги означи најистакнатите ѕвезди во соѕвездието. Англискиот астроном Џон Фламстид забележал и означил по две ѕвезди како делта, ипсилон, зета и ну. Тој додал пи и ро, не употребувајќи xi и омикрон како што Бајер ги користел овие букви за да ги означи Лебед и Херкул на неговата карта.
Најсветлата ѕвезда во соѕвездието е Вега (Алфа Лира), ѕвезда од главната низа од спектрален тип A0Va. Само 7,7 парсеци оддалечена, Вега е променлива ѕвезда од типот на Делта Штит, која варира помеѓу величините − 0,02 и 0,07 за 0,2 дена. Во просек, таа е втора најсветла ѕвезда на северната полутопка (по Арктур) и петта најсветла ѕвезда на сите, надмината само со Арктур, Алфа Кентаур, Канопус и Сириус. Вега била поларна ѕвезда во 12.000 година п.н.е., а повторно ќе стане поларна ѕвезда околу 14.000 г.
Вега е една од највеличествените ѕвезди и е наречена „веројатно следната најважна ѕвезда на небото по Сонцето“. Вега станала првата ѕвезда освен Сонцето која била фотографирана, како и првата на која бил снимен јасен спектар, покажувајќи спектрални за прв пат. Ѕвездата станала првата единствена ѕвезда од главната низа, освен Сонцето, за која е познато дека емитува рендгенски зраци, и е опкружена со остаточен диск, сличен на Кајперовиот Појас. Вега формира еден агол од познатиот астеризам Летен триаголник; заедно со Алтаир и Денеб, овие три ѕвезди формираат истакнат триаголник во текот на летото на северната полутопка.
Вега, исто така, формира едно теме на многу помал триаголник, заедно со Ипсилон и Зета Лира. Зета формира широка двојна ѕвезда видлива со двоглед, која се состои од Ам-ѕвезда и подџин од типот F. Ам-ѕвездата има дополнителен близок придружник, со што вкупниот број на ѕвезди во системот се искачува на три. Ипсилон е попознат широк двоен систем кој може да се види дури и со голо око при одлични услови. Двете компоненти сами по себе се блиски бинарни елементи што може да се видат со телескопи дека се состојат од ѕвезди од типот А и F, а неодамна била откриена и слаба ѕвезда која орбитира околу компонентата С, со вкупно пет ѕвезди.
За разлика од Ипсилон и Зета Лира, Делта Лира е оптички двојник, при што двете ѕвезди едноставно лежат по иста линија на гледање источно од Зета. Посјајната и поблиску од двете, Делта2 Лира, е црвен светол џин од 4-та привидна величина кој варира полуправилно за околу 0,2 магнитуди со доминантен период од 79 дена, додека послабата Делта 1 Лира е спектроскопска двојна ѕвезда која се состои од примарна од В-тип и непозната секундарна ѕвезда. И двата системи, сепак, имаат многу слични радијални брзини и се двата најсветли членови на ретко отворено јато познато како Делта Лира.
Јужно од Делта е Сулафат (Гама Лира), син џин и втора најсјајна ѕвезда во соѕвездието. Оддалечена околу 190 парсеци, е означена како „површно нормална“ ѕвезда.
Последната ѕвезда што ја формира фигурата на Лира е Шелијак (Бета Лира), исто така двојна ѕвезда составена од син светол џин и рана ѕвезда од типот В. Во овој случај, ѕвездите се толку блиску една до друга што поголемиот џин ја прелева својата Рошева ѓуплина и го пренесува материјалот во секундарната ѕвезда, формирајќи полуодвоен систем. Секундарната, првично помалку масивната од двете, има насобрано толку многу маса што сега е значително помасивна, иако помала, од примарната, и е опкруженасо дебел насобирачки диск. Рамнината на орбитата е порамнета со Земјата и на тој начин системот покажува затемнувања, намалувајќи ја речиси целосната светлинска величина од основната линија со трета магнитуда на секои 13 дена, иако неговиот период се зголемува за околу 19 секунди годишно. Тоа е прототип на променливите ѕвезди од типот на Бета Лира, кои ги затемнуваат двојните податоци од раните спектрални типови во кои нема точен почеток на затемнувања, туку континуирани промени во сјајноста. лево|мини| Слика на Лира со долга експозиција Друга променлива која лесно се забележува е светлата R Лира, северно од главниот астеризам. Исто така позната како 13 Лира, тоа е полуправилен црвен џин со 4-та величина која варира за неколку десетини од светлинската величина. Нејзината периодичност е сложена, со неколку различни периоди со различна должина, особено еден од 46 дена и еден од 64 дена. Уште посеверно е FL Лира, многу побледа аголска променлива ѕвезда со 9-та светлинска величина која опаѓа за половина светлинска величина на секои 2,18 денови за време на примарното затемнување. Двете компоненти се ѕвезди од главната низа, примарната е доцен F-тип и секундарната доцен G-тип . Системот бил еден од првите двојни затемнувања од главна секвенца што содржи ѕвезда од типот G, кој ги имала познатите својства, како и подобро проучените двојниот затемнувачки ран тип.
На најсеверниот раб на соѕвездието се наоѓа уште послабата V361 Лира која не спаѓа лесно во една од традиционалните класи, со карактеристики на Бета Лира, променлива од типот на W Голема Мечкаи катаклизмични променливи. Тоа може да биде претставник на многу кратка фаза во која системот преминува во контактна двојна ѕвезда. Може да се најде помалку од еден степен подалеку од ѕвездата со голо око 16 Лира, подџин од 5-та магнитуда од типот А кој се наоѓа на околу 37 парсеци.
Најсјајната ѕвезда што не е вклучена во астеризмот и најзападната каталогизирана од Бајер или Фламстид е Капа Лира, типичен црвен џин оддалечен околу 73 парсеци. Слични светло портокалови или црвени џинови ги вклучуваат Тета Лира со 4-та величина, Ламбда Лира, и HD 173780. Ламбда се наоѓа јужно од Гама, Тета е позиционирана на исток, а HD 173780, најсветлата ѕвезда во соѕвездието без бајерова или Фламстидова ознака, е појужно. Веднаш северно од Тета и со речиси иста големина е Ета Лира, синиот подџин со изобилство од речиси сончеви метали. Во близина се наоѓа и слабата ѕвезда HP Лира, пост-асимптотична џиновска гранка која покажува променливост. Причината за нејзината варијабилност сè уште е мистерија: за прв пат каталогизирана како двојна форма на затемнување, и била теоретизирана дека е променлива ѕвезда од типот RV Бик во 2002 година, но доколку е така, таа ќе биде убедливо најжешката таква променлива откриена.