Праведен Калифат (, ) — првиот од четирите најголеми калифати основани по смртта на исламскиот пророк Мухамед. Со него управувале првите пет последователни калифи (наследници) на Мухамед по неговата смрт во 632 година од н.е. (11 г. а.е. ) Овие калифи се колективно познати во сунитскиот ислам како рашидун, или „правилно водени“ калифи ( ). Овој термин не е широко користен во шиитскиот ислам бидејќи шиитските муслимани не го сметаат владеењето на првите три калифи за легитимно.
Праведниот Калифат се одликува со дваесет и петгодишен период на брза воена експанзија, проследен со петгодишен период на внатрешни судири. Силите на Праведниот Калифат на својот врв броеле повеќе од 100.000 луѓе. До 650-тите години, калифатот покрај Арапскиот Полуостров, го потчинил Левант, Закавказје на север; Северна Африка и Египет до денешен Тунис на запад; и Иранска Висорамнина до делови од Средна Азија и Јужна Азија на исток.
Калифатот настанал како резултат на смртта на Мухамед во 632 година од новата ера и последователната дебата за наследството на неговото раководство. Абу Бакр, близок придружник на Мухамед од кланот Бану Тејм, бил избран за прв водач на Праведниот Калифат и започнал со освојувањето на Арапскиот Полуостров . Тој владеел од 632 година до неговата смрт во 634 година. Абу Бакр бил наследен од Омар, неговиот назначен наследник од кланот Бану Ади, кој го продолжил освојувањето на Персија, што на крајот довело до пад на Сасанидското Царство во 651 година. Омар бил убиен во 644 година Modern reformist thought in the Muslim world. By Mazheruddin Siddiqi, Adam Publishers & Distributors, p. 147 а го наследил Утман, кого го избрал комитет од шест лица, организиран од Омар. Под Утман започнало освојувањето на Ерменија, Фарс и Хорасан. Утман бил убиен во 656 година и бил наследен од Али, кој претседавал со граѓанската војна позната како Прва Фитна (656–661). Војната се водеела првенствено меѓу оние кои го поддржувале братучедот на Утман и гувернер на Левант, Муавија I и оние кои го поддржувале калифот Али. Граѓанската војна трајно ја консолидирала поделбата помеѓу сунитските и шиитските муслимани. Шиитски муслимани веруваат дека Али е првиот законски калиф и имам по Мухамед. Трета фракција во војната го поддржа гувернерот на Египет, Амр ибн ел-Ас . Војната била решена во полза на фракцијата Муавија, која го воспоставила Омејадскиот Калифат во 661 година.
Потекло мини|Праведниот Калифат По смртта на Мухамед во 632 г. н.е., неговите придружници од Медина дебатирале кој од нив треба да го наследи во водењето на работите на муслиманите, додека семејството на Мухамед било зафатено со неговиот погреб. Омар и Абу Убаидах ибн ел-Џарах заложиле за лојалност кон Абу Бакр, а наскоро кон оваа лојалност се придружиле и Ансарите и Курајшите. Абу Бакр така станал првиот калиф ( , „наследник на Божјиот Пратеник“) и започнал кампањи за пропагирање на исламот. Прво, тој морал да ги покори арапските племиња кои тврделе дека иако ветиле верност кон Мухамед и го прифатиле исламот, тие не му должеле ништо на Абу Бакр. Како калиф, Абу Бакр не бил монарх и никогаш не користел таква титула; ниту некој од неговите тројца наследници. Наместо тоа, нивниот избор и раководство се засновало на заслуги.
Забележително, според сунитите, сите четири праведни калифи биле поврзани со Мухамед преку брак, биле рано прифатени во исламот,Catharina Raudvere, Islam: An Introduction (I.B.Tauris, 2015), 51–54. биле меѓу десетте на кои им било ветено рај, биле најблиски придружници и често биле многу фалени од Мухамед и им било давано улоги на водство во рамките на муслиманската заедница која била во зачеток.
Според сунитските муслимани, поимот Рашидунски Калифат потекнува од познат хадис на Мухамед, каде што претскажал дека калифатот после него ќе трае 30 години (должина на Праведниот Калифат) и потоа ќе биде претворено во царство. Понатаму, според другите хадиси во Сунан Абу Давуд и Муснад Ахмад ибн Ханбал, кон крајот на времето, Калифатот со правилен водич ќе биде обновен уште еднаш од Бога.
Историја
Наследување на Мухамед Веднаш по смртта на Мухамед, се одржал собир на Ансарите (староседелци од Медина) во Сакифа (двор) на кланот Бану Саида.Coeli Fitzpatrick, Adam Hani Walker Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2014), p. 3 Општо верување во тоа време било дека целта на состанокот е Ансарите да одлучат за нов водач на муслиманската заедница меѓу себе, со намерно исклучување на Мухаџирун (мигранти од Мека), иако ова подоцна станало предмет на дебата.
Како и да е, Абу Бакр и Омар, двајцата истакнати придружници на Мухамед, откако дознале за состанокот, се загрижиле за потенцијалниот удар и побрзале на собирот. По пристигнувањето, Абу Бакр им се обратил на собраните луѓе со предупредување дека обидот за избор на водач надвор од сопственото племе на Мухамед, Курејши, најверојатно ќе резултира со несогласување, бидејќи само тие можат да му дадат потребна почит на заедницата. Потоа ги зел за рака Омар и друг придружник, Абу Убаидах ибн ел-Џарах и им ги понудил на Ансарите потенцијални избори. Му се спротивставиле со предлогот Курејште и Ансарите да изберат по еден водач меѓу себе, кој потоа ќе владее заеднички. Ситуацијата се вжештила кога го слушнала овој предлог и започнало со меѓусебна расправија. Омар набрзина ја фатил раката на Абу Бакр и се заколнал на својата верност на последниот, пример што го следеле собраните луѓе.
Абу Бакр бил скоро универзално прифатен како поглавар на муслиманската заедница (со титула Калиф) како резултат на Сакифа, иако тој се соочил со расправии како резултат на брзата природа на настанот. Неколкумина придружници, меѓу кои најистакнат бил Али ибн Аби Талиб, првично одбиле да го признаат неговиот авторитет. Можеби се очекувало од Али да го преземе водството, бидејќи му бил братучед и зет на Мухамед.Valerie J. Hoffman, The Essentials of Ibadi Islam (2012), p. 6 Теологот Ибрахим ел-Нахаи изјавил дека Али имал поддршка и кај Ансарите за неговото наследување, објаснето со роднинските врски што ги споделил со нив. Дали неговата кандидатура за наследство била покрената за време на Сакифа не е познато, иако не е малку веројатно. Абу Бакр подоцна го испратил Омар да се соочи со Али за да ја добие својата верност, што резултирало во караница што можеби вклучува и насилство Сепак, по шест месеци групата склучила мир со Абу Бакр и Али му ја понудил негова слава.
Хронологија (Забележете дека наследувањето на калифот не мора нужно да се случи на првиот ден од новата година.)
лево|мини|Исламски освојувања 622–750:
Владеењето на Абу Бакр (632–634) Проблемите се појавиле веднаш по смртта на Мухамед, заканувајќи се на единството и стабилноста на новата заедница и држава. Отпадништвото се проширило на секое племе на Арапскиот Полуостров, со исклучок на луѓето во Мека и Медина, Бану Такиф во Таиф и Бани Абдул Каис од Оман. Во некои случаи, цели племиња отпаднале. Другите само го задржале зекатот, данокот на милостина, без формално да го предизвикаат исламот. Многу племенски водачи тврделе за пророштво; некои тоа го направиле за време на животот на Мухамед. Првиот инцидент на отпадништво се водел и заклучувал додека Мухамед сè уште бил жив; претпоставен пророк Асвад Анси станал и ја нападнал Јужна Арабија;Balazuri: p. 113. тој бил убиен на 30 мај 632 година од гувернерот Фарез од Јемен, персиски муслиман.Tabari: Vol. 2, p. 467. Веста за неговата смрт стигнала до Медина непосредно по смртта на Мухамед. Отпадништвото на ел-Џамама го водел друг претпоставен пророк, Мусајлима,Gianluca Paolo Parolin, Citizenship in the Arab World: Kin, Religion and Nation-state (Amsterdam University Press, 2009), 52. кој станал пред смртта на Мухамед; други центри на бунтовниците биле во Наџд, Источна Арабија (позната тогаш како ел-Бахреин) и Јужна Арабија (позната како ел-Јаман). Многу племиња тврделе дека му се потчиниле на Мухамед и дека со смртта на Мухамед, нивната верност била прекината. десно|мини| Гробни споменици на халифи: Абу Бакр и Умар (десно), Медина, Кралство Саудиска Арабија Абу Бакр соодветно ја испланирал својата стратегија. Тој ја поделил муслиманската војска на неколку корпуси. Најсилниот корпус, и примарна сила на муслиманите, бил корпусот на Халид ибн ел-Валид . Овој корпус бил користен за борба против најмоќната од бунтовничките сили. На другите корпуси им биле дадени области од второстепено значење во кои ќе ги доведат помалку опасните отпаднички племиња на покорност. Планот на Абу Бакр бил прво да ги исчисти Неџд и Западна Арабија во близина на Медина, потоа да се справи со Малик ибн Нувејра и неговите сили меѓу Неџд и ел-Бахраин и на крај да се концентрира против најопасниот непријател Мусајлима и неговите сојузници во ел-Џамама. По серијата успешни походи, Халид ибн Валид го победил Мусајлима во Битката кај Џамама .Tabari: Vol. 2, p. 518 Кампањата за отпадништво се водела и завршила во текот на единаесеттата година од хиџра.
Откако биле задрушени востанијата, Абу Бакр започнал војна за освојување. Без разлика дали тој имал намера за целосно империјално освојување, тој, ја активирал историската траекторија што за само неколку кратки децении ќе доведе до една од најголемите царства во историјата. Абу Бакр започнал со Ирак, најбогатата провинција на Сасанидското Царство.The Arab Conquest of Iran and its Aftermath, 'Abd Al-Husein Zarrinkub, The Cambridge History of Iran, Volume 4, ed. William Bayne Fisher, Richard Nelson Frye (Cambridge University Press, 1999), 5–6. Тој го испратил генералот Калид ибн Валид да го нападне Сасанидското Царство во 633 година. Потоа, тој исто така испратил четири војски да ја нападнат римската провинција Сирија Battle of Yarmouk River, Spencer Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict (ABC-CLIO, 2010), 92. но одлучувачката операција била преземена само кога Халид, по завршувањето на освојувањето на Ирак, бил префрлен на сирискиот фронт во 634 година.Khalid ibn Walid, Timothy May, Ground Warfare: An International Encyclopedia, Vol. 1, ed. Stanley Sandler (ABC-CLIO, 2002), 458.
Наследство на Омар И покрај првичните резерви на неговите советници, Абу Бакр ја препознал воената и политичката моќ во Омар и посакал да успее како калиф. Одлуката била запишана во неговиот тестамент, а по смртта на Абу Бакр во 634 година, Омар бил потврден на функцијата. Новиот калиф ја продолжил војната со освојувањата што ја започнал неговиот претходник, туркајќи се понатаму во Сасанидското ЦарствоСасанидското Царство, северно кон византиска територија и заминал во Египет. Тоа биле региони со големо богатство контролирани од моќни држави, но долгиот судир меѓу Византијците и Персијците ги оставило и двете страни воено исцрпени, а исламските војски лесно надвладеале против нив. До 640 година, тие ја ставиле цела Месопотамија, Сирија и Палестина под контрола на Праведниот Калифат; Египет бил освоен до 642 година, а целото Сасанидско Царство до 643 година.
Додека калифатот продолжувал со брзото ширење, Омар ги поставил темелите на политичката структура што можела да го држи заедно. Тој основал Диван, биро за следење на владини работи. Војската била ставена директно под контрола на државата. Клучно, во освоените земји, Омар не барал немуслиманското население да премине во ислам, ниту се обидел да ја централизира владата. Наместо тоа, тој им дозволил на населението да ја задржи своите религија, јазик и обичаи, и тој ја оставил нивната влада релативно недопрена, наметнувајќи само гувернер (амир) и финансиски службеник наречен амил. Овие нови места биле составен дел од ефикасната мрежа на оданочување што го финансирало царството.