Атински акропол (старогрчки јазик: ἡ Ἀκρόπολις τῶν Ἀθηνῶν; ) — древна цитадела сместена на карпеста површина над градот Атина, Грција, и содржи остатоци од неколку антички градби со големо архитектонско и историско значење, од кои најпознат е Партенон. Зборот Акропол доаѓа од грчките зборови (акрон, „највисока точка“) и (полис, „град“). Терминот акропола е генерички и има многу други акрополи во Грција. За време на античките времиња, Атинскиот Акропол бил уште поправилно познат како Кекропија, по легендарниот змија-човек Кекроп, наводниот прв атински крал.
Иако постојат докази дека ридот бил населен уште во четвртиот милениум п.н.е., Перикле ( – 429 п.н.е.) во петтиот век п.н.е. ја координирал изградбата на објектите чии денешни остатоци се најважните на местото, вклучувајќи ги Партенон, Пропилаја, Ерехтеон и Храмот на Атина Ника.Hurwit 2000, p. 87 Партенонот и другите згради биле сериозно оштетени за време на опсадата од 1687 година од страна на Венецијанците за време на Мореската војна, кога барутот што го складирале тогашните турски владетели во Партенон бил погоден од венецијанско бомбардирање и експлодирал.
Историја десно|мини| Акропол во Атина гледан од планината ЛикабетПошумениот Рид на Нимфите е полувидлив од неговата десна страна, а Ридот Филопапос лево, веднаш зад него. Овде се гледа споменикот на Филопапос каде, во далечната позадина, брегот на Пелопонез се среќава со водите на Саронскиот Залив.
Рано населување Акропол се наоѓа на карпа со рамен врв кој се издига надморска височина во градот Атина, со површина од околу 3 хектари. Додека најраните артефакти датираат од периодот на средниот неолит, постојат документирани живеалишта во Атика од раниот неолит (6 милениум п.н.е.).
Нема сомнеж дека на ридот се наоѓала микенска мегаронска палата за време на доцното бронзено време. Ништо од овој мегарон денеска не постои, освен, веројатно, една основа од варовнички столбови и делови од неколку скалила од песочник. Набргу по изградбата на палатата, бил изграден киклопски масивен кружен ѕид, долг 760 метри, висок до 10 метри и со дебелина од 3,5 до 6 метри. Од крајот на еладскиот период (1300–1200 п.н.е.), овој ѕид ќе служи како главна одбрана на акрополата до 5 век.Hurwit 2000, pp. 74–75. Ѕидот се состоел од два парапети изградени со големи камени блокови и цементирани со земјен малтер наречен емплектон (грчки: ἔμπλεκτον). Ѕидот користи типични микенски конвенции со тоа што ја следел природната контура на теренот, а неговата порта, која била кон југ, била поставена косо, со парапет и кула што надвиснуваат од десната страна на доходниците, со што се олеснува одбраната. Постоеле два помали приоди до ридот на неговата северна страна, составени од стрмни, тесни скалила исечени во карпата. Се претпоставува дека Хомер го споменува ова утврдување кога ја споменува „цврсто изградената куќа на Ерехтеј“ (Одисеја 7.81). Некое време пред 13 век п.н.е., земјотрес предизвикал пукнатина во близина на североисточниот раб на Акропол. Оваа пукнатина се протегала околу 35 метри до корито од мек лапор во кој бил ископан бунар.Hurwit 2000, p. 78. Бил изграден сложен сет на скали и бунарот служел како непроценлив, заштитен извор на вода за пиење за време на опсада за одреден дел од микенскиот период.
Архаичен Акропол мини|Примитивен Акропол со Пеларгикон и Стариот храм на Атина. мини|Висински поглед на предложената реконструкција на Стариот храм на Атина. Изграден околу 525 п.н.е., стоел помеѓу Партенон и Ерехтејон. Фрагменти од скулптурите во неговите педименти се наоѓаат во Музејот на Акропол. Не се знае многу за архитектонскиот изглед на Акропол до архајскиот период. Во текот на 7 и 6 век п.н.е., местото било контролирано од Килон за време на неуспешниот килонски бунт, и двапати од Пизистрат; секој од овие биле обиди насочени кон преземање на политичката моќ преку државен удар. Освен Хекатомпедон споменат подоцна, Пизистрат изградил и влезна порта или Пропилаја. Сепак, се smeta дека ѕидот со девет порти, Енеапилон, бил изграден околу акрополскиот рид и го вклучил најголемиот воден извор, Клепсидра, на северозападното подножје.
Помеѓу 570 и 550 п.н.е. бил изграден храм на Атина Полиjас, божеството на градот. Оваа дорска градба од варовник, од која преживеале многу реликвии, се нарекува Хекатомпедон (грчки „стонога“), Ур-Партенон („оригинален Партенон“ или „примитивен Партенон“), Х–Архитектура или Синобрад храм, по педиментната скулптура човек-змија со три тела, чии бради биле обоени во темно сина боја. Не е познато дали овој храм заменил постар или само свето подрачје или олтар. Веројатно, Хекатомпедон е изграден таму каде што денес се наоѓа Партенон.Hurwit 2000, p. 111. лево|мини| Уништување на Акропол од страна на војските на Ксеркс I, за време на Втората персиска инвазија на Грција, 480–479 п.н.е. Помеѓу 529 и 520 п.н.е., уште еден храм бил изграден од Пизистрат, Стариот храм на Атина, вообичаено познат како Архајос Неос (ἀρχαῖος νεώς, „древен храм“). Овој храм на Атина Полијас бил изграден врз темелите на Дорпфелд,Hurwit 2000, p. 121. помеѓу Ерехтеон и сè уште постоечкиот Партенон. Архајос Неос бил уништен како дел од Ахеменидското уништување на Атина за време на Втората персиска инвазија на Грција во текот на 480–479 п.н.е.; сепак, храмот веројатно бил реконструиран во текот на 454 п.н.е., бидејќи ризницата на Делијанската лига била пренесена во нејзиниот опистодом. Храмот можеби бил изгорен во текот на 406/405 п.н.е. бидејќи Ксенофон споменува дека стариот храм на Атина бил запален. Павзаниј не го споменува во неговиот опис на Грција од 2 век од нашата ера. , Retrieved 5 June 2012
Околу 500 п.н.е. Хекатомпедон бил демонтиран за да се направи место за нова повеличествена зграда, Постариот Партенон (често нарекуван пред-Партенон или Ран Партенон). Поради оваа причина, Атињаните одлучиле да ја прекинат изградбата на храмот Олимпијон, кој бил означен со тиранинот Пизистрат и неговите синови, и наместо тоа, го искористиле пирејскиот варовник наменет за Олимпијон за да го изградат постариот Партенон. За да се смести новиот храм, јужниот дел од врвот бил исчистен, израмнет со додавање на околу 8.000 двотонски блокови варовник, основа со длабочина од 11 метри во некои точки, а остатокот бил исполнет со земја што ја одржувал потпорниот ѕид. Меѓутоа, по победничката Маратонска битка во 490 п.н.е., планот бил ревидиран и наместо тоа бил употребен мермер. Варовничката фаза на зградата се нарекува пред-Партенон I, а мермерната фаза како Пред-Партенон II. Во 485 п.н.е., изградбата запрела за да се заштедат ресурси, бидејќи Ксеркс стана крал на Персија, а војната изгледала неизбежна. Постариот Партенон сè уште бил во изградба кога Персијците го нападнале и го ограбиле градот во 480 п.н.е. Зградата била запалена и ограбена, заедно со Античкиот храм и практично сè друго на карпата.Dörpfeld, W: Der aeltere Parthenon, Ath. Mitt, XVII, 1892, pp. 158–189. По смирувањето на персиската криза, Атињаните вградиле многу архитектонски делови од недовршениот храм (столбови, триглифи, метопи, итн.) во новоизградениот северен завесен ѕид на Акропол, каде што служеле како истакнат „воен споменик“ а може да се види и денес. Уништеното место било исчистено од остатоци. Статуар, култни предмети, религиозни прилози и незачувани архитектонски членови биле свечено закопани во неколку длабоко ископани јами на ридот, служејќи погодно како полнење за вештачкото плато создадено околу класичниот Партенон. Овој „персиски отпад“ бил најбогатото археолошко наоѓалиште ископано на Акропол до 1890 година Kavvadias, Panagiotis, Kawerau, Georg: Die Ausgrabung der Akropolis vom Jahre 1885 bis zum Jahre 1890, Athens, 1906
Програма за градење на Периклион лево|мини| Партенон, гледан од северозапад. По победата во Евримедон во текот на 468 п.н.е., Кимон и Темистокле наредиле реконструкција на јужните и северните ѕидови на Акропол. Повеќето од главните храмови, вклучувајќи го и Партенон, биле повторно изградени по наредба на Перикле за време на таканареченото златно доба на Атина (460–430 п.н.е.). Фидија, атински скулптор, и Иктин и Каликрат, двајца познати архитекти, биле одговорни за реконструкцијата."Ictinus and Callicrates with Phidias" , Architecture Week. Retrieved 3 December 2012.
Во текот на 437 п.н.е., Мнесикле започнал да ја гради Пропилаја, монументална порта на западниот крај на Акропол со дорски столбови од пентеличен мермер, изградена делумно на старата Пропилаја на Пизистрат. Овие колонади биле речиси завршени во текот на 432 п.н.е. и имале две крила, северното украсено со слики од Полигот. Отприлика во исто време, јужно од Пропилаја, започнала изградбата на малиот јонски храм на Атина Ника во пентеличен мермер со тетрастилски тремови, зачувувајќи ги најважните работи на дизајнот на грчкиот храм. По прекинот предизвикан од Пелопонеската војна, храмот бил завршен за време на мирот на Никија, помеѓу 421 п.н.е. и 409 п.н.е. мини|Ерехтеон, поглед од југозапад, гледајќи низ остатоците од Стариот храм. Изградбата на елегантниот храм на Ерехтеон во пентеличен мермер (421–406 п.н.е.) претставувал сложен план кој ја зел предвид екстремно нерамната почва и потребата да се заобиколат неколку светилишта во областа. Влезот, свртен кон исток, е обложен со шест јонски столбови. Невообичаено, храмот има два тремови, едниот на северозападниот агол на јонски столбови, а другиот на југозапад, поддржан од огромни женски фигури или каријатиди. Источниот дел од храмот бил посветен на Атина Полијас, додека западниот дел, служејќи му на култот на архаичниот крал Посејдон-Ерехтеј, биле сместени олтарите на Хефест и Вутос, братот на Ерехтеј. Малку е познато за првичниот план на внатрешноста, кој бил уништен од пожар во текот на 1 век п.н.е. и неколку пати бил обновен.Thomas Sakoulas, "Erechtheion" , Ancient-Greece.org. Retrieved 7 December 2012.Venieri, "Erechtheion" , Odysseus. Retrieved 7 December 2012.
Во истиот период, била започна комбинација од свети прегради, вклучувајќи ги храмовите на Атина, Посејдон, Ерехтеј, Кекропс, Херсе, Пандросос и Аглаурос, со неговиот трем Коре (Трандата на девојките) или Балконот на Каријатидите."The Acropolis of Athens" . Retrieved 9 February 2013. Помеѓу храмот на Атина Ника и Партенон, постоело светилиштето на Артемида Брауронија (или Брауронеион), божицата претставена како мечка и се поклонувала во домот на Браурон. Според Павзанија, во светилиштето се наоѓале дрвена статуа или ксоанон на божицата и статуа на Артемида направена од Праксител во 4 век п.н.е."The Sanctuary of Artemis Brauronia" , Acropolis Museum. Retrieved 9 February 2013. мини|Пропилаја Зад Пропилаја, доминирала гигантската бронзена статуа на Фидија на Атина Промахос („Атена која се бори во првата линија“), изградена помеѓу 450 п.н.е. и 448 п.н.е. Основата била висока, додека вкупната висина на статуата била . Божицата држела копје, чиј позлатен врв можел да се види како одраз на екипажите на бродовите што го заокружуваат Сунион, и џиновски штит од левата страна, украсен од Мис со слики од борбата меѓу Кентаурите и Лапитите. Други споменици кои не оставиле речиси ништо видливо до денес се Халкотеке, Пандросеион, светилиштето на Пандион, олтарот на Атина, светилиштето на Зевс и, од римско време, кружниот храм на Рома и Август.
Еленистички и Римски период мини|3-Д модел на Акропол во 165 н.е. (кликнете за да ротирате)