Мирча Елијаде (; во — во ) — историчар на религијата, писател, филозоф и професор на Чикашкиот универзитет, водечки толкувач на религиите, воспоставува парадигми во проучувањата на религиите што важат и денес. Неговата теорија за хиерофаниите ги дава основите на религијата и го дели човековото искуство на свет и световен простор и на време.Wendy Doniger, "Foreword to the 2004 Edition", Eliade, Shamanism, p.xiii Меѓу неговите најзначајни придонеси во проучувањето на религиите е неговата теорија за Вечното враќање, според кое митовите и ритуалите не одаваат само почит на хиерофаниите туку и учествуваат во нив.
Неговата литерарна работа припаѓа на жанрот на фантастиката и на автобиографскиот роман. Негови најдобри дела се Бенгалси ноќи, Летни ноќи ("Забранета шума"), Изабела и ѓаволските води и Роман за кратковидот адолесцент, романите Госпоѓица Кристина и Младост без младост и кратките раскази Тајната на д-р Хонигбергер и Циганка.
Уште во младоста Елијаде е познат новинар и есеист, следбеник на романскиот филозоф и новинар Нае Јонеску од екстремната десница и член на литерарното друштво Критерион. Во 1940 година тој е културно аташе во Обединетото кралство и во Португалија. Во доцните триесетти години, Елијаде јавно ги поддржува Железната гарда и фашистичките и антисемитиски политички организации. Неговите политички интереси од тоа време, како и другите негови екстремнодесничарски врски, често биле критикувани по Втората светска војна.
Познат по својата огромна ерудиција, Елијаде течно говорел пет јазици (романски, француски, германски, италијански и англиски), а читал на (хебрејски, персиски и санскрит). Посмртно е избран за член на Романската академија.
Животопис
Детство Роден во Букурешт како син на романски офицер Георге Елијаде (оригинално име му било Јеремија)Biografie, in HandocaSilviu Mihai, "A doua viaţă a lui Mircea Eliade" ("Mircea Eliade's Second Life"), in Cotidianul, February 6, 2006; retrieved July 31, 2007 и на Жана, родена Василеску.Călinescu, p.956 Како православен верник, Георге Елијаде го завел својот новороден син четири дена пред реалниот датум на раѓање со цел датумот да се совпадне со литургискиот календар односно со празникот на Четириесетте маченици. Мирча Елијаде имал сестра Корина, мајка на семиологистот Сорин Александреску.Simona Chiţan, "Nostalgia după România" ("Nostalgia for Romania"), interview with Sorin Alexandrescu, in Evenimentul Zilei, June 24, 2006 Неговото семејство се сели во главниот град Букурешт во 1914 година, и купува куќа близу до Пјата Розети, Мирча таму ја живее својата младост.Sergio Vila-Sanjuán, "Paseo por el Bucarest de Mircea Eliade" ("Passing through Mircea Eliade's Bucharest"), in La Vanguardia, May 30, 2007 ; retrieved January 16, 2008
Елијаде памети многу од своето детство и подоцна во животот ќе пишува како разни епизоди од младоста влијаеле врз неговата свест. На пример, кога Елијаде имал десетина години, во текот на Првата светска војна, за време на Романскиот поход, го доживеал бомбардирањето на Букурешт од страна на германските цепелини како и патриотскиот полет во окупираниот град и веста дека Романија може да го спречи напредувањето на непријателските сили кон Молдавија.Ion Hadârcă, "Mircea Eliade la începuturi" ("Mircea Eliade at His Beginnings") , in Revista Sud-Est, 1/2007; retrieved January 21, 2008
Тој ја опишуваа таа фаза од својот живот како непофторлива епифанија.Ioan P. Culianu, "Mahaparanirvana", во El Hilo de Ariadna , Vol. IIEllwood, p.98–99 Потсетувајќи се на своето влегување во дневната соба, ќе напише дека „енда мистериозно обоена светлина“ ќе се претвори во „палата од бајките“:
„Со години вежбав да го доловам тој епифаниски момент и секогаш се чувствував еднакво исполнет. Сакав да се вовлечам во него како во дел од еден живот, без траење и без почеток, без средина и без крај. На последната година од гимназијата, кога се борев со јаки напади на меланхонија, понекогаш успевав да се вратам во зеленозлатестата светлина на тоа попладне. [...] И иако блаженството беше исто, не можев да го поднесам бидејќи премногу ми ја влошуваше тагата. Уште тогаш знаев на кој свет му припаѓа дневната соба [...] свет кој беше засекогаш загубен.“Eliade, Autobiography, in Ellwood, p.98–99</blockquote>
Роберт Елвуд, професор по религија кој докторира на Мирча Елијаде,Ellwood, p.5 гледа на таквиот вид носталгија како на најкарактеристична тема во животот на Елијаде и на неговото академско творештво.Ellwood, p.98–99
Младост и литерарни почетоци Кога ќе заврши основно образование во училиштето на улицата Мантулеаса, Елијаде се запишува во Спиру Харет Национал Колеџе во иста класа со Аршавир Актеријан, Хаиг Актеријан, Петре Вифореану (и неколку години постариот Николае Стеинхард, кој ќе стане близок пријател на Елијаде).Steinhardt, in Handoca Меѓу неговите соученици се и идниот филозоф Константин Ноика и пријателот на Ноика, идниот историчар на уметноста, Барбу Брезијану.Veronica Marinescu, " 'Am luat din întâmplarile vieţii tot ce este mai frumos', spune cercetatorul operei brâncuşiene" (" 'I Took the Best Out of Life's Occurrences', Says Researcher of Brancusi's Work") , interview with Barbu Brezianu, in Curierul Naţional, March 13, 2004; retrieved February 22, 2008
Универзитетски студии
Меѓу 1925 и 1928, тој студира на Универзитетот во Букурешт филозофија и книженост и во 1928 година дипломира на тема на италијанскиот филозоф Томазо Кампанела. Во 1927 година, Елијаде патува во Италија каде што се запознава со Папини и соработува со Џузепе Тучи.
За време на студентските години Елијаде се запознава со Нае Јонеску, кој предава логика, и станува негов пријател и следбеник.Călinescu, p.954, 955; Nastasă, p.76 Особено го привлекле радикалните идеи на Јонеску и неговиот интерес за религијата што значело прекин со рационалистичката традиција претставена од постарите академици како Константин Радилеску-Мотру, Димитрие Густи и Tудор Виану (на кои им го должи поттикот за згаснатото литерарно друштво Јунимеа.
Научните работи на Елијаде почнуваат по долг период на проучување во Британска Индија, на Универзитетот во Калкута. Кога дознал дека махараџата на Касимбазар доделува средства во Европа за студирање во Индија, Елијаде се пријавил и добил средства за четири години, а подоцна добил и романска стипендија.Nastasă, p.237 Есента во 1928 година, запловил кон Калкута за да студира санскрит и филозофија кај Сурендранат Дасгупта,на Cambridge alumnus и професор на Калкута Универзитет, кој е автор на петтомната Иаторија на индиската филозофија. Пред да стаса на Индискиот полуостров, Елијаде го посетил и Египет , а кратко престојувал и на Хималаја.McGuire, p.150; Nastasă, p.237
Ги изучувал основите на индиската филозофија, а напоредно учел и санскрит пали и бенгалски јазик под водство на Дасгупта. Истовремено, се заинтересирал и за дејствувањето на Махатма Ганди. Подоцна, Елијаде ги приспособува идеите на Ганди во своите гледишта кон спиритуалноста и кон Романија.Kelley L. Ross, Mircea Eliade, on friesian.com; retrieved July 16, 2007
Во 1930 година, додека живеел кај Дасгупта, Елијаде се вљубил во неговата ќерка Маитреји Деви, и подоцна во автобиографскиот роман Маитреји (познат и под насловот "Бенгалска ноќ" или "Бенгалски ноќи"), тврдел дека имал физичка врска со неа.Ginu Kamani, "A Terrible Hurt: The Untold Story behind the Publishing of Maitreyi Devi", at the University of Chicago Press website; retrieved July 16, 2007
Елијаде го одбранил својот докторат во 1933 година, со теза за практикување јога.Biografie, in Handoca; Nastasă, p.237Albert Ribas, "Mircea Eliade, historiador de las religiones" ("Mircea Eliade, Historian of Religions"), in El Ciervo. Revista de pensamiento y cultura, Año 49, Núm. 588 (март 2000), p.35–38 Трудот што по три години бил преведен на фрацуски, имал големо влијание во академските кругови, и во Романија и надвор од неа.
Подоцна изјавил дека трудот бил чекор за разбирање не само на индиските религиски практики, туку и на романската духовност.Eliade, in Nastasă, p.238 Во тој период, Елијаде почнал да се допишува со Ананда Комарасвами филозоф од Шри Ланка.McGuire, p.150 Од 1936 до 1937 година, работел како хонорарен асистент за курсот на Јонеску.Nastasă, p.442; Ornea, p.452
Во 1933 година, Мирча Елијаде бил во врска со глумицата Сорана Топа, но се вљубил во Нина Марешна и се оженил.Paul Cernat, "Jurnalul unui om mare" ("The Diary of A Big Man") , in Observator Cultural, Nr. 338, September 2006; retrieved January 23, 2008 Таа ја имала ќерката Гиза, Елијаде ја посвоил,Şora, in Handoca и тројцата се преселиле во апартман на Дачиа булевар. Во 1936 година, заминал на птување во Обединетото кралство Англија и во Германија, ога првпат ги посетил Лондон, Оксфорд и Берлин.
Критерио и Кувантул
Со својот придонес, главно низ полемики во универзитетските списанија, Елијаде станува интересен за новинарот Памфил Шеикару кој го кани да соработува во националистичкото гласило Кувантул, кој пак бил познат по своите остри ставови. Кувантул исто така објавувал и написи од Јонеску.
Како значајна фигура на литерарното друштво Критерион (1933–1934), неговата прва средба со традиционалната екстремна десница била полемичка: предавањата на групата биле ненадејно организирани од членовите на Национал-христијанската лига за одбрана на Александру Куза кои се спротивставувале на пацифизмот и упатувале антисемитистички навреди кон говорниците, вклучуваајќи го тука и Себастијан;Ornea, p.150–151, 153 во 1933 година, бил меѓу потписниците на манифестот против расизмот на нацистичка Германија.Ornea, p.174–175
Во 1934 година, кога Себастијан бил јавно навреден од Нае Јонеску, кој го напишал предговорот за неговата книга (За две илјади години...) со став за "вечната проколнетост" на Евреите, Мирча Елијаде зборува против таквата перспектива и коментира дека Јонеску мисли на пресудата "Нема спас надвор од црквата" противејќи се на поимот за божјата omnipotence.Eliade, 1934, in Ornea, p.408; see also Ellwood, p.85 Меѓутоа, тој тврдел дека текстот на Јонеску не е доказ за антисемитизам.Eliade, 1934, in Ornea, p.408–409
Во 1936 година, размислувајќи за раната историја на кралството на Романија и за еврејската заедница, тој го осудува протерувањето на еврејските учени луѓе од Романија, особено во однос на Мозес Гастер, Хеиман Харитон Тиктин и Лазар Шаинеану.Eliade, 1936, in Ornea, p.410 Во тоа време погледите на Елијаде се свртени кон иновациите - летотот во 1933 година, тој одговара на антимодернистичката критика напишана од Георге Калинеску: Посакувам длабока промена, целосна преобразба. Но, забога, во секоја насока, освен во духовноста.Eliade, 1933, in Ornea, p.167
Тој со своите пријатели Емил Сиоран и Константин Ноика веќе бил под влијание на Траирисм, школата што била формирана околу идеалите што ги изразил Јонеску. Како облик на егзистенцијализам Траирисм исто така претставува синтеза на традиционалните и понови десничарски убедувања.Ornea, Chapter IV Пред тоа, била поведена јавна полемика меѓу Елијаде и Камил Петреску; тие ќе се помират и подоцна ќе станат добри пријатели.
Како и Михаил Себастијан, кој потпаѓа под влијание на Јонеску, и тој одржува врска со интелектуалци од целиот политички спектар: во неговото опкружување се и луѓе од десницаата, Дан Бота и Мирча Вулканеску, потоа политички незаинтересираните Петреску и Јонел Жану, но и Белу Зилбер, кој бил член на илегалната Комунистичка партија на Романија.Stelian Tănase, "Belu Zilber", Part II , in 22, Nr. 701, August 2003; retrieved October 4, 2007
Во групата припаѓале и Хаиг Актеријан, Михаил Полихронијаде, Петру Комарнеску, Мариета Садова и Флорија Капсали.Andrei Oişteanu, "Mihail Sebastian şi Mircea Eliade: cronica unei prietenii accidentate" ("Mihail Sebastian and Mircea Eliade: the Chronicle of an Abrupt Friendship)" , in 22, Nr. 926, December 2007; retrieved January 18, 2008