Монетарното таргетирање (англиски: monetary targeting) претставува стратегија на монетарната политика, во која контролата на инфлацијата се спроведува посредно, преку контрола на движењето на монетарните агрегати.
Теоретска основа на монетарното таргетирање Стратегијата на монетарно таргетирање се заснова врз основната поставка на монетаризмот - постоењето на прецизна и стабилна врска помеѓу парите и цените. Во продолжение, верувањето за стабилноста на оваа врска почива врз уште една монетаристичка поставка - постоењето на стабилна и предвидлива побарувачка на пари, односно константна брзина на оптек на парите. Притоа, постоењето на стабилна и предвидлива врска помеѓу парите и цените е потребен, но не и доволен услов за примена на монетарното таргетирање. За да може да се контролира инфлацијата со посредство на монетарните агрегати, потребно е да биде задоволен уште еден услов - централната банка да има цврста контрола врз движењето на монетарните агрегати. На тој начин, монетарното таргетирање е поврзано со уште една монетаристичка поставка - верувањето дека понудата на пари е целосно определена од централната банка. Ако се задоволени овие две претпоставки, таргетирањето на монетарните агрегати обезбедува прецизна контрола на инфлацијата. Тогаш, монетарното таргетирање се сведува на два чекора: прво, врз основа на посакуваната стапка на инфлација се проектира стапката на монетарен растеж и; второ, со помош на инструментите на монетарната политика се обезбедува потребниот монетарен растеж.Горан Петревски, Монетарна политика - Теорија и искуството на Македонија, Здружение за социо-економски развој, Скопје, 2005, стр. 131-132.
Стратегијата на монетарно таргетирање ги има следниве предности: монетарните агрегати (посебно потесните) лесно и брзо се контролираат од страна на централната банка; монетарните агрегати се мерат прецизно и со мало задоцнување; монетарните агрегати се познати за јавноста, така што тие веднаш даваат сигнали за насоката и намерите на монетарната политика, т.е. се зголемува транспарентноста на политиката; со следење на остварувањето на монетарните таргети, се зголемува одговорноста на централната банка.Frederic S. Mishkin and Adam S. Posen. "Inflation Targeting: Lessons from Four Countries." NBER Working Paper 6126, August 1997, стр. 5. голема предност на оваа стратегија е што таа не ја ограничува можноста за водење самостојна, независна монетарна политика (како што е случај, на пример, со таргетирањето на девизниот курс).Frederic S. Mishkin. "International Experiences with Different Monetary Policy Regimes." NBER Working Paper 7044, March 1999, стр. 13.
Монетарното таргетирање во праксата Монетарното таргетирање се појавило во практичното водење на монетарната политика во 1970-тите, т.е. во времето кога монетаризмот го доживеал својот најголем подем. Така, примената на монетарното таргетирање во САД започнала во 1980, кога бил донесен Законот за монетарна контрола (The Monetary Control Act). Притоа, во 1980-тите, се контролирало движењето на монетарните агрегати М1, М2 и М3, а во 1987 се напуштило таргетирањето на М1. Сепак, монетарното таргетирање во САД се применувало на флексибилен начин: не се поставувале цврсти таргети за монетарниот растеж, туку биле поставувани одредени интервали за движењето на монетарните агрегати; понатаму, централната банка не се држела до поставените таргети на тековна, т.е. неделна или месечна основа и; најпосле, од 1976 до 1984, централната банка само двапати ги почитувала објавените монетарни таргети, кои најчесто се пробивале и се ревидирале.William T. Gavin. "The M1 Target and Disinflation Policy." Economic Commentary, Federal Reserve Bank of Cleveland, October 1, 1985.Benjamin B. Friedman. "The Rise and Fall of Money Growth Targets as Guidelines for U.S. Monetary Policy." NBER Working Paper 5465, February 1996.Laurence H. Meyer. "Does Money Matter?" Federal Reserve Bank of St. Louis Review,83(5), September/October, 2001.
Во Британија, монетарното таргетирање за првпат се применило во 1976, но поголемо значење добило во 1980-1981. И во оваа земја, монетарното таргетирање било применувано на флексибилен начин, т.е. со често менување на монетарните агрегати кои биле предмет на таргетирање, истовремено користење на еден ист агрегат како посредна цел и како индикатор на монетарната политика, а исто така, поставените таргети најчесто не биле почитувани.Ronald Shone. Open Economy Macroeconomics. Harvester-Wheatsheaf, New York, 1989, стр. 220-22.
Најголема традиција во примената на монетарното таргетирање има Бундесбанката. Монетарното таргетирање во Германија започнало во 1975 и до 1987 се таргетирал растежот на потесната дефиниција на парите, а од 1988 се таргетирал поширокиот агрегат М3. На почетокот, Бундесбанката поставувала фиксни таргети, а од 1979, таргетите се даваат како интервал со отстапување од 1 до 1,5 процентни бодови. Во средината на 1991, за првпат била извршена ревизија на таргетот во средината од тековната година, а во декември 1996, за првпат, бил објавен двогодишен таргет. Меѓутоа, и во Германија монетарното таргетирање се применува многу флексибилно: во целиот период на примената на монетарното таргетирање имало отстапувања од објавените таргети; приближувањето од среднорочната кон долгорочната цел за инфлацијата се вршело постепено; монетарната политика на кус рок реагирала и на други цели (реалниот производ и девизниот курс); клучен елемент во спроведувањето на стратегијата била транспарентноста, т.е. комуникацијата со јавноста итн.Mishkin and Posen, 1997.Mishkin, 1999.
Во првата половина на 1980-тите, како последица на нестабилната побарувачка на пари, развиените земји го напуштија монетарното таргетирање, а подоцна, само Германија и Швајцарија останаа верни кон оваа стратегија. Тоа не значи дека монетарните агрегати немаат никаква улога во водењето на монетарната политика, но сепак, нивната улога не е толку значајна како порано. Денес, монетарните агрегати се употребуваат само како еден од бројните индикатори кои ги следат централните банки, односно нивната улога е намалена од посредна цел на информациска променлива.Friedman, 1996.Peter S. Yoo. "The FOMC in 1997: A Real Conundrum." Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 80(5), September/October 1998Meyer, 2001.
Примената на монетарното таргетирање воопшто не е ограничена само на развиените земји. Напротив, голем број земји во развој ги употребиле монетарните таргети како основа на стабилизационите програми,David Burton and Stanley Fischer. "Ending Moderate Inflations." во: Carlo Cottarelli and György Szapáry, eds. Moderate Inflation - The Experience of Transition Economies. International Monetary Fund & National Bank of Hungary, Washington D.C., 1998.Guy Debelle and Cheng Hoon Lim. "Preliminary Considerations of an Inflation Targeting Framework for the Philippines." WP/98/39, IMF, March 1998.Armando R. Morales. "Exchange Rate Uncertainty in Money-Based Stabilization Programs." WP/98/3, IMF, January 1998. а исто така, и некои земји во транзиција извршиле успешна дезинфлација со помош на монетарното таргетирање.Bank of Slovenia. Annual Report 1996. Ljubljana, June 1997.Balázs Horváth, Nita Thacker and Jiming Ha. "Achieving Stabilization in Armenia." WP/98/38, IMF, March 1998.Caryl J. McNeilly and Doris Schiesser-Gachnang. "Reducing Inflation: Lessons from Albania's Early Success." WP/98/78, IMF, May 1998.Kevin Ross. "Post Stabilization Inflation Dynamics in Slovenia." WP/98/27, IMF, March 1998. Притоа, од искуството на земјите кои применувале стабилизациони програми засновани врз парите (money-based stabilization), можат да се извлечат следниве емпириски факти:Guillermo A. Calvo and Carlos A. Végh. "Inflation Stabilization and BOP Crises in Developing Countries." NBER Working Paper 6925, February 1999, стр. 16-17. бавно приближување на инфлацијата кон стапката на монетарен растеж; реална апрецијација на домашната валута; нејасна реакција на трговскиот биланс и тековната сметка, но на кус рок, тие се подобруваат; почетна остра рецесија, која трае малку време; почетен растеж на реалните каматни стапки.
Недостатоци на монетарното таргетирање Успехот на монетарно таргетирање пресудно зависи од двете основни претпоставки врз кои почива оваа стратегија: врската помеѓу парите и цените, како и контролата врз паричната маса. Критиките на оваа стратегија се насочени токму кон овие појдовни претпоставки: Најпрвин, на удар на критиката е претпоставката за постоење силна и прецизна врска помеѓу монетарните агрегати и инфлацијата. Денес, економистите се согласни дека на долг рок постои силна поврзаност помеѓу монетарниот растеж и стапката на инфлација. Меѓутоа, на кус рок, врската помеѓу монетарните агрегати и стапката на инфлација може да биде многу нестабилна и променлива, а тоа значително ја намалува употребливоста на монетарното таргетирање како стратегија на монетарната политика.
Понатаму, употребливоста на оваа стратегија зависи од стабилноста на побарувачката на пари. Меѓутоа, постојат бројни причини (дерегулацијата и либерализацијата на финансиските пазари, технолошките иновации итн.), кои доведуваат до голема нестабилност на побарувачката на пари, со што целосно пропаѓа основата на монетарното таргетирање. Значењето на овој фактор е посебно потенцирано со неизвесноста околу карактерот на промените на побарувачката на пари, т.е. дали се работи само за привремена промена или пресврт во долгорочниот тренд.Gavin, 1985William T. Gavin and Alan C. Stockman. "A Price Objective for Monetary Policy." Economic Commentary. Federal Reserve Bank of Cleveland, April 1, 1992. Впрочем, напуштањето на монетарното таргетирање во развиените економии во 1980-тите се должи токму на големата нестабилност на побарувачката на пари и слабата врска помеѓу монетарните агрегати и инфлацијата.Arturo Estrella and Frederic S. Mishkin. "Is There a Role for Monetary Aggregates in the Conduct of Monetary Policy?" NBER Working Paper 5845, November 1996.William T. Gavin. "The FOMC in 1995: A Step Closer to Inflation Targeting?" Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 78(5), September/October 1996.Robert Dekle and Mahmood Pradhan. "Financial Liberalization and Money Demand in ASEAN Countries: Implications for Monetary Policy." WP/97/36, IMF, March 1997.William T. Gavin and Finn E. Kydland. "The Nominal Facts and the October 1979 Policy Change." Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 82(6), November/December 2000.
Kритичарите на монетарното таргетирање ја напаѓаат и втората клучна поставка - можноста за контрола на паричната маса од страна на централната банка. Во таа смисла, се истакнува дека движењето на парите е под влијание на факторите врз кои централната банка нема никаква контрола (приватната побарувачка на кредити, финансиските инструменти, движењето на меѓународниот капитал, трансакциите на тековната сметка итн.). Оттука, централната банка не може да ги остварува поставените монетарни таргети, со соодветни негативни последици врз кредибилитетот на оваа стратегијаGavin and Stockman, 1992.Ben S. Bernanke and Ilian Mihov. "What Does the Bundesbank Target?" NBER Working Paper 5764, September 1996.Aerdt C.F.J. Houben. "Exchange Rate Policy and Monetary Strategy Options in the Philippines - The Search for Stability and Sustainability." PPAA/97/4, IMF, May 1997.
Монетарното таргетирање се критикува и како неефикасна стратегија во смисла на нејзината информациска основа. Имено, во оваа стратегија, монетарната политика реагира само врз основа на информациите за отстапувањето на паричната маса од поставените таргети. Притоа, целосно се игнорираат другите информации за променливите од кои, исто така, зависи инфлацијата, со што монетарното таргетирање се покажува како неефикасна и неоптимална стратегијаLars E.O. Svensson. "Inflation Forecast Targeting: Implementing and Monitoring Inflation Targets." NBER Working Paper 5797, October 1996.Lars E.O. Svensson. "Inflation Targeting as a Monetary Policy Rule." NBER Working Paper 6790, November, 1998.