Алфа Кентаур (, α Cen, или Alpha Cen) — троен ѕвезден систем во јужното соѕвездие на Кентаур. Се состои од три ѕвезди: Ригил Кентаур (), Толиман () и Проксима Кентаур (). Проксима Кентаур е најблиската ѕвезда до Сонцето на 4,2465 светлосни години (1,3020 парсек).
α Кентаур A и B се ѕвезди слични на Сонцето (класа G и K, соодветно) кои заедно го формираат бинарниот ѕвезден систем α Кентаур AB. Со голо око, овие две главни компоненти се чини дека се една ѕвезда со привидна величина од -0,27. Таа е најсјајната ѕвезда во соѕвездието и третата најсветла на ноќно небо, над неа само Сириус и Канопус.
α Кентаур А (Ригил Кентаур) има 1,1 пати поголема маса и 1,5 пати поголема од светлината на Сонцето, додека α Кентаур Б (Толиман) е помал и постуден, со 0,9 сончева маса и помала од 0,5 сончева светлина. Парот орбитира околу заеднички центар со орбитален период од 79 години. Нивната елиптична орбита е ексцентрична, така што растојанието помеѓу A и B варира од 35,6 астрономски единици (АЕ), или околу растојанието помеѓу Плутон и Сонцето, до 11,2 АЕ, или околу растојанието помеѓу Сатурн и Сонцето.
α Кентаур C, или почесто, Проксима Кентаур, е мало слабо црвено џуџе (класа M). Иако не е видлива со голо око, Проксима Кентаур е најблиската ѕвезда до Сонцето на растојание од 1,30 светлосни години (4,24 сг), малку поблиску од α Кентаур AB. Во моментов, растојанието помеѓу Проксима Кентаур и α Кентаур АБ е околу 13.000 АЕ (0,21 сг), што е еквивалентно на околу 430 пати повеќе од полупречникот од орбитата на Нептун.
Проксима Кентаури има две потврдени планети: Проксима b или , планета со големина на Земјата во зоната погодна за живеење, откриена во 2016 година и Проксима d (), кандидат за под-Земја која орбитира многу блиску до ѕвездата, објавен во 2022 година. Постоењето на Проксима c ( ), мини-Нептун 1.5 далеку откриена во 2019 година, е контроверзна. можеби има планета со големина на Нептун во појасот погоден за живеење, иако сè уште не е со сигурност познато дека е планетарна по природа и може да биде артефакт на механизмот за откривање. нема познати планети: Планетата , наводно откриена во 2012 година, подоцна била отфрлена, и ниедна друга планета сè уште не е потврдена.
Етимологија и номенклатура α Кентаур (латинизирано во Алфа Кентаур) е ознаката на системот дадена од Ј. Бајер во 1603 година. Припаѓа на соѕвездието Кентаур, именувано по суштеството половина човек, половина коњ во грчката митологија. Херакле случајно го ранил кентаурот и го поставил на небото по неговата смрт. Алфа Кентаур го означува десното предно копито на Кентаур. Заедничкото име Ригил Кентаур е латинизација на арапскиот превод , што значи „Ногата на Кентаур“. Qinṭūrus е арапска транслитерација на грчкото (Kentaurus). Името често се скратува на Ригил Кент или дури и Ригил, иако последното име е подобро познато за Ригел ( Орионис).
Алтернативното име што се наоѓа во европските извори, Толиман, е приближна на арапското aẓ-Ẓalīmān (во постара транскрипција, aṭ-Ṭhalīmān), што значи „(двата машки) ноеви“, ознака Закарија ел-Казвини се применувала на парот ѕвезди Ламбда и Ми Стрелец; честопати не било јасно на старите мапи на ѕвезди кое име е наменето да оди со која ѕвезда (или ѕвезди), а наводите се менувале со текот на времето.
Трето име што се користи е Бунгула ( ). Неговото потекло не е познато, но можеби е измислено од грчката буква бета () и латинскиот „копита“, првично за Бета Кентауи (другото копито).
α Кентаур C бил откриен во 1915 година од Роберт Т. А. Инс, кој предложил да се именува како Проксима Кентаур, од латински „најблиската [ѕвезда] на Кентаур“. Името Проксима Кентаур подоцна станало пошироко користено и денес е наведено од страна на Меѓународната астрономска унија (МАУ) како одобрено соодветно име најчесто, се скратува на Проксима.
Во 2016 година, Работната група за имиња на ѕвезди на МАС, откако одлучил да им припише соодветни имиња на поединечни компоненти ѕвезди наместо на повеќе системи, го одобрила името Ригил Кентаур како што е ограничено на и името Проксима Кентаур ( ) за На 10 август 2018 година, Меѓународниот астрономски сојуз го одобрил името Толиман ( ) за
Набљудување Со голо око, се сметс дека е една ѕвезда, најсветлата во јужното соѕвездие на Кентаур. Нивното очигледно аголно раздвојување варира во текот на околу 80 години помеѓу 2 и 22 лачни секунди (голото око има резолуција од 60 лачни секунди), но низ поголемиот дел од орбитата, и двете лесно се решаваат со двогледи или мали телескопи. При −0,27 привидна светлинска величина (комбинирано за величините А и Б) Алфа Кентаур е ѕвезда со прва величина и е побледа единствено од Сириус и Канопус. Таа е надворешната ѕвезда на Покажувачи или Јужните Покажувачи, така наречена затоа што линијата низ Бета Кентаур (Хадар/Агена), на околу 4,5° западно, покажува кон соѕвездието Јужен Крст. Покажувачите лесно го разликуваат вистинскиот Јужен Крст од послабиот астеризам познат како Лажен Крст.
Јужно од околу 29° јужна географска ширина, е циркуполарна и никогаш не заоѓа под хоризонтот. Северно од околу 29° северна географска ширина, Алфа Кентаур никогаш не се издига. Алфа Кентаур се наоѓа блиску до јужниот хоризонт кога се гледа од 29° северна ширина до екваторот (блиску до градот Хермосило и Чивава во Мексико; Галвестон, Тексас ; Окала, Флорида; и Лансароте, Канарските Острови во Шпанија), но само за кратко време околу неговата кулминација. Ѕвездата кулминира секоја година локално полноќ на 24 април и во 21 часот на 8 јуни.
Како што се гледа од Земјата, Проксима Кентаур е 2,2° југозападно од ова растојание е околу четири пати поголемо од аголниот пречник на Месечината. Проксима Кентаур се појавува како длабоко-црвена ѕвезда со типична привидна величина од 11,1 во ретко населено ѕвездено поле, што бара телескопи со умерена големина за да се видат. Наведена како V645 Cen во Општиот каталог на променливи ѕвезди, верзија 4.2, оваа УВ Кит ѕвезда или „ѕвезда од блесокот“ може неочекувано да осветли брзо за дури 0,6 величини при визуелни бранови должини, а потоа да избледи по само неколку минути. Во август 2015 година се случиле најголемите регистрирани блесоци на ѕвездата, при што ѕвездата станала 8,3 пати посветла од нормалното на 13 август, во Б бенд (регион со сина светлина). Алфа Кентаур може да се наоѓа во Г-облакот на локалниот меур, и неговиот најблизок познат систем е бинарниот кафеав џуџест систем Луман 16, на 3.6 светлосни години од Алфа Кентаур.
Историја на набљудување алт=Large fuzzy white disk against a background of stars|десно|мини| Поглед на Алфа Кентаур од Дигитализираното небо истражување -2 Алфа Кентаур е наведена во 2-иот каталогот на ѕвезди приложен на Птоломејовиот Алмагест. Тој ги дал нејзините еклиптички координати, но текстовите се разликуваат во однос на тоа дали еклиптичката ширина гласи или . (Во моментов еклиптичката географска ширина е , но таа е намалена за дел од степен од времето на Птоломеј поради правилното движење). Во времето на Птоломеј, Алфа Кентаур била видлива од Александрија, Египет, на но, поради прецесија, нејзината деклинација сега е , и повеќе не може да се види на таа географска ширина. Англискиот истражувач Роберт Хјус го привлекол вниманието на Алфа Кентаур на европските набљудувачи во неговото дело Tractatus de Globis од 1592 година, заедно со Канопус и Ачернар, забележувајќи:Бинарната природа на Алфа Кентаур АБ била забележана во декември 1689 година од Жан Ришо, додека набљудувал комета што поминува од неговата станица во Пудучери. Алфа Кентаур била само третата двојна ѕвезда што била откриена, на која и претходеле Mizar AB и Acrux.
Големото правилно движење на Алфа Кентаур АБ го открил Мануел Џон Џонсон, набљудувајќи од Света Елена, кој го известил Томас Хендерсон во Кралската опсерваторија, 'Рт на Добра Надеж за тоа. Паралаксата на Алфа Кентаур била последователно одредена од Хендерсон од многу строги позиционирани набљудувања на АБ системот помеѓу април 1832 и мај 1833 година. Меѓутоа, тој ги задржал своите резултати бидејќи се сомневал дека тие се премногу големи за да бидат вистинити, но на крајот ги објавил во 1839 година откако Бесел ја објавил својата прецизно одредена паралакса за во 1838 година. Поради оваа причина, Алфа Кентаур понекогаш се смета за втора ѕвезда на која се мери растојанието бидејќи работата на Хендерсон на почетокот не била целосно признаена. (Растојанието на Алфа Кентаур од Земјата денес се смета на 4.396 светлосни години или . алт=Two white disks side by side, each with coloured fringes and prominent diffraction spikes|лево|мини| (лево) е од истиот ѕвезден тип G2 како Сонце, додека (десно) е ѕвезда од типот К1. Подоцна, Џон Хершел ги направил првите микрометриски набљудувања во 1834 година. Од почетокот на 20 век, мерките биле направени со фотографски плочи.
До 1926 година, Вилијам Стивен Финсен ги пресметал приближните орбитални елементи блиски до оние што денес се прифатени за овој систем. Сите идни позиции денес се доволно прецизни за визуелните набљудувачи да ги одредат релативните места на ѕвездите од бинарната ѕвезда ефемери. Други, како Д. Пурбе (2002), редовно ја рафинирале прецизноста на новите објавени орбитални елементи.
Роберт Т.А. Инес ја открил Проксима Кентаур во 1915 година со трепкање на фотографските плочи направени во различно време за време на соодветно истражување на движењето. Тие покажале големо правилно движење и паралакса слични по големина и насока на оние на што сугерирало дека Проксима Кентаур е дел одсистемот и малку поблиску до Земјата од Како таков, Инес заклучил дека Проксима Кентаур е најблиската ѕвезда до Земјата откриена досега.
Кинематика алт=Series of partial circles centred on a small yellow disk labelled "Sun", each circle labelled with a distance, and several other small disks labelled with the names of stars.|лево|мини| Дијаграм на најблиските ѕвезди до Сонцето Сите компоненти на покажуваат значително правилно движење наспроти заднинското небо. Со текот на вековите, ова предизвикува нивните очигледни позиции полека да се менуваат. Правилното движење било непознато за древните астрономи. Повеќето претпоставувале дека ѕвездите се трајно фиксирани на небесната сфера, како што е наведено во делата на филозофот Аристотел. Во 1718 година, Едмонд Халеј открил дека некои ѕвезди значително се поместиле од своите древни астрометриски позиции.
Во 1830-тите, Томас Хендерсон го открил вистинското растојание до , анализирајќи ги неговите многубројни набљудувања на астрометриски мурални кругови. Потоа сфатил дека овој систем, исто така, веројатно има високо правилно движење. Во овој случај, привидното ѕвездено движење било пронајдено со помош на астрометриските набљудувања на Никола Луј де Лакај од 1751–1752 година, со набљудуваните разлики помеѓу двете измерени позиции во различни епохи.
Пресметано правилно движење на центарот на маса за е околу 3620 мас/г (милиарсекунди годишно) кон запад и 694мас/г кон север, давајќи целокупно движење од 3686 мас/г во правец 11° северно од запад. Движењето на средината на масата е околу 6,1 лакмин секој век, или 1,02 ° секој милениум. Брзината во западен правец е 23 км/сек. и во северен правец 4.4 км/сек. Со помош на спектроскопија, просечната радијална брзина е утврдена дека е околу 22.4 км/сек. кон Сончевиот систем. Ова дава брзина во однос на Сонцето од , многу блиску до врвот во распределбата на брзините на блиските ѕвезди.
Бидејќи е речиси точно во рамнината на Млечниот Пат гледано од Земјата, зад него се појавуваат многу ѕвезди. Во почетокот на мај 2028 година, ќе помине помеѓу Земјата и далечната црвена ѕвезда, кога постои 45% веројатност дека ќе биде забележан Ајнштајновиот прстен. Во следните децении ќе се појават и други сврзници, што ќе овозможат точно мерење на правилните движења и можеби давање информации за планетите.
Предвидени идни промени