Тенедос ( Tenedhos) или Бозџаада () — остров во Турција во североисточниот дел на Егејското Море. Административно, островот ја претставува областа Бозџаада во провинцијата Чанаккале. Со површина од 39,9 км2, тој е трет по големина турски остров по Имброс (Gökçeada) и Мармара. Во 2011 година, областа имала население од 2.472 луѓе. Главните индустрии се туризмот, производството на вино и риболовот. Островот е познат по своето грозје и вина со векови.
Како Тенедос, островот се споменува и во Илијада и во Енеида. Во Енеида се споменува како место каде што Грците ги криеле нивните флоти во близина кон крајот на Тројанската војна, со цел да ги измамат Тројанците да веруваат дека војната е завршена и да го внесат Тројанскиот коњ во нивните градски ѕидини. Островот бил важен во текот на класичната антика и покрај неговата мала големина, главно поради неговата стратешка местоположба на влезот на Дарданелите. Во следните векови, островот бил под контрола на повеќе регионалните сили, вклучувајќи го Ахеменидското Царство, Делијанската лига, Македонското Царство на Александар Велики, Кралството Пергам, Римското Царство и нејзиниот наследник, Византија, пред да помине под контрола на Република Венеција. Како резултат на Војна за Киоџа (1381) помеѓу Џенова и Венеција, целото население било евакуирано и градот бил срушен. Отоманското Царство ја воспоставила контролата над напуштениот остров во 1455 година. За време на османлиското владеење, островот бил населен од Грците и од Турците. Во 1807 година, островот бил привремено окупиран од Русите. За време на оваа инвазија, градот бил запален, а голем број турски жители го напуштиле островот.
По грчката администрација помеѓу 1912 и 1923 година, Тенедос бил отстапен според Договорот од Лозана на новата Турска Република што била основана со распаѓањето на Отоманското Царство во 1923 година. Договорот повикувал на квазиавтономна администрација за сместување на локалното грчко население и ги исклучил Грците од двата острови од пошироката размена на населението што се одвивало помеѓу Грција и Турција. Тенедос останал со мнозинско грчко население до крајот на 1960-тите и раните 1970-ти, кога многу Грци емигрирале поради системска дискриминација и подобри можности на друго место. Запчнувајќи од втората половина на XX век, постоело имиграција од копното на Анадолија, особено од градот Бајрамич.
Име
Островот е познат на англиски како Тенедос (грчко име) и Бозџаада (турско име). Во текот на вековите биле користени многу други имиња. Документирани старогрчки имиња за островот се Калидина, Финики и Лиренеј (Плиниј, ХН 5,140). Официјалното турско име за островот е Бозџаада, што произлегува од турскиот збор „boz“ што значи или неплодна земја или сива до кафеава боја (изворите укажуваат дека и двете од овие значења можеби биле поврзани со островот) и „ада“ што значи остров. Според Аполодор, името Тенедос било изведено од грчкиот херој Тенес, кој владеел со островот за време на Тројанската војна и бил убиен од Ахил. Аполодор пишува дека островот првично бил познат како Леокофри додека Тенес не пристигнал на островот и станал владетел. Островот станал познат како Бозџаада, кога Отоманската Османлиите го освоиле островот. Тенедос останало вообичаено име за островот заедно со Бозџаада по османлиското освојување на островот, бидејќи на островот останало и грчко и турско население.
Географија и клима
Тенедос има триаголна форма. Неговата област е 39,9 км2. Островот е трет по големина турски остров по островот Мармара и Имброс. Тој е опкружен со мали островчиња, и се наоѓа близу до влезот на Дарданелите. Тој е единствената рурална област на Турција без села и има само едно големо населено место, центарот на градот.
Највисоката точка на островот 192 метри. Централниот дел на островот е најпогоден за земјоделски активности. Во југозападниот дел на островот има мала борова шума. Најзападниот дел на островот има големи песочни површини кои не се погодни за земјоделство.
Островот има средоземна клима со силни северни ветрови. Просечната температура е 14 °C (57 °F), а просечните годишни врнежи изнесуваат 529 милиметри. Во југозападниот дел на островот има бројни мали потоци кои се движат од север кон југ. Свежите извори, иако не се доволни за островот, ја пренесуваат водата од копното.
Митологија
Хомер го споменува Аполон како главно божество на Тенедос во неговото време. Според него, островот бил заробен од Ахил за време на опсадата на Троја. Нестор го добил својот роб Хекамед таму за време на еден напад на Ахил. Нестор, исто така, отпловил од Троја и се преселил на Лезбос. Одисеја ги спомнува Грците кои ја напуштале Троја по освојувањето на војната, и тие прво патувале во близина на Тенедос, а потоа отишле во Лесбос пред да застанат за да изберат алтернативни правци.
Хомер, во Илијада, спомнува дека помеѓу Тенедос и Имброс постоела широка пештера, во која Посејдон ги оставал своите коњиХомер, Илијада Книга XIII..
Според митот, Тенес бил син на Кикно. Филономе, втората сопруга на Кикно, а оттаму и маќеа на Тенес, се обидела да го заведе Тенес но не успеала. Таа потоа го обвинил за силување што довело до негово напуштање на островот заедно со неговата сестра. Тие пристигнале на островот, каде што тој бил прогласен за цар, а островот во негова чест го преименувал името во Тенедос. Кога Кикно ја сфатил лагата зад обвинувањата, тој зел еден брод за да му се извини на својот син. Митовите се разликуваат околу тоа дали тие се помириле. Според една верзија, кога таткото пристигнал на островот Тенедос, Тенес го пресекол јажето што го држел бродот на татко му. Според еден друг мит, Ахил пристигнал на Тенедос, каде неговата морнарица го нападнала островот, а Ахил се борел со Тенес и го убил, не знаејќи ја лозата на Тенес според која тој бил син на Аполон и оттаму не знаејќи за опасноста од одмаздата на Аполон. Ахил, исто така, подоцна го убил таткото на Тенес, Кикно, во Троја.
Историја Праисториски период
Археолошките наоди покажуваат дека првата човечка населба на островот датира од раното бронзено доба (околу 3000-2700 п.н.е.). Археолошките докази покажуваат дека културата на островот има елементи што се заеднички со културите на северозападна Анадолија и Кикладиските Острови. Повеќето населби се наоѓале на малите заливи на источната страна на островот, кои формирале природни пристаништа. Археолошкото наоѓалиште било затворено и затоа бил пронајден дефинитивен доказ за одгледување на грозје на овој остров во текот на овој период. Сепак, одгледувањето на грозје било вообичаено на соседните острови и блискиот континент во ова време.
Според реконструкцијата, врз основа на митот за Тенес, Волтер Лиф изјавил дека првите жители на островот би можеле да бидат Пелазгите. Според истиот автор, постојат можни траги од минојско и микенско влијание на островот.
Антички период
Антички Тенедос се споменува во грчката и римската митологија, а археолозите откриле докази од бронзеното време. Островот имал одредено значење во класична Грција, но за време на Стар Рим, неговото значење се намалило значително. Иако мал остров, позицијата на Тенедос во теснецот и двете пристаништа го направиле важно место за средоземните сили низ вековите. За девет месеци од годината, струите и ветерот што преовладуваат, ги попречувале пловните бродови кон Цариград. Поради тоа, луѓето морале да чекаат една недела или повеќе во Тенедос, чекајќи го поволниот јужен ветер. На овој начин, Тенедос служел како засолниште и патна станица за бродови. Неколку регионални сили го окупирале или нападнале островот, вклучувајќи ги Атињаните, Персијците, Македонците под Александар Велики итн.
Архајски период
Во Тенедос, заедно со Лезбос, биле ковани првите монети на грчки. Првите монети имале двојна глава на мажјак и женка на лицето. Раните монети биле од сребро и имало двоглава секира на нив. Аристотел сметал дека секирата го симболизира обезглавувањето на оние кои се осудени за прељуба. Секирата претставувала или верски симбол или печат на трговска единица на валутата. Аполон бил обожуван во доцно бронзеното доба во Тендеос.
За време на подоцнежниот дел од бронзеното време и за време на железното време, местото служело како главна точка помеѓу Средоземјето и Црното Море. Културата и занаетчиството на областа, како што се претставени од керамика и метални садови, се совпаѓа со онаа на североисточниот Егеј. Археолозите не пронашле никакви докази за да го потврдат тврдењето на Херодот дека Еолците се населиле во Тенедос во бронзеното време. Хомер го споменува Тенедос како основа за ахајската флота за време на Тројанската војна. Населбата на железното време во североисточниот дел на Егејското Езеро некогаш им се припишува на Еолците, потомци на Орест, но археологијата не дава цврсти докази за тоа.
Класичен период
Од архаичниот до класичен период, археолошките докази се поголеми поради пронајдените гробови кои датираат од тој период. Високите контејнери покажуваат дека грозјето и маслинките најверојатно се обработувале во ова време. Тие исто така биле користени за да ги закопаат мртвите доенчиња. До четвртиот век п.н.е., грозјето и виното станале релевантни за економијата на островот. Жителите веројатно го извезувале вишокот од вино, но имале недостаток на земјоделско земјиште, што укажува на подемот на населбата.
Според некои извештаи, Талес од Милет починал во Тенедос. Клеострат, астроном, живеел и работел во Тенедос, иако не е познато дали таму го запознал Талес. Тој е еден од основачите на грчката астрономија, под влијание на вавилонското знаење. Атина имала морска база на островот во петтиот и четвртиот век п.н.е. Во 493 г. п.н.е., Персијците го освоиле Тенедос заедно со другите грчки острови. За време на неговото владеење, Филип II Македонски, татко на Александар Македонски, ја испратил македонска војска која пловела против персиската флота. Заедно со другите егејски острови како Лезбос, Тенедос исто така се побунил против персиската доминација во ова време. Атина навидум ја зголемила морската база со флота на островот околу 450 п.н.е.
За време на кампањата на Александар Велики против Персија, Фарнабаз III, персиски командант, започнал опсада на Тенедос со сто бродови и на крајот го освоил откако Александар не можел да испрати флота на време за да го спаси островот. Ѕидовите на островот биле срушени, а жителите морале да го прифатат стариот договор со персискиот цар. Подоцна, командантот на Александар, Хегелох го окупирал островот. Александар направил сојуз со луѓето во Тенедос, со цел да ја ограничи персиската поморска моќ.
Земјиштето не било погодно за големи пасишта или екстензивно земјоделство. Локалното грозје и вино било споменато во натписите и на монетите. Но, Плиниј и други современи писатели не ги споменуваат грозјето и вината на островот. Најголем дел од извозот се одвивал преку море. За разлика од Атина, не е јасно дали на островот некогаш имало демократија.
Римски период
За време на римската окупација на Грција, Тенедос исто така бил под нивна власт. Островот станал дел од Римската Република во 133 година п.н.е., кога умрел Атал III, кралот на Пергам, оставајќи ја својата територија на Римјаните. Римјаните изградиле ново пристаниште во Александрија Троада, на Дарданелскиот теснец. Ова довело до пад на Тенедос. Островот ја изгубил својата важност во овој период. Виргил изјавил дека пристаништето е напуштено и дека бродовите не можеле да застанат во заливот. Се чини дека и преработката на грозје била напуштена. Можно е да се продолжило со одгледувањето и обработката на маслиновото масло, иако немало вишок за извоз. Археолошките докази укажуваат дека населбата главно била во градот, со само неколку расфрлени места во селата.
Според Страбон, имало сродство меѓу народите на островот и оние во Коринт. Кон 6 п.н.е., географската промена го направило пристаништето на покраината повеќе корисно, а Тенедос повторно станал релевантен остров. Според Дион Златоуст и Плутарх, Тенедос бил познат по керамиката во околу 100 г.
Византиски период