Средновековна Романија — историја на Романија во текот на средниот век. Средновековната историја на Романија започнува со повлекувањето на Монголците, последното население што мигрирало поради напади и освојување на територијата на денешна Романија во 1241/1242 година. Трите територии кои денеска ја сочинуваат Романија (Влашка, Молдавија и Трансилванија) биле обединети во времето на Михаил Храбриот (1593 — 1601).
Во поголемиот дел од овој период, Банат, Кришана, Мармарош и Трансилванија — денес региони во Романија западно од Карпатите, биле дел од Кралство Унгарија. Тие биле поделени во неколку видови административни единици, како окрузи или места. На чело на секој регион се наоѓал кралски официјален претставник наречен војвода. Во кралството, романските селани, како православни, биле ослободени од десетокот, црковен данок што требало да го плаќаат сите римокатолички христијани. Сепак, романските благородници полека ја изгубиле способноста да учествуваат во политичкиот живот, бидејќи монарсите од XIV век воделе погрешна политика. Нивната позиција станала уште полоша по 1437 година, кога била формирана таканаречената Унија на три нации, сојуз на унгарските благородници, Секели и Саксонци, со цел да го уништат Трансилваниското востание.
Влашка, првата независна средновековна држава помеѓу Карпатите и долниот дел на Дунав била создадена кога Басараб I (1310 — 1352) ја прекинал сизаренството на унгарскиот крал со неговата победа во Битката кај Посада во 1330 година. Независноста на Молдавија, на исток од Карпатите, го постигнал Богдан I (1359 — 1365), благородник од Мармарош, кој го предводел револтот против поранешниот владетел кој бил назначен од унгарскиот монарх. Меѓутоа, независноста на двете кнежевства била ретко безбедна, а вазалството кон повеќе држави станало важен аспект на нивната дипломатија. Иако Влашка оддала почит на Отоманското Царство во 1417 година и Молдавија во 1456 година, нивните два средновековни монарси, Мирче Стариот од Влашка (1386 — 1418) и Стефан III од Молдавија (1457 — 1504) спровеле успешни воени операции против Отоманските Турци. Трговијата на двете кнежевства со другите делови на Европа започнала да се намалува по последните децении на XV век. Пред тоа, продажбата на кожи, жито, мед и восок на Светото Римско Царство, Венеција и Полска, како и увозот на свила, оружје и други произведени стоки од овие области, биле широко распространети, но до крајот на XVI век Отоманското Царство станало главен пазар за романските производи.
Трансилванија, заедно со соседните земји, добила статус на автономна држава под османлиски владетел откако централните територии на Кралство Унгарија биле припоени од страна на Османлиите во 1541 година. Падот на царството, исто така, им ја одзело власта на Влашка и Молдавија на нивниот главен сојузник во борбата против Отоманското Царство. Во 1594 година, Михаил Храбриот се приклучил на анти-отоманската алијанса иницирана од папата Климент VIII. По низата победи над Османлиите, тој се сврте кон Трансилванија и Молдавија, каде владееле прополски и проосманлиски кнезови. Тој ја нападнал и окупирал Трансилванија во 1599 година и Молдавија во 1600 година. Иако сојузот на трите земји се распаднал четири месеци подоцна, тој служел како идеал за подоцнежните генерации кои работеле за обединување на териториите што сега ја формираат Романија.
Ран среден век
На крајот на VIII век, воспоставувањето на Хазарскиот Каганат северно од Кавказските Планини создало пречка на патот на номадските луѓе кои се движеле кон западTreptow et al. 1997, p. 52.Spinei 2009, pp. 47–49.. Во наредниот период месното население на Карпатско-Дунавското подрачје профитирало од мирната политичка клима и унитарната материјална култура, наречена Дриду, која се развила во регионотSpinei 2009, p. 50.. Наодите од населбите Дриду ја потврдуваат улогата на земјоделството во нивната економијаSpinei 2009, p. 223..
Во IX век започнале преселби во Хазарскиот КаганатKlepper 2002, p. 44.. Еден од предметните народи, Унгарците ја напуштиле својата територија и се населиле во регионот меѓу реките Дон и Днестар. Тие ги напуштиле степите и ги преминале Карпатите околу 896. Според Унгарска хроника, во времето на унгарската инвазија Трансилванија била населена од Романци и Словени и била под водство на Гелу, додека Кришана била населена од неколку народи, меѓу нив Секелите. Дали авторот на Унгарска хроника имал какви било сознанија за реалните услови на крајот на IX и X век, останува да се дискутира од страна на историчаритеSpinei 2009, p. 75..
Во 953, Ѓула, вториот водач во ранг на унгарската племенска федерација, го прифатил христијанството во Цариград. Околу тоа време, според византискиот цар Константин VII, Унгарците го контролирале регионот на границата на модерната Романија и Унгарија по реките Тимиш, Муреш, Криш, Тиса и Тутис. Во 1003 година, како што раскажуваат Хрониките од Хилдесхајм, Стефан I, првиот крунисан монарх на Унгарија (околу 1000 — 1038), „водеше војска против неговиот мајкански чичко, кралот Ѓула и ја окупира земјата на Ѓула“
Стефан давал привилегии на Римокатоличката црква, на пример, со наредување на општото наметнување на десетокот врз населениетоSedlar 1994, p. 164.. Погребувањето на повеќето локални претхристијански гробишта, на пример во Хунедоара, престанало по околу 1100 година. Стефан, исто така, го поделил неговото царство, вклучувајќи ги и териториите на денешна Романија, на окрузи, односно административни единици околу кралските тврдини, каде со секоја управувал кралски официјален претставник наречен војводаSedlar 1994, p. 275.. Со текот на времето, војводствата, кои за првпат биле забележани во документ во 1176 година, станале престолнини на војводствата низ цела Трансилванија со мала зависност од кралот . За разлика од Трансилванија, војводствата во Банат и Кришана останале во директен контакт со кралот кој ги именувал и ги заменувал по своја сопствена волја.
Од крајот на IX век, Печенците ги контролирале териториите на исток и југ од Карпатите. Според Сагата на Ејмунд, тие се бореле заедно со Блукумените во Киевска Рус во 1010-титеSpinei 2006, pp. 103–105.. Печенците биле протерани од нивните територии од страна на Куманите меѓу 1064 и 1078Klepper 2005, p. 46.. Подоцнежна варијанта на најстарата турска хроника, Книга на Деде Коркут, раскажува дека Куманите поразиле многу народи, вклучувајќи ги и Романците. Некои од Печенците избегале во Кралството Унгарија каде што биле задолжени да ги чуваат граничните области, на пример, во Трансилванија.Sedlar 1994, p. 11..
Населените во XI век во Трансилванија се одликуваат со мали колиби со керамички склопови обележани со глинени котли. Зголемениот број на откритија на монети сугерира дека провинцијата доживеала економски раст кон крајот на XI век. Првиот документ кој се однесува на провинцијата е Кралската повелба од 1075 која се однесува на даноците на сол што се наплаќаат во Турда. Најраниот рудник за благородни метали во средновековната Трансилванија, рудникот за сребро во Родна за првпат се споменува во 1235 година.
Во XII и XIII век хоспиталите пристигнале во Трансилванија од Германија и од регионите кои зборуваат француски на реката Рајна, кои со текот на времето станале колективно познати како СаксонциTreptow et al. 1997, pp. 62–63.. Во 1224 година, унгарскиот крал Андреј II (1205 — 1235) им доделил посебни слободи на Саксонците кои се населиле во јужна Трансилванија. На пример, тие биле овластени да ги изберат своите локални водачи. Единствено владетелот на целата заедница бил назначуван од кралот. Тие, исто така, добиле право да ја користат „шумата на Романците и Печенците“. Првите упатувања на винарството во Трансилванија се поврзани со лозјата во Крикау, Иѓиу и Ромос.
Како резултат на саксонската имиграција, слободните воини кои зборувале на унгарски јазик, кои ги обработуваат комуналните земји, биле префрлени на југоисточниот дел на покраинатаTreptow, Popa 1996, p. 194.Sedlar 1994, pp. 92–93.. Од XIII век, тие биле управувани независно од војводата од страна на кралски функционер. Покрај Саксонците, исто и Цистерцитите добиле можност за проширување во Трансилванија, а нивната опатија се наоѓала во Карца.
По поразот на Куманите од страна на Монголците на реката Калка во 1223 година, некои началници на западните племиња го прифатиле авторитетот на унгарскиот кралSedlar 1994, p. 211.. Нивното преобраќање довело до создавање на Римокатоличка епархија на Куманија на исток од КарпатитеSpinei 2006, p. 154.. Сепак, православното романско население на територијата ги примило светите тајни по грчкиот обред, според Папската була од 1234 година Spinei 2006, pp. 154–155.. Во 1233 Олтенија била организирана во воена гранична зона на Кралство Унгарија, наречена Северинска бановина .
Проширувањето низ Карпатите било запрено од инвазијата на Монголците, која траела од 31 март 1241 до април 1242 година. Тоа претставувало главен слив во средновековната историја на регионот: иако бројот на жртви е оспорен, дури и најблагодните проценки не одат под 15 проценти од вкупното население.
Развиен среден век (1242 — 1396)
Надворешни карпатски региони
По повлекувањето од Кралство Унгарија, монголските сили се повлекле кон Сарај на реката Волга, каде што нивниот водач, Бату-хан, го основал својот главен градSedlar 1994, p. 214.. Оттогаш, степите меѓу реките Днепар и Дунав биле под влијание на монголите на Волга, познати како Златна ОрдаSedlar 1994, p. 215.Vásáry 2005, p. 69.. Од 1260-тите, роднината на Бату, Ногај-хан се населил во Исакча во Долен Дунав и станал апсолутен господар на соседните региониVásáry 2005, pp. 71–72.. Тој станал независен од Златна Орда околу 1280 година, но бил убиен во битка во 1299 годинаVásáry 2005, pp. 91–92., 161..
До средината на XIV век, западните монголски територии станале предмет на чести полски и унгарски воени офанзиви. Големиот кнез Алгирдас од Литванија продрел подалеку на териториите контролирани од Златната орда од која било досега направена европска армијаSedlar 1994, p. 380.. Тој доживеал голема победа над обединетите монголски војници на реката Днепар во близина на Црното Море во 1363 годинаVásáry 2005, p. 164..
Внатрешни карпатски региони thumb|right|190px|alt=Кулата на црквата и снежни планини во далечина|Црквата Денсуш thumb|right|190px|alt=Мапа на која се прикажани провинциите на десетина олигарси|Териториите на Ладислав III Кан и други олигарси во Кралството Унгарија во почетокот на XIV век thumb|right|190px|alt=Тврдина во Дева|Тврдината на Ладислав Кан во Дева
Трансилванија двапати била нападната од монголските сили во текот на една година, почувствувајќи ги последиците од инвазијата на 1241/1242 повеќе од две децении. Административните центри на покраината, како што се Алба Јулија и Четата де Балта, биле уништени. Поради тешката депопулација, започнал процес на организирана колонизација која траела неколку децении. На пример, новиот бран колонизација резултирало со воспоставување на саксонските седишта на Сегешвар и Медијаш; а господарот на Илија примил, во 1292, кралска дозвола да ги насели Романците во земјите што ги поседувал.
Бидејќи само замоци изградени од камен и ѕидни градови биле во можност да се спротивстават на монголските напади, по повлекувањето на Монголците, кралевите ги поттикнувале сопствениците на земјиштето и граѓаните да изградат камени тврдиниSedlar 1994, p. 118.. Новите камени тврдини биле изградени, на пример, во Кодлеја, Риметеа и Унгураш. Процесот на урбанизација се одликувал со доминација на саксонските градови: од осумте градови во Трансилванија само Алба Јулија и Деж биле сместени во окрузите. Повелбата што се однесува на кафеаните, пекарниците и бањите во Родна го докажува градскиот начин на живот на своите жители. Солта сѐ уште била најважниот дел од трговијата во овој период, но тргувањето со волови, слугинки и вино е исто така документирано во кралските повелби.