Српската академија на науките и уметностите (САНУ) — највисоката научна и уметничка институција во Србија. Официјалниот ден на формирање на академијата е 19 ноември 1841 година.
Таа била позната под името Кралска српска академија од 1886 година, потоа Српска кралска академија до 1947 година, кога била преименувана во Српска академија на науките. Подоцна, со закон од 1960 година, таа го променила своето име во Српската академија на науките и уметностите.
Основање десно|мини|200x200пкс| Милан Миличевиќ, член на ДСС од 1857 година, член на СУД од 1864 година и еден од првите членови на Академијата Академијата била основана со закон од 1 ноември 1886 година што го изгласал Собранието и го прогласил кралот Милан Обреновиќ во Ниш.Његово величанство краљ Милан. - У: Просветни гласник, 1 февруари 1901. године. Овој закон бил наречен Основен закон на Кралската српска академија и пропишувал дека првите академци треба да бидат избрани од страна на кралот, а потоа академиците би избрале нови членови. Задачата на академијата била „да ги обработи и да ги унапреди науките; да се постават и одржуваат цврсти темели за научниот суд; да ги открие и предизвикува научните истражувања во природата, општеството и историските споменици; поддршка на припитоменоста и развојот на високите уметности; преку здружување на силите да се постигне унапредување на образованието, и го извршува она за што посебната сила не е доволна“. Народна енциклопедија, Ст. Станојевић, Загреб, 1925—1929. .
Првите академици, 16 од нив, ги назначил кралот Милан на 5 април 1887 година. Во тоа време имало 4 одделенија на Академијата, или како што се нарекувале „професионални академии“, а секое од нив првично добил 4 полноправни членови. Тие биле:
Академија за природни науки
Јосиф Панчиќ Димитрије Нешиќ Јован Жујовиќ Љубомир Клериќ
Академија за филозофски науки
Стојан Новаковиќ Милан Кујунџиќ Абердар Светислав Вуловиќ Светомир Николаевиќ
Академија за општествени науки
Чедомиљ Мијатовиќ Милан Миличевиќ Љубомир Ковачевиќ Панта Среќковиќ
Академија за уметности
Љубомир Ненадовиќ Матија Бан Михаило Валтровиќ Даворин Јенко
Првиот претседател на академијата бил Јосиф Панчиќ, а секретар бил Јован Зујовиќ.
Бројот на дописни членови бил двапати поголем од редовните членови. Сите членови биле избирани од самата академија врз основа на обемот на работа и исправноста, независноста и совеста во својата работа. Законот за основање на Српската кралска академија паднал под управа на Националната библиотека и Музејот на српските земји . Од 22/1 1901 година Српската кралска академија само ја надгледувала Библиотеката и добивала годишен извештај од неа и раководството на Музејот. Првиот претседател на Српската кралска академија (три години) бил Јосиф Панчиќ, а по него следеле Чедомиљ Мијатовиќ, М. Ѓ Миличевиќ , Јован Мишковиќ, Ѓорѓе Нешиќ, Јован Ристиќ, Сима Лозаниќ, Стојан Новаковиќ, Јован Жујовиќ, Јован Цвијиќ .
Српската кралска академија се споила со српското научно општество во 1892 година според решението на министерот за образование од 9/4 1891 година и добило прилично голема архива на стари документи и прилично голема библиотека. Во Академијата во 1893 година бил основан лексикографскиот дел (работа на „Речник“) и етнографскиот дел (работа на проучување на српските села). Покрај тоа, главната работа на С. К. А. Н. се состоела во научна работа на нејзините членови и во работата на објавување на нивни и други научни дела. Во оваа смисла С. К. А. Н. ги издавала:
1 Глас на српската кралска академија : а) I: содржи дискусии во природните и математичките науки; б) II: дискусии во филозофските, лингвистичките, правните и историските науки; 2. Споменик (I и II); 3. Зборникот на српските етнографски постапки, содржи: а) Разни етнографски материјали, б) Населувања на српските земји, в) обичаите на српскиот народ, г) српски национални игри, д) храна и пијалаци на српската национална припадност; 4. Зборник на трудови од историјата, јазикот и литературата на српскиот народ I оддел: Споменици на српски јазик; II. оддел: Споменици на странски јазици); 5. Дијалектолошки постапки; 6. Специјални изданија.
Претходници на академијата десно|мини| Принцот Михаило Обреновиќ разговара со членовите на ДСС на првата средба на 8 јуни 1842 година. година, литограф на Анастас Јовановиќ Српската кралска академија не била прва институција од ваков вид кај Србите. Директни претходници биле Друштвото на српското творештво (ДСС) и Српското научно друштво (СУД). Друштвото на српското творештво било основано на 31 мај 1842 година и тоа постоело до 27 јануари 1864 година кога принцот Михаило Обреновиќ го укинал со негова уредба. Потоа, на 29 јули 1864 година било основано Српското научно друштво, што всушност претставувало обнова на Друштвото на српското творештво. Сите членови на ДСС биле во можност писмено да изјаснат до министерот дека членството во СУД е прифатено.
Слична судбина се случила и со Српското научно друштво, поради конфликт со министерот за образование, неговата работа била прекината на 13 мај 1886 година. Со законот од 1 ноември 1886 година била основана Српската кралска академија (СКА), на која припаѓале Библиотеката, архивите, збирките и имотот на СУД. Конфликтите биле решени па инсттуцијата повторно започнала да работи на 25 јули 1887 година. Спорот бил решен со предлог на министерот за образование да ги обедини и тоа било сторено во 1892 година. Во тоа време, 8 члена на СУД биле избрани за редовни членови на СКА и сите други биле прогласени за почесни членови.
Развој мини|250x250пкс| Основачкото собрание на САНУ 1995 г. година По цели 60 години под ова име, Српската кралска академија го променила своето име со закон на 30 јуни 1947 година. Бидејќи државниот систем бил сменет и веќе не владеел кралот, академијата едноставно била наречена Српска академија на науките. Овој закон ја сменил и структурата на академијата, така што наместо 4 стручни академии, имало 6 оддели:
природно-математички науки, технички науки, медицински науки, литература и јазик (подоцна: јазик и книжевност), општествени науки и ликовна уметност и музика.
Од 1998 година, академијата има 8 одделенија затоа што Катедрата за природно-математички науки била поделена на две одделенија: Оддел за математика, физика и геологија и оддел за хемиски и биолошки науки, а пред тоа Катедрата за општествени науки исто така била поделена на два дела, еден дел го задржала истото име и другото било наречено катедра за историски науки.
Зграда на САНУ десно|мини|230x230пкс| Зграда на САНУ на улицата Михаила 35 Академијата од околу 1909 година до 1952 година се наоѓала на улицата Бранкова број 15. Оваа зграда за жал била срушена во 1963 година . година. После тоа, Академијата била преместена на ул. Кнез Михајлова 35, прекрасна зграда во центарот на градот, каде сè уште се наоѓа.
Зградата на Српската академија на науките и уметностите (САНУ), највисоката научна установа во Србија, ја украсува улицата „принц Михаило“ Завод за заштиту споменика културе града Београда, Каталог непокретних културних добара на подручју града Београда, посетено на 18 март 2016. скоро еден век, доведувајќи го духот на францускиот декорализам и отстапување во белградската архитектура.Завод за заштиту споменика културе града Београда, часопис Наслеђе, М. Павловић, Девет деценија здања Српске академије наука и уметности, посетено на 18 март 2016. Скици, предлози и проекти за подигнување на оваа прекрасна палата биле создадени уште од првите денови на неговото основање во 1886 година . Сепак, седиштето било преместено во денешниот објект дури во 1952 година.
Веднаш по основањето на Академијата во 1886 година било разгледано барањето за изградба на зграда на парцела на претставителна локација на улицата Кнез Михајлова, донирана од Кнез Михајло Обреновиќ III за образовни цели.Завод за заштиту споменика кутлуре града Београда, досије споменика културе Палата САНУ. Бидејќи Српската кралска академија (СКА) на почетокот немала други финансиски средства, се сметало дека ќе подигне привремена зграда на приземје сè додека не се достигнат условите за изградба на претставителна зграда, во која имало уште две важни. национални институции: Музеј на српската земја и Националната библиотека. Во наредните години, СКА барала различни начини на стекнување на финансиски средства за изградба на својата зграда. Акционерскиот фонд на СКА, Националната библиотека и Музејот на српската земја бил формиран во 1896 година со Кралската Уредба, така што со почетниот капитал и нејзината сопствена плата, Академијата би можела да му пристапи на прашањето на градежништвото. Константин Јовановиќ бил ангажиран во 1900 година за да го дизајнира прелиминарниот дизајнО Константину Јовановићу видети: Љ. Никић, Архитект Константин Јовановић, Годишњак града Београда IV, Београд 1957, 345-358; Љ. Бабић, Живот и рад архитекте Константина А. Јовановића, општи део, ЗАФ V-6, Београд 1960, 5-15; Љ. Никић, Из архитектонске делатности Константина Јовановића у Београду, Годишњак града Београда XXIII, Београд 1976, 127-142; М. Šćekić, Konstantin Jovanović arhitekta, Веоgrаd 1988; Г. Гордић, В. Павловић-Лончарски, Архитект Константин А. Јовановић, Београд 2004; И. Клеут, Градитељски опус Константина Јовановића у Београду, Годишњак града Београда LIII, Београд 2006, 213-250; Д. Ванушић, Константин А. Јовановић Архитекта великог формата, Београд 2013. Ова бил прв од низата проекти што останале нереализирани: од молби до еминентни архитекти како Андри Стевановиќ,О Андри Стевановићу видети: П. Поповић, Андра Ј. Стевановић, Српски књижевни гласник, бр. 28, Београд 1930, 353-359; Д. Ђурић-Замоло, Педагошки рад. Архитекта Андра Стевановић, Архитектура урбанизам, бр. 67, Београд 1971, 51-52; Б. Несторовић, Београдски архитекти Андра Стевановић и Никола Несторовић, Годишњак града Београда, књ. XXIII, Београд 1975, 173-180. Никола Несторовиќ,О Николи Несторовићу видети: Б. Несторовић, Београдски архитекти Андра Стевановић и Никола Несторовић, Годишњак града Београда, књ. XXIII, Београд 1975, 173-180; М. Павловић, Живот и дело архитекте Николе Несторовића (1868—1957), докторска дисертација, Филозофски факултет, Универзитет у Београду, Београд 2014. Милан Капетановиќ и Драгутин Ѓорѓевиќ,О Милану Капетановићу и Драгутину Ђорђевићу видети: З. Маневић (ур), Лексикон српских архитеката 19. и 20. века, Београд 1999; S. Bogunović, Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, II tom: Arhitekti, Beograd 2005; Д. Ђурић-Замоло, Градитељи Београда 1815-1914, Београд 2009. што изработиле идејни дизајни, преку неуспешни повици за тендер., во обид да се формира проект моделиран по изградбата на Југословенската академија на науките и уметностите во Загреб Hrvatska akademija znanosti i umejtnosti, посетено на 18 март 2016. и нови дизајни на архитектот Константин Јовановиќ. Во исто време со напорите да се добие соодветен проект, варијабилен карактер бил интересот на трите институции за изградба на заедничка зграда. Решавајќи го прашањето за постојано сместување во1908 година, СКА добила простор за употреба во зградата на фондацијата „ Симе Игуманов “ Najveći srpski zadužbinar: Darivao Srbima crkve, škole, sirotišta, Telegraf, посетено на 18 март 2016. во Бранкова бр. 15.С. М. Јовановић, Силуете старог Београда 1, Београд 1971; Љ. Никић, Г. Жујовић, Г. Радојчић-Костић, Грађа за биографски речник чланова Друштва српске словесности Српског ученог друштва Српске краљевске академије 1841-1947, Београд 2007.