Централна банка на Република Турција, ЦБРТ () — централна банка на Турција. Нејзините одговорности вклучуваат спроведување на монетарна политика и курсна политика, управување со меѓународните резерви на Турција, како и печатење и издавање банкноти и воспоставување, одржување и регулирање на платните системи во земјата."Duties and Responsibilities", CBRT. ЦБРТ има законска задача да ја постигне и одржува цената и финансиската стабилност во Турција и има мандат да го користи, по сопствено дискреционо право, кој и да е инструмент на политика што го има за да ги постигне овие цели. Од 2006 година, ЦБРТ го следи полноправниот режим на таргетирање на инфлацијата.
Историја на банкарството во Турција
Период на Отоманското Царство Во Отоманското Царство, економските активности како што се трезорски работи, трансакции со пари и кредити и трговија со злато и странски валути биле извршувани од разни институции како што се Министерството за финансии, ковачницата, лихвари, фондации и еснафи. Во оваа организациска структура која владеела до втората половина на XIX век, Отоманското Царство ковало златници во име на султанот. Отоманското Царство пуштило во оптек банкноти (отомански турски : Kaime-i nakdiye-i mutebere) во 1840 година. За време на Кримската војна, во 1854 година, на Отоманското Царство , кое позајмувало од други нации за прв пат во историјата, и требало државна банка да преземе посредничка функција во отплатата на надворешните долгови. Како резултат на тоа, Отоманската банка (отомански турски: Bank-ı Osmanî ), со седиште во Лондон, била основана со англиски капитал во 1856 година. Основните овластувања на Банката биле заеми во мали износи, вршење авансни плаќања на Владата и дисконтирање на некои државни записи.
Во 1863 година, Отоманската банка била распуштена и преструктуирана како англиско-француско партнерство под името „Bank-ı Osmanî-i Şahane“ (Царска Османлиска банка) и станала државна банка. Царската османлиска банка добила единствена привилегија да издава банкноти за период од триесет години. Банката, како благајник на државата, била назначена да ги собира приходите на државата, да плаќа во име на Министерството за финансии и да ги попушта државните записи, како и да плаќа камати и главни плаќања кои се однесуваат на домашни и странски долгови. Капиталот на Царската османлиска банка задржан од други нации предизвикало реакции на време и овие реакции ја поставиле основата за формирање на национална централна банка. Напорите кон формирање на централна банка со домашен капитал кулминирале со основањето на Османлиската национална кредитна банка (османлиски турски: Osmanlı İtibar--Millî Bankası) на 11 март 1917 година. Сепак, поразот на Отоманското Царство во Првата светска војна спречило банката да стане национална банка, што би ги преземала функциите на централната банка.
Републиканскиот период По Првата светска војна, поради глобалниот тренд на нациите, самостојно да ги формулираат своите монетарни политики преку формирање на нивните централни банки, кои ќе бидат овластени да издаваат пари и да ја зајакнат политичката независност стекната во војната за независност со економска независност, дискусиите за формирање централна банка во Турција добиле темпо. Ова прашање за првпат било разгледано на Економскиот конгрес во Измир во 1923 година со посебен акцент на основањето на „национална државна банка“. Во 1927 година, министерот за финансии Абдулхалик Ренда доставил предлог-закон за основање на централна банка. По донесувањето на законот, Турција разменила мислења со централните банки на другите земји за формирање на Турската централна банка. Во 1928 година, поканет во Турција, Жерард Висеринг, член на Централната банка на Холандија, Одбор на гувернери, во својот извештај ја истакнал неопходноста од независна централна банка што не е поврзана со Владата; во 1929 година го поддржал италијанскиот експерт грофот Волпи, кој сугерирал дека е потребно основање на централна банка за да се обезбеди стабилност на турската валута. Следејќи ги овие случувања, Владата презела иницијатива за изготвување на потребната законска рамка за основање на централна банка, а изготвен е и нацрт за Централната банка со придонесите на Проф. Леон Морф од Универзитетот во Лозана. Законот бил донесен од Големото национално собрание на Турција на 11 јуни 1930 година и објавен во Службен весник од 30 јуни 1930 година под името „Закон за Централната банка на Република Турција бр. 1715“. По централизацијата на должностите извршени од различни институции и организации, Централната банка започнала да функционира на 3 октомври 1931 година. Акциите на Банката, која се здобила со правен статус на акционерско друштво; - да се манифестира дека „тоа не е јавен субјект“ и дека „тоа е независен“, биле поделени во класи (А), (Б), (Ц) и (Г). Акциите од класа (А) припаѓаат единствено на Министерството за финансии и, заради зајакнување на независноста на Банката, во законот бр. 1715 е утврдено дека овие акции не претставуваат повеќе од петнаесет проценти од капиталот. Акциите од класа (Б) се распределуваат на националните банки; Акциите од класа (Ц) се распределени на други банки освен на националните банки и на привилегирани компании; Акциите од класа (Д) се доделуваат на турски трговски институции и на правни и реални лица од турска националност.
Според законот бр. 1715, основната цел на Централната банка била да го поддржи економскиот развој на земјата. За таа цел, Банката била овластена да воспоставува стапки (главна алатка за политика), да ги регулира пазарите на пари и циркулацијата на парите, да извршува трезорски операции и да презема мерки во врска со стабилноста на турската валута. Банката била со исклучителна привилегија да издава банкноти во Турција. Дополнително, Банката ја презела и улогата на благајник на Владата. Според режимот на фиксен девизен курс спроведен во тој период, Владата станала надлежна за утврдување на девизниот курс. Независноста на Централната банка и ниските нивоа на инфлација преовладувале во текот на 30-тите години на минатиот век, бидејќи Владата не можела да интервенира во полето на овластување и одлуки на Банката.
Период по Втора светска војна Во текот на 40-тите години на минатиот век, во кои доминирале негативните ефекти од Втората светска војна, Централната банка, како и нејзините врсници од целиот свет, спроведувала политики за неутрализирање на дефицитот на јавните финансии наместо за спроведување на независна монетарна политика. Затоа, општото ниво на цени се зголемило повеќе од трипати во периодот од 1938-1948 година. Во текот на 1950-тите години, растот и брзиот развој биле финансирани од извори на Централна банка, а овие извори биле ставени на располагање на јавните органи преку краткорочни аванси обезбедени на Министерството за финансии. Важен развој на настанот за Централната банка во тој период било основањето на Фабрика за печатење банкноти во 1955 година и од 1957 година наваму започнало печатењето банкноти во Турција. Со преминот кон планираната економија во 60-тите години на минатиот век, Централната банка продолжила да обезбедува ресурси на јавниот сектор со спроведување на експанзивна монетарна политика, овозможена од економските околности и индустрискиот развој. Во тоа време, повеќето практики поврзани со контролата на девизите биле пренесени на Централната банка.
Закон за Централната банка на Република Турција број 1211 Со цел да се прилагоди на глобалните промени што се случиле како резултат на Втората светска војна и да се подобри ефикасноста на Централната банка, Законот за Централната банка на Република Турција број 1211 бил прифатен на 14 јануари 1970 година. Така, Централната банка, свртувајќи нова страница во својата историја, добила нова структура во согласност со, иако делумно, новитетите од областа на економијата и централното банкарство од тоа време. Овој закон донел значителни измени во правниот статус, организациската структура, должностите и овластувањата на Банката. Според правниот статус на Централната банка како акционерско друштво, нејзиниот капитал бил зголемен од 15 милиони на 25 милиони тло. Понатаму, било утврдено дека уделот на Министерството за финансии не треба да претставува помалку од 51 процент од капиталот. Со законот бр. 1211, бил основан „Кабинетот на гувернерот“ за да се обезбеди еквивалентност во однос на меѓународната застапеност, надворешните односи и протоколот, а г. Наим Талу станал првиот „гувернер“ што ја презел оваа титула. Покрај тоа, било формирано ново тело за донесување одлуки составено од гувернер и вицегувернери под името на Извршниот комитет. Највисокото тело за донесување одлуки на Банката, Управниот одбор, кое се состоело од осум члена, било трансформирано во „Одбор“ на Банката, составено од шест члена. Покрај тоа, Генералното собрание на акционери било именувано за Генерално собрание; Одбор за ревизори бил именуван одбор за ревизија; а Генералниот директорат бил именуван за Главна канцеларија. Овој закон исто така вовел значителни измени во однос на подобрувањето на должностите и овластувањата на Банката. Прво на сите, контролата на Централната банка врз директните и индиректните инструменти на монетарната политика била продолжена и Банката била овластена да спроведува операции на отворен пазар за регулирање на понудата на пари и ликвидноста. Во меѓувреме, било одлучено Владата да ја консултира Централната банка при преземање мерки во врска со парите и заемите. Банката била овластена, преку трансакции за повторно дисконтирање, да позајмува среднорочни заеми за поддршка на инвестициите и економскиот развој. Горната граница за краткорочен напредок кон Министерството за финансии се зголемил на 15 проценти од буџетските алокации што се однесуваа на соодветната година.
Период по 1980 година