mini|høgre|Bilete frå Aracataca, fødebyen til Gabriel García Márquez. Hundre års ensomhet, originaltittel Cien años de soledad, er ein roman av den colombianske forfattaren og nobelprisvinnaren Gabriel García Márquez. Romanen kom ut på spansk i 1967 og vart omsett til bokmål av Kjell Risvik i 1970. Márquez skreiv denne boka gjennom ein periode på 18 månader i åra 1965 og 1966 i Mexico by.

Dette er ein slektskrønike om familien Buendía som levde i byen Macondo, det metaforiske Colombia. Macondo vart grunnlagt av familiepatriarken José Arcadio Buendía.

Med romanen sin «magisk realisme»-stil og tematiske substans, blei han ein viktig representantroman for den latinamerikanske bløminga på 1960 og 1970-talet, som vart stilistisk prega av modernisme og den cubanske avantgarde litterære rørsla.

Etter at romanen først vart utgjeven i 1967, har Hundre års ensomhet blitt omsett til 37 språk og har selt meir enn 30 millionar eksemplar. Romanen blir sett på som García Márquez sitt meisterverk, og er anerkjent som ein merkestein og av dei viktigaste verka i den spanske litterære kanonen.

Biografi og publisering Gabriel García Márquez var ein av dei fire første latinamerikanske forfattarane som var inkludert i den litterære latinamerikanske bløminga på 1960 og 1970-talet. Dei tre andre forfattarane var den peruanske Mario Vargas Llosa, argentinske Julio Cortázar, og den meksikanske Carlos Fuentes. Hundre års ensomhet gav García Márquez internasjonalt ry som romanforfattar i den «magiske realismerørsla» innanfor litteraturen i Latin-Amerika.

Som ei metaforisk, kritisk tolking av colombianske historie, frå nasjonsskiping til moderne nasjon, skildrar Hundre års ensomhet ulike nasjonale mytar gjennom historia om Buendía-familien. Mytane blir sett saman med dei viktigaste element av colombianske historiske hendingar, slik som den liberale politiske reformasjonen av ein kolonilivsstil, og argumenta for og mot kolonistyret frå 1800-talet, tilkoma av jarnbana til eit fjelland, tusendagskrigen 1899-1902, hegemoniet til føretaket av United Fruit Company (i romanhistoria, omsetnad til bokmål kalla «banankompaniet»), kinoen, bilen og den militære massakren på streikande arbeidarar som politikk for tilhøvet mellom staten og arbeidslivet.

Handlinga Hundre års ensomhet er historia om sju generasjonar Buendía i Macondo. Grunnleggjaren av byen Macondo, José Arcadio Buendía, og kona hans Ursula Iguarán, som òg var eit søskenbarn, forlèt kystbyen Riohacha i Colombia for å søkje eit betre liv og finne ein ny heim. Ei natt på reisa, medan dei held leir på ei elvebreidd, drøymer José Arcadio Buendía om «Macondo», ein by med speglar som reflekterer verda inn, og då han vakna avgjer han etableringa av Macondo på denne elvebreidda. Etter dei dagevise vandringane i jungelen, er skipinga av Macondo som José Arcadio Buendía gjer utopisk.

José Arcadio Buendía meiner at Macondo er omgjeven av vatn, og frå denne øya, finn han opp verda i samsvar med sine eigne overtydingar. Kort tid etter skipinga, blei Macondo ein by råka av uvanlege og ekstraordinære hendingar som involverte generasjonar av Buendía-familien, Familien slepp ikkje unna sine periodiske og for det meste sjølvpåførte ulukker. Ein orkan øydelegg til sist Macondo, spegelbyen, som av ei syklisk ibuande uro i Macondo. På slutten av historia maktar ein Buendía å tyde ei kryptert melding som generasjonar av Buendía ikkje hadde klart å dekode. Den løynlege bodskapen informerer mottakaren om kvar lukke og ulukke som generasjonar av familien Buendía hadde opplevd.

Symbolikk og metaforar mini|høgre|Patriarken i romanen kunngjer at is er vår tids største oppfinning. Det skjer etter at sigøynarar har brakt med seg ei isblokk til Macondo og vist ho fram.Bilete frå U.S. National Archives and Records Administration Eit dominerande tema i Hundre års ensomhet er den uunngåelege gjentakinga av historia i Macondo som Buendía-familien ikkje slepp unna. Hovudpersonane er kontrollerte av fortida og tidskompleksiteten. Gjennom heile romanen blir karakterane vitja av spøkelse. Spøkelsa er symbol frå fortida og den ugløymelege makta fortida har over Macondo. Fenomenet er godt forankra i den spesielle utviklinga av latinamerikansk historie. Ideologisk forklart vil Macondo og buendíane til ei viss grad alltid vere spøkelse, framandgjort og skilt frå si eiga historie.

Lagnaden til Macondo er både dømd og førehandsavgjort frå starten av eksistensen. Fatalismen er ein metafor for den spesielle delen som ideologi har spelt i å oppretthalde historiske avhengnad, ved å låse tolkinga av latinamerikansk historie i visse mønster som nektar alternative høve. Forteljinga stadfestar tilsynelatande fatalisme for å illustrere kjensla av innestengsle, og som ideologien kan forsterke.

García Márquez brukar farger som symbol. Gul og gull er dei meste brukte fargene og dei er symbol for imperialisme og den spanske gullalderen. Gull tyder eit søk etter økonomisk velstand, medan gul farge representerer død, endring og øydelegging.

Glasbyen er eit bilete som kjem til José Arcadio Buendía i ein draum. Draumen avgjorde plasseringa av Macondo, men det er òg eit symbol på den sjuke skjebnen til Macondo. Higgins skriv at: «På siste sida har spegelbyen blitt til ein by av luftspeglingar. Macondo representerer såleis draumen om ei ny verd, som Amerika syntest å gje lovnad om, og som gjennom historia vart prova sterkt illusorisk.» Bilete slik som glasbyen og isfabrikken fungerer som metaforar på korleis Latin-Amerika allereie har historia si skissert, med lagnad for øydelegging og undergang.

Samla sett finn ein eit underliggande mønster av latinamerikansk historie i Hundre års ensomhet. Det kan seiast at romanen samlar ei rekkje tekstar som «latinamerikansk kultur har oppretta for å forstå seg sjølv.» I den forstand kan romanen oppfattast som eit kronologisk arkiv. Dette arkivet fortel historia om eit Latin-Amerika oppdaga av europeiske utforskarar, det er eit symbol på den litteraturen som er grunnlaget for latinamerikansk historie og òg eit instrument for å dekode ho. Melquiades, styraren av det historiske arkivet i romanen, representerer både det lunefulle og det litterære. Til slutt, «verda til Hundre års ensomhet er ein stad der tru og metaforar blir uttrykk for fakta, og kor meir vanlege fakta blir usikre.»

Teknisk sett er bruken av utvalde historiske hendingar og karakterar attgjevne i Hundre års ensomhet eit eksemplarisk verk av «magisk realisme», der romanen komprimerer hundreår av årsak og verknad og samstundes fortel ei interessant historie.

Romanfigurar

Første generasjon

José Arcadio Buendía José Arcadio Buendía er patriarken i Buendía-familien og grunnleggjaren av Macondo. Buendía forlèt byen Riohacha på kysten av Det karibiske havet saman med kona si, Úrsula Iguarán, etter å ha blitt heimsøkt av Prudencio Aguilar. José Arcadio Buendía er ein introspektiv og nysgjerrig mann med massiv styrke og energi som nyttar meir tid på dei pseudovitskaplege syslane sine enn med familien sin. Han flørtar med alkymi og astronomi og blir stadig meir tilbaketrekt frå familien sin og samfunnet. Dei siste leveåra sit han fastbunden til eit tre i patioen.

Úrsula Iguarán Úrsula Iguarán er matriarken i Buendía-familien og er kona til José Arcadio Buendía. Ho opplever å bli godt over 100 år gammal, og leiar Buendía-hushaldet gjennom seks av dei sju generasjonar dokumentert i romanen. Ho syner ein sterk karakter, og lukkast ofte der mennene i familien hennar mislukkast, til dømes det å finne ei rute til omverda frå Macondo.

Andre generasjon

José Arcadio José Arcadio Buendía sin førstefødde son, José Arcadio, synest å ha arva sin faren si sindige, impulsive åtferd. Han forlèt til slutt familien for å søkje etter ei sigøynarjente, og uventa kom han tilbake mange år seinare som ein enorm mann dekt av tatoveringar, og hevda at han hadde segla hava i verda. Han giftar seg med adoptivsystera Rebeca, blei utvist frå huset, og han døyr frå ein mystisk skotsår, dagar etter å ha redda broren sin frå avrettinga.

Oberst Aureliano Buendía José Arcadio Buendía sin andre son blei den første personen fødd i Macondo. Han vart trudd å kunne føresjå fordi alt han sa gjekk i oppfylling. Han representerer ikkje berre ein krigarfigur, men òg ein kunstnar på grunn av evna si til å skrive poesi og til å tilverke fine gullfiskar. Under krigane blei han far til 17 søner med ukjende kvinner, alle sønene fekk namnet Aureliano. Seinare kom fire av dei til å leve i Macondo. 16 av dei 17 vart myrda av ukjende leigemordarar før nokon av dei nådde ein alder av trettifem år.

Remedios Moscote Remedios var den yngste dottera av den konservative administratoren i byen, Don Apolinar Moscote. Hennar mest slåande fysiske funksjonar er den vene huda hennar og dei smaragdgrøne auga hennar. Den kommande obersten Aureliano forelskar seg i henne, trass skilnaden i alder. Ho døyr av sjukdom under svangerskap, kort tid etter giftarmålet.

Amaranta Det tredje barnet til José Arcadio Buendía, Amaranta, voks opp saman med adoptivsystera Rebeca. Amaranta døyr einsam og jomfrueleg ugift.

Rebeca Rebeca var dotter av ein av Ursula Iguarán sine avlidne tremenningar og er adoptert av familien. Når ho kjem til Buendía-familien, ber ho med seg ein lerretsekk som inneheldt skjeletta til foreldra. I byrjinga er ho ekstremt engsteleg, nektar å snakke, og har vaner med å ete jord og kalk frå veggane i huset, eit syndrom kalla 'pica'. Ho synest ikkje å forstå spansk, men ho svarar på spørsmål på språka guajiro og wayuu. Ho forelskar seg i og giftar seg med adoptivbroren José Arcadio etter at han kom heim frå verdsreisene sine. Etter den mystiske og tidleg døden hans, lever ho i sølibat resten av livet.

Tredje generasjon Arcadio Arcadio er José Arcadio sin «uekte» son med Pilar Ternera. Han er ein skolelærar som tar leiinga av Macondo etter oberst Aureliano Buendía forlèt byen. Han blir ein tyrannisk diktator og brukar skolebarna som den personlege hæren sin og Macondo blir snart gjenstand for huglagen hans. Når hæren til dei liberale i Macondo fell, blir Arcadio skoten av ein konservativ eksekusjonspelotong.

Aureliano José Aureliano José er «uekte» son av oberst Aureliano Buendía og Pilar Ternera. Han tar del i fleire av faren sine krigar før han deserterer. Aureliano José er besett av tanta si, Amaranta, som oppdrog han frå fødselen og som kategorisk avviser tilnærmingane hans. Midtveges i krigane blir han skoten og drepen av ein kaptein frå dei konservative.

Santa Sofia de la Piedad Santa Sofia er ei ven ugift dotter av ein kjøpmann. Ho blir tilsett av Pilar Ternera for å ha seksuelt samkvem med sonen Arcadio, den endelege ektemannen hennar. Etter avrettinga av Arcadio blir ho tatt inn i Buendía-familien saman med barnet sitt. Etter at Úrsula døyde forlét ho uventa, utan kjent adresse.

Dei 17 aurelianoarane

I løpet av sine 32 sivile krigskampanjar får oberst Aureliano Buendía 17 søner med 17 ulike kvinner, alle oppkalla etter faren sin. Fire av desse aurelianoarane (A. Triste, A. Serrador, A. Arcaya og A. Centeno) har opphald i Macondo og blir ein permanent del av familien. Etter kvart som hemna mot obersten skrir fram, blir alle drepne av styresmaktene, som identifiserte dei med eit mystisk oskeonsdagskross på panna. Den einaste overlevande av massakren er A. Amador, som flyktar inn i jungelen, berre for å bli myrda på dørstokken til huset til faren sin mange år seinare.

Fjerde generasjon Remedios den skjønne